Choroby Męskiego Układu Rozrodczego (Rodzaje, Przyczyny, Objawy, Leczenie

Spis treści:

Choroby Męskiego Układu Rozrodczego – Część Pierwsza

(Wprowadzenie, budowa i fukncja, najczęstsze przyczyny, objawy, powikłania, diagnostyka, profilaktyka, podejście holistyczne w leczeniu)

A. Wprowadzenie do tematyki chorób męskiego układu rozrodczego
A.1. Podstawy anatomii męskiego układu rozrodczego
A.2. Fizjologia męskiego układu rozrodczego
A.3. Znaczenie i rola męskiego układu rozrodczego
A.4. Epidemiologia chorób męskiego układu rozrodczego
A.5. Klasyfikacja i podstawowe grupy chorób
A.6. Czynniki ryzyka i profilaktyka
A.7. Podstawowe metody diagnostyczne
A.8. Ogólne zasady leczenia konwencjonalnego
A.9. Znaczenie edukacji i podejścia holistycznego
A.10. Leczenie holistyczne chorób męskiego układu rozrodczego
A.11. Podsumowanie części pierwszej i wprowadzenie do części drugiej

Choroby Męskiego Układu Rozrodczego – Część Druga

(Specyficzne schorzenia – szczegółowe opisy, przyczyny, objawy, powikłania, zapobieganie, diagnostyka, leczenie konwencjonalne)

B. Choroby męskiego układu rozrodczego (ang. Diseases of the male genital system)

Choroby Męskiego Układu Rozrodczego – Część Pierwsza

(Wprowadzenie, budowa i fukncja, najczęstsze przyczyny, objawy, powikłania, diagnostyka, profilaktyka, podejście holistyczne w leczeniu)

A. Wprowadzenie do tematyki chorób męskiego układu rozrodczego

Choroby męskiego układu rozrodczego stanowią istotny problem zdrowotny i społeczny, choć często nie poświęca się im należytej uwagi w debacie publicznej. Wpływają one nie tylko na zdrowie fizyczne, ale także na kondycję psychiczną oraz jakość życia mężczyzn. Aby zrozumieć w pełni zagadnienia szczegółowe (przedstawione w części B), konieczne jest omówienie podstawowych informacji dotyczących anatomii, fizjologii, roli oraz znaczenia męskiego układu rozrodczego. Wstęp ten pozwoli lepiej zrozumieć przyczyny rozwoju poszczególnych chorób, mechanizmy ich powstawania i konsekwencje zdrowotne.

A.1. Podstawy anatomii męskiego układu rozrodczego

Męski układ rozrodczy składa się z narządów zewnętrznych i wewnętrznych. Ich prawidłowa budowa anatomiczna i funkcjonowanie są niezbędne do utrzymania płodności, prawidłowej erekcji, ejakulacji oraz ogólnej równowagi hormonalnej organizmu.

Narządy zewnętrzne:
- Prącie (penis) – służy do wprowadzenia nasienia do dróg rodnych kobiety i do usuwania moczu z organizmu. Składa się z nasady, trzonu i żołędzi, pokrytych skórą i błoną śluzową (napletek).
- Moszna (scrotum) – skórny worek, w którym znajdują się jądra. Pełni funkcję ochronną i termoregulacyjną – odpowiednia temperatura w mosznie (ok. 2–3°C niższa niż temperatura ciała) jest kluczowa dla prawidłowej spermatogenezy (produkcji plemników).
Narządy wewnętrzne:
- Jądra (testes) – parzyste gruczoły płciowe mężczyzny, w których powstają plemniki oraz wytwarzany jest główny męski hormon płciowy: testosteron.
- Najądrza (epididymides) – położone na górno-tylnej powierzchni jąder, w których dojrzewają i są magazynowane plemniki przed wytryskiem.
- Nasieniowody (vas deferens) – drogi wyprowadzające plemniki z najądrzy ku pęcherzykom nasiennym i dalej do cewki moczowej.
- Pęcherzyki nasienne (seminal vesicles) – produkują znaczną część płynnej frakcji nasienia, zawierającej substancje odżywcze i ochronne dla plemników.
- Gruczoł krokowy (prostata) – wytwarza wydzielinę stanowiącą część nasienia i zawierającą substancje wpływające na żywotność oraz ruchliwość plemników.
- Gruczoły opuszkowo-cewkowe (Cowpera) – produkują tzw. preejakulat, który nawilża i przygotowuje cewkę moczową przed właściwym wytryskiem, neutralizując ewentualne kwaśne środowisko.

Znajomość podstaw anatomii umożliwia zrozumienie, dlaczego konkretne nieprawidłowości (np. niedorozwój, zablokowanie przewodów, zapalenia, zmiany nowotworowe) wpływają na płodność, erekcję czy ogólny stan zdrowia mężczyzny.

A.2. Fizjologia męskiego układu rozrodczego

Fizjologia męskiego układu rozrodczego obejmuje dwa kluczowe procesy: produkcję plemników (spermatogenezę) i wytwarzanie testosteronu (steroidogenezę). Dodatkowo ważnym elementem jest mechanizm erekcji i ejakulacji.

Spermatogeneza
- Rozpoczyna się w okresie dojrzewania i trwa nieprzerwanie aż do późnego wieku, choć wraz z upływem lat może się obniżać jej efektywność.
- Proces ten zachodzi w kanalikach nasiennych w jądrach. Jest regulowany przez hormony: folikulotropowy (FSH), luteinizujący (LH) oraz testosteron.
- Plemniki powstające w jądrach wędrują do najądrzy, gdzie dojrzewają i zyskują zdolność ruchu i zapłodnienia.
Steroidogeneza (produkcja hormonów)
- Głównym męskim hormonem płciowym jest testosteron.
- Testosteron odpowiada za rozwój męskich cech płciowych, libido, produkcję plemników, a także wpływa na masę mięśniową, gęstość kości i rozmieszczenie tkanki tłuszczowej w organizmie.
- Za jego produkcję odpowiadają komórki Leydiga w jądrach, stymulowane przez hormon luteinizujący (LH) wydzielany z przysadki mózgowej.
Mechanizm erekcji i ejakulacji
- Erekcja (usztywnienie prącia) jest kontrolowana przez układ nerwowy i zależy od właściwego ukrwienia ciał jamistych prącia. Czynniki psychogenne (np. bodźce wzrokowe, słuchowe, dotykowe) oraz fizyczne (bezpośrednia stymulacja) inicjują uwalnianie tlenku azotu (NO), co rozszerza naczynia krwionośne i prowadzi do wypełnienia ciał jamistych krwią.
- Ejakulacja (wytrysk nasienia) to proces kontrolowany przez ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy, w którym skurcze mięśni gładkich przewodów wyprowadzających plemniki (nasieniowody, cewka moczowa) umożliwiają wydalenie nasienia na zewnątrz.

A.3. Znaczenie i rola męskiego układu rozrodczego

Męski układ rozrodczy ma kluczowe znaczenie dla:

Płodności – od płodności mężczyzn zależy m.in. utrzymanie ciągłości gatunku. Współcześnie coraz częściej obserwuje się spadek jakości nasienia, co przekłada się na wzrost problemów z zapłodnieniem.
Produkcji hormonów – testosteron, kluczowy dla utrzymania cech męskich, również wpływa na gospodarkę całego organizmu, masę mięśniową, nastrój, poziom energii i libido.
Ogólnego zdrowia i komfortu psychicznego – problemy z erekcją, ejakulacją czy występowanie bólu mogą negatywnie wpływać na samoocenę, relacje partnerskie i życie seksualne.

A.4. Epidemiologia chorób męskiego układu rozrodczego

Warto pamiętać, że choroby męskiego układu płciowego mają zróżnicowane tło i występują w różnych grupach wiekowych:

Młodzi mężczyźni: częściej zmagają się z infekcjami przenoszonymi drogą płciową, skrętem jądra, urazami, problemami wrodzonymi (np. wnętrostwo).
Mężczyźni w średnim wieku: częściej pojawiają się zaburzenia erekcji, problemy z prostatą (stan zapalny, przerost) i czynniki cywilizacyjne wpływające na płodność (stres, otyłość, niezdrowy tryb życia).
Mężczyźni w starszym wieku: charakterystyczne są choroby gruczołu krokowego (przerost, zmiany nowotworowe), spadek produkcji testosteronu, nieprawidłowości w obrębie moszny (np. wodniak) czy obniżenie jakości nasienia.

Statystyki wskazują, że chociaż na świecie częściej mówi się o chorobach kobiecych narządów płciowych i ich wpływie na płodność, to ok. 40–50% problemów z zajściem w ciążę w parach wynika z tzw. czynników męskich (męska niepłodność).

A.5. Klasyfikacja i podstawowe grupy chorób

Zrozumienie różnorodności chorób męskiego układu rozrodczego ułatwia ich wczesne rozpoznanie i leczenie. Można je klasyfikować m.in. według lokalizacji (choroby prącia, moszny, jąder, gruczołu krokowego) czy charakteru (zapalne, nowotworowe, wrodzone).

Choroby zapalne – np. zapalenie jądra, najądrza, gruczołu krokowego, cewki moczowej. Często wynikają z infekcji bakteryjnych, wirusowych lub rzadziej grzybiczych.
Choroby nowotworowe – mogą rozwijać się w każdym elemencie układu rozrodczego (jądra, penis, prostata). Dzielimy je na łagodne i złośliwe.
Choroby wrodzone – jak wnętrostwo, spodziectwo, wierzchniactwo, brak lub niedorozwój niektórych struktur.
Choroby funkcjonalne – np. zaburzenia erekcji, zaburzenia wytrysku, niepłodność męska.
Choroby metaboliczne i hormonalne – zaburzenia w wydzielaniu hormonów mogą przekładać się na nieprawidłowe funkcjonowanie układu rozrodczego (np. niedobór testosteronu).

A.6. Czynniki ryzyka i profilaktyka

Na rozwój chorób męskiego układu rozrodczego wpływają zarówno czynniki wewnętrzne (genetyczne, hormonalne), jak i zewnętrzne (styl życia, środowisko):

Czynniki genetyczne i rodzinne – niektóre schorzenia mogą mieć podłoże dziedziczne (np. skłonność do nowotworów jądra czy prostaty).
Infekcje przenoszone drogą płciową – brak odpowiedniej ochrony (prezerwatywy) i częsta zmiana partnerów seksualnych zwiększa ryzyko zakażeń (np. kiła, rzeżączka, chlamydioza).
Nieodpowiedni styl życia:
- Palenie papierosów, nadużywanie alkoholu czy zażywanie narkotyków negatywnie wpływają na jakość spermy i funkcjonowanie układu rozrodczego.
- Otyłość i brak aktywności fizycznej prowadzą do zaburzeń hormonalnych (m.in. spadek poziomu testosteronu, wzrost poziomu estrogenów) i stanów zapalnych.
- Stres może powodować zaburzenia erekcji i obniżenie libido.
Zasady profilaktyki:
- Badania kontrolne: regularna wizyta u urologa, badanie per rectum (w kierunku chorób prostaty), USG jąder.
- Dbanie o higienę osobistą i bezpieczne zachowania seksualne.
- Zdrowy styl życia (dieta, ruch, unikanie używek).
- Edukacja seksualna i zwiększanie świadomości na temat możliwych schorzeń.

A.7. Podstawowe metody diagnostyczne

Wczesne rozpoznanie chorób męskiego układu rozrodczego zdecydowanie ułatwia leczenie i zapobiega powikłaniom. Diagnostyka może obejmować:

Wywiad lekarski i badanie fizykalne – ocena stanu jąder, prącia, moszny, gruczołu krokowego (palpacja przez odbytnicę – badanie per rectum).
Badania laboratoryjne:
- Analiza ogólna moczu (wykluczenie zakażeń układu moczowego).
- Badania krwi (markery stanu zapalnego, poziomy hormonów: testosteronu, FSH, LH, prolaktyny).
- Badania mikrobiologiczne (posiew z cewki moczowej, nasienia) – w podejrzeniu zakażeń.
- Marker nowotworowy PSA (antygen swoisty dla prostaty) – w kierunku chorób gruczołu krokowego.
Badania obrazowe:
- USG jąder i moszny (ocena zmian strukturalnych).
- USG przezodbytnicze (TRUS) – w diagnostyce chorób prostaty.
- RTG, tomografia komputerowa (TK) czy rezonans magnetyczny (MRI) – w przypadku skomplikowanych zmian lub podejrzeń nowotworów.
Badanie nasienia (seminogram) – ocena liczby, ruchliwości i morfologii plemników w kontekście niepłodności.
Badania endoskopowe (np. cystoskopia) – w niektórych sytuacjach diagnostycznych wymagających bezpośredniej wizualizacji dróg moczowo-płciowych.

A.8. Ogólne zasady leczenia konwencjonalnego

W przypadku chorób męskiego układu rozrodczego leczenie zależy od charakteru i zaawansowania schorzenia. Można je uogólnić w następujący sposób:

Farmakoterapia:
- Antybiotyki (przy infekcjach bakteryjnych), leki przeciwgrzybicze, przeciwwirusowe.
- Leki przeciwzapalne i przeciwbólowe.
- Hormonalne (np. terapia testosteronem przy hipogonadyzmie, inhibitory 5α-reduktazy przy przerostach prostaty).
Leczenie zabiegowe:
- Chirurgiczne usunięcie zmian nowotworowych (np. prostatektomia), wrodzonych wad anatomicznych (np. korekta spodziectwa).
- Zabiegi endoskopowe (przezcewkowe) – np. resekcja prostaty (TURP).
Radioterapia, chemioterapia – stosowane w nowotworach złośliwych.
Leczenie wspomagające:
- Fizjoterapia (np. ćwiczenia mięśni dna miednicy).
- Psychoterapia, terapia seksuologiczna (w przypadkach zaburzeń erekcji czy wytrysku o podłożu psychogennym).
Zmiana stylu życia – nieodłączny element w leczeniu i zapobieganiu nawrotom wielu chorób (ruch, dieta, redukcja stresu).

A.9. Znaczenie edukacji i podejścia holistycznego

Bardzo istotnym czynnikiem w kontekście męskiego zdrowia jest edukacja w zakresie:

Budowy i funkcjonowania układu rozrodczego.
Najczęstszych objawów niepokojących (ból, zmiany w wyglądzie prącia lub moszny, problemy z oddawaniem moczu czy erekcją).
Wagi profilaktycznych badań urologicznych.
Wpływu trybu życia na męską płodność i potencję.

Ponadto przy leczeniu chorób męskiego układu rozrodczego kluczowe jest podejście holistyczne, uwzględniające nie tylko aspekt stricte medyczny, ale także psychologiczny i społeczny. Wielu mężczyzn w obliczu problemów związanych z płodnością czy aktywnością seksualną może doświadczać obniżonego poczucia własnej wartości, co dodatkowo pogarsza rokowania. Wsparcie psychologiczne i edukacyjne, a także zaangażowanie partnerki (lub partnera) w proces leczenia, odgrywa tutaj bardzo ważną rolę.

A.10. Leczenie holistyczne chorób męskiego układu rozrodczego

Choroby męskiego układu rozrodczego mogą dotyczyć różnych struktur (prącia, moszny, jąder, gruczołu krokowego czy dróg wyprowadzających nasienie) i mieć odmienne podłoża (zapalne, nowotworowe, czynnościowe, hormonalne itd.). Podejście holistyczne zakłada, że leczenie powinno uwzględniać nie tylko aspekt fizyczny (czyli samą chorobę i jej objawy), ale także psychikę, styl życia, dietę, środowisko, relacje społeczne i duchowość. Poniższy artykuł skupia się właśnie na tej szerszej, wieloaspektowej perspektywie oraz przedstawia przykładowe metody holistycznego wspomagania zdrowia mężczyzn.

Uwaga: Poniższy tekst nie powtarza szczegółowych informacji z poprzednich artykułów (dotyczących anatomii, fizjologii, klasyfikacji, diagnostyki itp.), lecz koncentruje się wyłącznie na wybranych, całościowych metodach wspierania i leczenia męskiego układu rozrodczego.

A.10.1. Założenia podejścia holistycznego

Holizm w medycynie (nazywany także podejściem integracyjnym) bazuje na przekonaniu, że organizm człowieka jest całością, w której poszczególne układy i narządy wzajemnie na siebie oddziałują. Każda dysfunkcja może wynikać z różnych, często nakładających się czynników, a leczenie wymaga uwzględnienia:

Stanu fizycznego (nawyki ruchowe, choroby współistniejące, poziom hormonów, metabolizm).
Psychiki (stres, napięcia emocjonalne, zaburzenia nastroju, relacje rodzinne i społeczne).
Diety i stylu życia (aktywność fizyczna, używki, rytm dobowy).
Środowiska (czynniki toksyczne, jakość powietrza i wody, obciążenia zawodowe).
Aspektu społeczno-kulturowego (tradycje, przekonania, religia, wsparcie społeczne).

W kontekście męskiego układu rozrodczego oznacza to, że trudności z erekcją, przedwczesnym wytryskiem czy spadkiem libido nie zawsze są wynikiem jedynie czynnika fizjologicznego. Podobnie w stanach zapalnych (np. prostaty), w niepłodności lub w chorobach nowotworowych istotną rolę może odgrywać także psychika, dieta, wsparcie partnera/rodziny, a nawet narażenie na toksyny zewnętrzne.

A.10.2. Lifestyle medicine – styl życia jako podstawa

A.10.2.1. Dieta

Jednym z filarów leczenia holistycznego jest odpowiednia dieta, która może wspomagać regenerację i zapobiegać rozwojowi wielu chorób. W przypadku problemów z męskim układem rozrodczym szczególne znaczenie mają:

Nienasycone kwasy tłuszczowe (omega-3) – np. w rybach (łosoś, makrela, sardynki), oleju lnianym czy w orzechach włoskich. Pomagają w regulacji stanu zapalnego i korzystnie wpływają na układ krążenia (a prawidłowe ukrwienie to podstawa erekcji).
Antyoksydanty – zawarte w warzywach i owocach (szczególnie w jagodach, truskawkach, warzywach zielonolistnych, papryce), pomagają chronić komórki jąder, prostaty i innych struktur przed stresem oksydacyjnym.
Produkty bogate w cynk i selen – cynk (np. w pestkach dyni, nasionach sezamu, owocach morza) wpływa na prawidłową produkcję testosteronu i spermatogenezę. Selen (np. w orzechach brazylijskich, rybach) również wspiera jakość nasienia.
Białko o wysokiej wartości biologicznej – np. chude mięso, ryby, jaja. Wspomaga budowę i regenerację tkanek.
Ograniczenie żywności wysoko przetworzonej – duża ilość tłuszczów trans, cukrów prostych, konserwantów może nasilać stany zapalne i zaburzać równowagę hormonalną.

A.10.2.2. Aktywność fizyczna

Regularny ruch ma korzystny wpływ na:

Układ krążenia (lepsze ukrwienie narządów płciowych).
Regulację hormonalną (wzrost poziomu testosteronu przy ćwiczeniach siłowych, równowaga innych hormonów).
Redukcję stresu (wysiłek fizyczny obniża poziom kortyzolu i pomaga rozładować napięcie).
Utrzymanie odpowiedniej masy ciała (otyłość koreluje z zaburzeniami erekcji i spadkiem płodności).

Dla mężczyzn w różnym wieku korzystne są ćwiczenia aerobowe (np. bieganie, pływanie, szybki marsz) przeplatane z treningiem siłowym (dostosowanym do wieku i kondycji). W przypadku schorzeń układu ruchu czy układu sercowo-naczyniowego wskazana jest konsultacja z fizjoterapeutą lub lekarzem w celu dobrania odpowiedniego planu aktywności.

A.10.2.3. Zarządzanie stresem

Stres jest jednym z głównych czynników zaburzeń erekcji, obniżonego libido i problemów z płodnością. Techniki relaksacyjne, praktyki oddechowe, joga, medytacja czy trening uważności (mindfulness) mogą znacząco poprawić jakość życia i wpłynąć pozytywnie na zdrowie seksualne.

A.10.3. Fitoterapia i ziołolecznictwo

Ziołolecznictwo to jeden z popularnych elementów medycyny naturalnej, znajdujący zastosowanie w stanach zapalnych i w zaburzeniach funkcji seksualnych u mężczyzn. Poniżej kilka najczęściej wymienianych roślin:

Palma sabałowa (Saw palmetto) – używana głównie w łagodzeniu objawów łagodnego przerostu gruczołu krokowego. Może wspierać funkcje układu moczowego.
Żeń-szeń (Panax ginseng) – uznawany za roślinę poprawiającą wydolność, libido, a także wspierającą erekcję. Ma działanie pobudzające i adaptogenne.
Maca (Lepidium meyenii) – korzeń ten jest kojarzony z poprawą libido, wytrzymałości seksualnej, a nawet parametrów spermy.
Pygeum africanum (śliwa afrykańska) – podobnie jak palma sabałowa bywa stosowana w dolegliwościach ze strony prostaty, może zmniejszać częstotliwość oddawania moczu nocą.
Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica) – wykazuje działanie wspierające w przypadku przerostu prostaty i stanów zapalnych. Korzeń pokrzywy wpływa na metabolizm hormonów.

Uwaga: Zioła, mimo że mają pochodzenie naturalne, wchodzą w interakcje z lekami i mogą wywoływać działania niepożądane. Dlatego przed rozpoczęciem fitoterapii zaleca się konsultację z fitoterapeutą lub lekarzem.

A.10.4. Medycyna Wschodu: akupunktura, akupresura, medycyna chińska

A.10.4.1. Akupunktura i akupresura

Akupunktura (nakłuwanie określonych punktów na ciele igłami) i akupresura (uciskanie tych punktów) są tradycyjnymi metodami pochodzącymi z medycyny chińskiej, znajdującymi zastosowanie również we wspomaganiu leczenia chorób męskiego układu rozrodczego. Metody te mogą:

Pomóc w regulacji przepływu energii (Qi) w meridianach i wzmocnić obszary związane z funkcjami rozrodczymi.
Redukować stres, poprawiając tym samym jakość erekcji i popęd seksualny.
Łagodzić ból w przypadku przewlekłych zapaleń (np. zapalenia prostaty).

A.10.4.2. Ziołowa medycyna chińska

W tradycyjnej medycynie chińskiej używa się wieloskładnikowych receptur ziołowych, dostosowanych indywidualnie do pacjenta. Przykładowo, w zaburzeniach erekcji lub obniżonym libido stosuje się mieszanki „wzmacniające energię nerek” (Shen) – co w rozumieniu TMC oznacza wzmocnienie fundamentu energii życiowej odpowiedzialnej za zdolności reprodukcyjne i żywotność.

A.10.5. Elementy fizjoterapii i treningu mięśni dna miednicy

Fizjoterapia urologiczna zyskuje coraz większe uznanie w leczeniu przewlekłych dolegliwości bólowych męskiego układu rozrodczego (np. przewlekłego zapalenia gruczołu krokowego), zaburzeń erekcji czy wytrysku.

Terapia mięśni dna miednicy (ćwiczenia, masaż, techniki relaksacyjne) może poprawiać ukrwienie i elastyczność okolic intymnych, zmniejszać napięcie oraz ból.
Elektrostymulacja i biofeedback – stosowane w celu poprawy kontroli nad mięśniami, co może wpływać na problem nietrzymania moczu i wspomagać kontrolę wytrysku.

A.10.6. Psychoterapia, terapia seksuologiczna i coaching

Wielu mężczyzn boryka się z problemami natury seksualnej (np. zaburzenia erekcji, wytrysku, obniżone libido, niepłodność) na tle psychologicznym. Czynniki takie jak przewlekły stres, niska samoocena, problemy w związku czy wypalenie zawodowe mogą przekładać się na jakość życia intymnego i zdrowie reprodukcyjne.

Psychoterapia indywidualna – pomaga zrozumieć przyczyny i mechanizmy psychologiczne leżące u podłoża problemów, a także wypracować skuteczne strategie radzenia sobie.
Terapia par – nieprawidłowa komunikacja, konflikty w związku czy brak wzajemnego zrozumienia mogą potęgować problemy zdrowotne i seksualne. Terapia ukierunkowana na relację często przynosi lepsze rezultaty niż samodzielna praca tylko jednego partnera.
Coaching seksualny – skupiony na edukacji, rozwijaniu technik relaksacyjnych, zwiększaniu samoświadomości ciała, co pozytywnie wpływa na pewność siebie w łóżku i satysfakcję z życia seksualnego.

A.10.7. Wspomaganie równowagi hormonalnej

Wszelkie naturalne działania mające na celu regulację układu hormonalnego (w tym poziomu testosteronu, hormonów tarczycy czy nadnerczy) mogą mieć pozytywny wpływ na leczenie chorób męskiego układu rozrodczego. Kluczowe strategie:

Redukcja nadmiernego stresu – ponieważ wysoki poziom kortyzolu (hormonu stresu) może obniżać poziom testosteronu.
Utrzymanie prawidłowej masy ciała – tkanka tłuszczowa sprzyja konwersji testosteronu do estrogenów, co może prowadzić do zaburzeń równowagi hormonalnej.
Aktywność fizyczna – szczególnie ćwiczenia oporowe (siłowe) wspierają wzrost poziomu testosteronu.
Odpowiednia ilość snu – zaburzenia snu negatywnie wpływają na wydzielanie hormonów, w tym testosteronu i hormonu wzrostu.

A.10.8. Jak łączyć podejście holistyczne z konwencjonalnym leczeniem?

Holistyczne metody nie wykluczają leczenia konwencjonalnego, wręcz przeciwnie – mogą je uzupełniać. W przypadku wielu chorób męskiego układu rozrodczego (zwłaszcza poważnych, takich jak nowotwory, poważne zakażenia czy wady wrodzone) konieczne bywa leczenie farmakologiczne, zabiegi chirurgiczne, naświetlania czy chemioterapia.

Najważniejsze zasady łączenia terapii holistycznej z konwencjonalną:

Konsultacja z lekarzem: Przed rozpoczęciem terapii ziołowych, suplementacji czy zabiegów (np. akupunktury) należy poinformować o tym lekarza prowadzącego. To szczególnie istotne przy zażywaniu leków (interakcje z ziołami czy suplementami).
Indywidualne podejście: Każdy pacjent może inaczej reagować na poszczególne metody. Z tego względu kluczowa jest współpraca specjalistów (lekarz, fizjoterapeuta, dietetyk, psycholog, seksuolog).
Monitorowanie stanu zdrowia: Dzięki regularnym badaniom (np. badania krwi, USG, seminogram, poziom PSA) można ocenić faktyczny wpływ metod holistycznych na przebieg choroby i odpowiednio modyfikować plan leczenia.
Wsparcie psychologiczne: Leczenie konwencjonalne, szczególnie w chorobach onkologicznych, może być bardzo obciążające. Metody holistyczne (medytacja, relaksacja, psychoterapia) pomagają zmniejszyć stres i poprawić komfort pacjenta.

A.10.9. Przykładowy program holistyczny

Poniżej uproszczony przykład, jak może wyglądać integracyjny plan wspomagania mężczyzny cierpiącego na przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego i zaburzenia erekcji:

Konsultacja urologa: diagnoza, ewentualna farmakoterapia, antybiotyki (jeśli potwierdzone zakażenie bakteryjne).
Fizjoterapia urologiczna: ćwiczenia rozluźniające mięśnie dna miednicy, masaż prostaty (jeśli zalecany), trening biofeedback.
Dieta przeciwzapalna: zwiększenie udziału warzyw, owoców, kwasów omega-3; ograniczenie tłuszczów trans i przetworzonych produktów; włączenie odpowiedniej ilości płynów.
Wsparcie psychologiczne: konsultacje z psychoterapeutą lub seksuologiem w celu omówienia stresu, lęków, problemów w relacjach.
Aktywność fizyczna: regularne spacery, pływanie, joga (zwłaszcza pozycje wspierające narządy miednicy).
Ziołolecznictwo: np. preparat z palmy sabałowej lub korzenia pokrzywy (po konsultacji z lekarzem i fitoterapeutą).
Techniki relaksacyjne: medytacja 2–3 razy w tygodniu, ćwiczenia oddechowe w ciągu dnia pracy, masaż relaksacyjny raz w miesiącu.
Monitorowanie: okresowe badania USG, PSA, badania moczu i nasienia w celu oceny skuteczności terapii.

A.10.10. Najwazniejsze wnioski leczenia holistycznego

Holistyczne leczenie chorób męskiego układu rozrodczego polega na wszechstronnym podejściu, uwzględniającym ciało, psychikę, relacje społeczne i środowisko. Takie postępowanie szczególnie dobrze sprawdza się w przypadkach chorób przewlekłych, nawracających, wieloczynnikowych czy trudnych do jednoznacznej diagnostyki.

Najczęściej stosowane metody holistyczne obejmują:

Działania dotyczące stylu życia (dieta, aktywność fizyczna, zarządzanie stresem, higiena snu).
Wsparcie psychologiczne i seksuologiczne (psychoterapia, terapia par, coaching seksualny).
Ziołolecznictwo (preparaty roślinne wspomagające prostatę, erekcję, płodność).
Medycynę Wschodu (akupunktura, akupresura, chińskie mieszanki ziołowe).
Fizjoterapię specjalistyczną (trening mięśni dna miednicy, masaże lecznicze, techniki manualne).

W zależności od konkretnego schorzenia i stanu pacjenta metody te powinny być odpowiednio koordynowane z leczeniem konwencjonalnym. Współpraca wykwalifikowanych specjalistów (lekarz, dietetyk, psycholog, fizjoterapeuta, fitoterapeuta) jest kluczem do osiągnięcia najlepszych możliwych rezultatów i poprawy jakości życia mężczyzn zmagających się z chorobami układu rozrodczego.

A.11. Podsumowanie części pierwszej i wprowadzenie do części drugiej

Choroby męskiego układu rozrodczego mają różnorodne podłoże – od wrodzonych wad anatomicznych, przez schorzenia zapalne, aż po nowotwory. Mogą wystąpić w każdym okresie życia mężczyzny, a wiele z nich (np. zapalenia, przerost gruczołu krokowego, zaburzenia erekcji, niepłodność) w istotny sposób wpływa na codzienne funkcjonowanie i jakość życia. Szeroka wiedza na temat czynników ryzyka, dbałość o higienę, właściwe nawyki zdrowotne i regularne kontrole lekarskie to podstawowe elementy profilaktyki.

W części drugiej niniejszego artykułu znajdują się szczegółowe opisy konkretnych jednostek chorobowych (dermatoz, stanów zapalnych, nowotworów, zaburzeń czynnościowych i anatomicznych) wraz z przyczynami, objawami, powikłaniami, sposobami zapobiegania, diagnostyką i metodami leczenia konwencjonalnego. Zrozumienie przedstawionych tu podstaw – anatomii, fizjologii, epidemiologii, czynników ryzyka – pozwoli na świadome podejście do omawianych dalej schorzeń oraz sprawniejsze rozpoznanie i efektywniejsze leczenie.

Choroby Męskiego Układu Rozrodczego – Część Druga

(Specyficzne schorzenia – szczegółowe opisy, przyczyny, objawy, powikłania, zapobieganie, diagnostyka, leczenie konwencjonalne)

B. Choroby męskiego układu rozrodczego (ang. Diseases of the male genital system)

Co to są choroby męskiego układu rozrodczego?

Choroby męskiego układu rozrodczego obejmują wszelkie schorzenia i zaburzenia występujące w obrębie narządów płciowych mężczyzny, takich jak prącie, jądra, najądrza, gruczoł krokowy czy moszna. Mogą być wynikiem infekcji, zmian zapalnych, nieprawidłowości w budowie anatomicznej bądź wrodzonych wad rozwojowych. Często manifestują się dolegliwościami bólowymi, zaburzeniami oddawania moczu lub problemami z płodnością. Ponadto na stan tych narządów wpływają także hormony – np. wytwarzane przez jądra (testosteron) – co decyduje o prawidłowym przebiegu dojrzewania i pełnej zdolności rozrodczej. Właściwa profilaktyka, w tym regularne badania, pozwala na wczesne wykrycie zmian i zwiększa szanse na skuteczne leczenie.

Przyczyny

Infekcje: Bakterie (np. Chlamydia trachomatis), wirusy (np. wirus HIV, wirus HPV).
Choroby autoimmunologiczne: Choroby reumatyczne wpływające na funkcje seksualne.
Stany zapalne: Przewlekłe zapalenie prostaty, zespół przewlekłego bólu miednicy.
Nowotwory: Rak prącia, rak jąder.
Inne: Uszkodzenia mechaniczne, alergie.

Objawy

Ból i dyskomfort: W okolicach narządów płciowych.
Zmiany skórne: Wysypki, owrzodzenia, zgrubienia.
Zaburzenia funkcji seksualnych: Problemy z erekcją, ból podczas stosunku.
Nieprawidłowości w nasieniu: Niska liczba plemników, zmniejszona ruchliwość plemników.

Powikłania

Niepłodność: Problemy z produkcją lub transportem nasienia.
Infekcje wtórne: Mogą prowadzić do poważniejszych stanów zapalnych.
Rak: Zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów narządów płciowych.
Problemy psychiczne: Depresja, lęki, obniżona jakość życia.

Zapobieganie

Bezpieczne praktyki seksualne: Stosowanie prezerwatyw, regularne badania.
Zdrowy styl życia: Unikanie używek, zdrowa dieta.
Regularne badania lekarskie: Wczesne wykrywanie i leczenie chorób.

Diagnostyka

Wywiad medyczny i badanie fizykalne: Ocena objawów przez lekarza.
Testy laboratoryjne: Badania krwi, wymazy, badania nasienia.
Obrazowanie: USG, MRI w celu oceny strukturalnej narządów.

Leczenie

Leki przeciwinfekcyjne: Antybiotyki, leki przeciwwirusowe.
Leki przeciwzapalne: Kortykosteroidy.
Terapie miejscowe: Kremy, maści.
Interwencje chirurgiczne: Usunięcie zmian nowotworowych, korekcje anatomiczne.
Wsparcie psychologiczne: Terapia poznawczo-behawioralna, terapia wsparcia.

Terapia chorób męskiego układu rozrodczego zależy od konkretnej przyczyny i rodzaju zaburzenia. W zakażeniach stosuje się odpowiednie antybiotyki, środki przeciwzapalne lub preparaty grzybobójcze, a w razie potrzeby interwencje chirurgiczne (np. drenaż ropnia). W przypadku wad anatomicznych, takich jak wnętrostwo czy wrodzone skrzywienie prącia, leczenie polega najczęściej na operacyjnym skorygowaniu defektu. W problemach hormonalnych (np. niedobór testosteronu) konieczna bywa terapia endokrynologiczna. Niezależnie od przyczyny kluczową rolę odgrywa regularna kontrola lekarska, edukacja pacjenta w zakresie higieny i zdrowego stylu życia oraz wczesna diagnostyka urologiczno-andrologiczna.

Źródła (Choroby Męskiego Układu Rozrodczego):

A. Le Tortorec, G. Matusali, D. Mahé, F. Aubry, S. Mazaud-Guittot, L. Houzet, N. Dejucq-Rainsford (2020) – From Ancient to Emerging Infections: The Odyssey of Viruses in the Male Genital Tract (tłum. Od starożytnych do nowych infekcji: Odyseja wirusów w męskim układzie rozrodczym)
E. Panou, E. Panagou, C. Foley, G. Kravvas, R. Watchorn, H. Alnajjar, A. Muneer, C. Bunker (2021) – Male genital lichen sclerosus associated with urological interventions and microincontinence: a case series of 21 patients (tłum. Liszaj twardzinowy męskich narządów płciowych związany z interwencjami urologicznymi i mikronietrzymaniem: seria przypadków 21 pacjentów)
G. Kravvas, A. Muneer, R. Watchorn, F. Castiglione, A. Haider, A. Freeman, P. Hadway, H. Alnajjar, M. Lynch, C. Bunker (2022) – Male genital lichen sclerosus, microincontinence and occlusion: mapping the disease across the prepuce (tłum. Liszaj twardzinowy męskich narządów płciowych, mikronietrzymanie i zamknięcie: mapowanie choroby w obrębie napletka)
S. Croghan, C. Kelly, A. E. Daniels, L. Fitzgibbon, P. Daly, I. Cullen (2022) – Reconstruction of the male external genitalia in diverse disease processes: Our reconstructive algorithm, techniques, and experience (tłum. Rekonstrukcja męskich narządów zewnętrznych w różnych procesach chorobowych: nasz algorytm rekonstrukcyjny, techniki i doświadczenia)
K. El-Reshaid, H. Sallam (2021) – Male genital allergy with penile oedema and severe aseptic urethritis, due to vulvovaginal candidiasis, simulating sexually transmitted infection (tłum. Alergia na męskie narządy płciowe z obrzękiem prącia i ciężkim aseptycznym zapaleniem cewki moczowej, spowodowane kandydozą sromu i pochwy, symulując infekcję przenoszoną drogą płciową)
L. F. Perez-Garcia, B. te Winkel, J. Carrizales, W. Bramer, S. Vorstenbosch, E. V. van Puijenbroek, J. Hazes, R. Dolhain (2020) – Sexual function and reproduction can be impaired in men with rheumatic diseases: A systematic review (tłum. Funkcja seksualna i reprodukcja mogą być upośledzone u mężczyzn z chorobami reumatycznymi: przegląd systematyczny)
Gonzalo Agüero, Ignacio Eymann, Florencia Lakatos (2023) – Prevalence of urogenital disease in male adolescent outpatient visits. A descriptive, cross-sectional study (tłum. Prewalencja chorób układu moczowo-płciowego w wizytach ambulatoryjnych młodzieży męskiej. Opisowe badanie przekrojowe)
Hua Zhou, Shunhong Wu, Xiaohua Tang, Guanqing Zhou, Jingru Yuan, Qing Li, Yaoyong Chen, Xia Xu, Xiaofang Sun, Detu Zhu, Yumei Luo (2021) – Chlamydia trachomatis infection in the genital tract is associated with inflammation and hypospermia in the infertile male of China (tłum. Infekcja Chlamydia trachomatis w układzie płciowym jest związana z zapaleniem i hipospermią u bezpłodnych mężczyzn w Chinach)
R. Motrich, M. L. Breser, R. Molina, A. Tissera, J. Olmedo, V. Rivero (2020) – Chronic Prostatitis/Chronic Pelvic Pain Syndrome patients show Th1 and Th17 self-reactive immune responses specific to prostate and seminal antigens and decreased semen quality (tłum. Pacjenci z przewlekłym zapaleniem prostaty/zespołem przewlekłego bólu miednicy wykazują odpowiedzi immunologiczne Th1 i Th17 specyficzne dla antygenów prostaty i nasienia oraz obniżoną jakość nasienia)
A. Spinoit, M. Waterschoot, C. Sinatti, T. Abbas, N. Callens, M. Cools, R. Hamid, M. Hanna, P. Joshi, R. Misseri, J. L. Salle, J. Roth, L. Tack, G. De Win (2020) – Fertility and sexuality issues in congenital lifelong urology patients: male aspects (tłum. Problemy z płodnością i seksualnością u pacjentów urologicznych z wrodzonymi wadami: aspekty męskie)
M. Shah, Birgitta van Bodegraven (2023) – Male genital lichen sclerosus and associated symptoms range and severity: Results of a questionnaire study (tłum. Liszaj twardzinowy męskich narządów płciowych i związany z nim zakres objawów i ich nasilenie: wyniki badania ankietowego)

B.1. Dermatozy męskich narządów rozrodczych (ang. Dermatoses of male genitalia)

Co to są dermatozy męskich narządów rozrodczych?

Dermatozy męskich narządów rozrodczych to różnego rodzaju choroby skóry i błon śluzowych, które pojawiają się w obrębie prącia, moszny czy okolic krocza. Mogą mieć charakter zapalny, zakaźny, autoimmunologiczny bądź alergiczny. Nierzadko objawiają się świądem, zaczerwienieniem, wysypką, pęcherzami lub owrzodzeniami, wpływając na komfort życia i funkcje seksualne mężczyzny. Do ich wystąpienia mogą przyczyniać się także czynniki zewnętrzne, np. nieodpowiednia higiena, noszenie zbyt obcisłej bielizny czy urazy mechaniczne. W wielu przypadkach, dzięki odpowiedniej diagnostyce i leczeniu, można skutecznie złagodzić objawy i przywrócić zdrowy stan skóry.

Leczenie

Leczenie zależy przede wszystkim od przyczyny dermatozy: w razie zakażeń stosuje się leki przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze lub przeciwwirusowe, przy alergiach – preparaty łagodzące reakcję zapalną, a w chorobach autoimmunologicznych (np. liszaj twardzinowy) – maści sterydowe czy immunomodulujące. Wprowadzenie właściwej higieny intymnej i unikanie czynników drażniących stanowi nieodłączny element terapii. Czasami konieczna jest także korekta nawyków higieniczno-żywieniowych czy zmiana bielizny na przewiewną, by skóra mogła oddychać. Przy podejrzeniu zmian o charakterze przedrakowym lub złośliwym pacjent kierowany jest na badanie histopatologiczne i dalsze postępowanie onkologiczne. Kluczowe jest, aby pacjent pozostawał pod kontrolą specjalisty dermatologa lub urologa, którzy dopasują terapię do rodzaju i nasilenia zmian.

B.1.1. Zaburzenia wrzodziejące prącia lub moszny (ang. Ulcerative disorders of the penis or scrotum)

Co to są zaburzenia wrzodziejące prącia lub moszny?

Zaburzenia wrzodziejące prącia lub moszny to stany chorobowe skóry, w których powstają nadżerki lub owrzodzenia w okolicy narządów płciowych męskich. Zmiany te mogą być powierzchowne lub sięgać głębszych warstw naskórka i tkanki podskórnej, nierzadko powodując ból, pieczenie czy krwawienie. Przyczyną bywa infekcja (np. opryszczka, kiła), czynniki autoimmunologiczne (choroba Behçeta) lub urazy mechaniczne. Niektóre owrzodzenia mogą wskazywać na groźniejsze procesy chorobowe, w tym na zmiany nowotworowe skóry. Dlatego ważna jest szybka diagnostyka i w razie potrzeby konsultacja dermatologiczna bądź urologiczna.

Przyczyny

Infekcje – choroby przenoszone drogą płciową, np. wrzód miękki (chancroid), kiła, wirus opryszczki.
Martwica spowodowana lekami lub substancjami chemicznymi – np. po iniekcjach kokainy lub parafiny.
Zakażenia oportunistyczne – jak Fournier gangrena, szczególnie u osób z cukrzycą lub immunosupresją.
Reakcje autoimmunologiczne – np. zgorzelinowe zapalenie skóry (pyoderma gangrenosum).
Nowotwory lub ich przerzuty – np. rak odbytnicy szerzący się do prącia i moszny.
Urazy mechaniczne i popromienne zapalenia – np. martwica po radioterapii.

Objawy

Owrzodzenia skóry prącia i moszny – o różnej głębokości, często bolesne, czasem z wydzieliną.
Obrzęk i zaczerwienienie – towarzyszące owrzodzeniom.
Ból przy wzwodzie i stosunku – w przypadku głębokich zmian.
Powiększenie węzłów chłonnych pachwinowych – w infekcjach przenoszonych drogą płciową.
Gorączka i objawy ogólne – w przypadkach infekcji ogólnoustrojowej.

Powikłania

Rozległa martwica tkanek – może wymagać chirurgicznego usunięcia prącia lub moszny.
Zakażenia wtórne i sepsa – szczególnie w przypadkach nieleczonej gangreny Fourniera.
Zniekształcenie narządów płciowych – po przewlekłych lub nieprawidłowo leczonych owrzodzeniach.
Problemy psychiczne i seksualne – związane z przewlekłością i umiejscowieniem zmian.

Zapobieganie

Unikanie ryzykownych zachowań seksualnych – stosowanie prezerwatyw.
Niestosowanie nielegalnych lub nieprofesjonalnych zabiegów powiększających prącie.
Leczenie cukrzycy i chorób obniżających odporność.
Higiena intymna i świadomość objawów – kluczowe dla wczesnego rozpoznania.

Diagnostyka

Wywiad i badanie fizykalne – w tym ocena lokalizacji, głębokości i charakteru owrzodzeń.
Badania mikrobiologiczne – wymazy z owrzodzeń w kierunku bakterii (np. Haemophilus ducreyi) i wirusów.
Biopsja – w celu wykluczenia zmian nowotworowych lub autoimmunologicznych.
Badania obrazowe – np. USG moszny w celu oceny rozprzestrzenienia infekcji.

Leczenie

Leczenie farmakologiczne:
- Antybiotyki szerokospektralne – w infekcjach bakteryjnych (np. ceftriakson, azitromycyna).
- Steroidy – w przypadkach autoimmunologicznych jak pyoderma gangrenosum.
- Leki przeciwwirusowe – w zakażeniach HSV.
Leczenie chirurgiczne:
- Oczyszczanie martwiczych tkanek – np. przy gangrenie Fourniera.
- Chirurgiczna rekonstrukcja skóry prącia/moszny – przy deformacjach.
- Usunięcie zmian nowotworowych – z przeszczepem skóry w razie potrzeby.

Postępowanie terapeutyczne skupia się na wyeliminowaniu przyczyny owrzodzeń oraz zapobieganiu ich rozprzestrzenianiu się czy nadkażeniom bakteryjnym. W przypadkach infekcyjnych stosuje się antybiotyki, leki przeciwwirusowe lub przeciwgrzybicze, w zależności od wyników badań. Zmiany autoimmunologiczne wymagają najczęściej maści steroidowych albo silniejszych leków immunosupresyjnych. Ważna jest też dbałość o higienę, noszenie luźnej bielizny i unikanie czynników drażniących. Jeśli istnieje podejrzenie raka in situ lub innego nowotworu, zmiana wrzodziejąca jest wycinana, a materiał poddawany badaniu histopatologicznemu, aby dobrać właściwe leczenie onkologiczne.

Źródła (Zaburzenia Wrzodziejące Prącia lub Moszny)

Ghazanfar et al. (2022) – Penile Necrosis Associated with Local Intravenous Injection of Cocaine (tłum. Martwica prącia związana z miejscowym dożylnym wstrzyknięciem kokainy).
Soebhali (2020) – Sclerosing lipogranuloma of the penis (tłum. Stwardniające zapalenie ziarniniakowe prącia).
Amraoui & Hjira (2018) – A rare and atypical cause of scrotal ulcerations (tłum. Rzadka i nietypowa przyczyna owrzodzeń moszny – dur brzuszny).
Syed et al. (2021) – Pyoderma gangrenosum following COVID-19 infection (tłum. Zgorzelinowe zapalenie skóry po infekcji COVID-19).
Nasrallah et al. (2024) – Peno-scrotal metastasis of colorectal adenocarcinoma (tłum. Przerzuty raka jelita grubego do prącia i moszny).

B.1.1.1. Aftoza prącia lub moszny (ang. Aphthosis of penis or scrotum)

Co to jest aftoza prącia lub moszny?

Aftoza prącia lub moszny to rzadka odmiana zmian wrzodziejących przypominających afty występujące w jamie ustnej, lecz zlokalizowanych na skórze narządów płciowych męskich. Typowo mają postać okrągłych lub owalnych nadżerek z białawym nalotem, otoczonych rumieniowatym brzegiem. Mogą być związane z układową chorobą zapalną, taką jak choroba Behçeta, lub pojawiać się samoistnie w wyniku niezidentyfikowanych czynników immunologicznych. Objawiają się pieczeniem i bólem, szczególnie dokuczliwym przy kontakcie z bielizną czy podczas stosunku płciowego. Ich przewlekły lub nawracający charakter istotnie wpływa na jakość życia pacjenta.

Przyczyny

Choroba Behçeta – najczęstsza przyczyna owrzodzeń aftowych w obrębie genitaliów.
Reaktywne zapalenie stawów (zespół Reitera) – może dawać owrzodzenia przypominające afty.
Infekcje wirusowe (np. HSV) – mogą wywołać podobne zmiany.
Autoimmunologiczne zapalenia naczyń – np. w przebiegu zapalenia dużych naczyń krwionośnych.

Objawy

Pojedyncze lub mnogie bolesne owrzodzenia – najczęściej na mosznie, rzadziej na trzonie i żołędzi prącia.
Ścieńczenie naskórka wokół zmian – może prowadzić do wtórnych infekcji.
Obrzęk i zaczerwienienie skóry wokół zmian.
Nawracający charakter zmian – często z okresami remisji i nawrotów.

Powikłania

Wtórne zakażenia bakteryjne – mogą prowadzić do ropni lub zapaleń skóry.
Bliznowacenie i deformacje – przy nawracających i głębokich zmianach.
Trudności w oddawaniu moczu lub stosunku płciowym – związane z bolesnością i lokalizacją owrzodzeń.
Znaczący wpływ na jakość życia – zarówno fizyczny, jak i psychiczny.

Diagnostyka

Wywiad i badanie fizykalne – kluczowe dla rozpoznania choroby Behçeta lub innych przyczyn.
Biopsja zmiany – w celu wykluczenia nowotworów i potwierdzenia zmian zapalnych lub nacieków.
Badania serologiczne i immunologiczne – w kierunku chorób autoimmunologicznych.
Wykluczenie infekcji – badania PCR lub wymazy w kierunku HSV i innych patogenów.

Leczenie

Leczenie miejscowe:
- Maści steroidowe – zmniejszają stan zapalny.
- Antybiotyki miejscowe – zapobiegają infekcji wtórnej.
- Środki łagodzące ból – np. lidokaina w żelu.
Leczenie ogólne:
- Kolchicyna lub glikokortykosteroidy – w leczeniu układowym Behçeta.
- Immunosupresja (np. azatiopryna) – w przypadkach nawrotowych lub ciężkich.
- Leki przeciwwirusowe (np. acyklowir) – w razie podejrzenia HSV.

Podstawowym zadaniem jest złagodzenie objawów i przyspieszenie gojenia się zmian. Stosuje się maści przeciwzapalne, często zawierające sterydy lub inhibitory kalcyneuryny, które redukują miejscową reakcję immunologiczną. W przypadkach związanych z chorobą Behçeta konieczna może być immunosupresja ogólnoustrojowa (np. kolchicyna, glikokortykosteroidy). Pomocne bywa również miejscowe łagodzenie bólu preparatami znieczulającymi w żelu. Dbałość o higienę intymną i unikanie drażniących środków myjących wspomaga proces gojenia. W razie braku poprawy lub nawracających aft wskazana jest kontrola u specjalisty w celu modyfikacji leczenia.

Źródła (Aftoza Prącia lub Moszny)

Aktaş, H. (2019) – An extraordinary manifestation of Behçet’s disease in a young male: Urinary meatus ulcer (tłum. Niezwykła manifestacja choroby Behçeta u młodego mężczyzny: owrzodzenie ujścia cewki moczowej).
Panos, G. et al. (2020) – Behçet’s disease presenting as recurrent oral aphthosis in a 9-year-old boy from Greece (tłum. Choroba Behçeta objawiająca się nawracającą aftozą jamy ustnej u 9-letniego chłopca z Grecji).
Owlia, M., Mirzadeh, M., Mehrpoor, G. (2020) – Penicillin in oral aphthosis, new insight for an old drug (tłum. Penicylina w leczeniu aftozy jamy ustnej – nowe spojrzenie na stary lek).

B.1.2. Inne dermatozy męskich narządów płciowych (ang. Miscellaneous dermatoses of male genitalia)

Co to są inne dermatozy męskich narządów płciowych?

Inne dermatozy męskich narządów płciowych to grupa schorzeń skórnych, które nie kwalifikują się do głównych kategorii zapalnych czy wrzodziejących, ale wciąż mogą powodować dyskomfort w obrębie prącia i moszny. Mogą mieć charakter wyłącznie kosmetyczny (np. drobne zmiany barwnikowe, plamki), hormonalny (hiperpigmentacja), a także być związane z niewielkimi zgrubieniami skóry. Choć zazwyczaj nie stanowią poważnego zagrożenia, niekiedy wywołują obawy o możliwy proces nowotworowy. Skierowanie do dermatologa lub urologa pozwala na dokładną ocenę i ustalenie bezpiecznego postępowania.

Leczenie

Zabiegi terapeutyczne zależą od konkretnego rozpoznania. W przypadku drobnych zmian barwnikowych o łagodnym charakterze często wystarcza obserwacja, jeśli nie powodują dolegliwości ani nie powiększają się. Przy nasilonym świądzie czy podrażnieniach zaleca się maści nawilżające lub lecznicze (np. kortykosteroidowe) i unikanie drażniących kosmetyków. Jeżeli pojawia się niepokój co do charakteru zmiany, specjalista może zlecić biopsję i badanie histopatologiczne. W razie niewielkich guzów łagodnych (np. włókniaków) możliwe jest ich usunięcie metodą chirurgiczną bądź laserową. Kontrola lekarska powinna być regularna, aby szybko wykryć ewentualne zmiany patologiczne w obrębie skóry narządów płciowych.

B.1.2.1. Świąd prącia i moszny (ang. Penoscrotal pruritus)

Co to jest świąd prącia i moszny?

Świąd prącia i moszny to uporczywe uczucie swędzenia zlokalizowane w okolicy zewnętrznych narządów płciowych mężczyzny. Może mieć charakter przejściowy, spowodowany np. niedostateczną higieną lub kontaktem z drażniącym detergentem, albo przewlekły – gdy towarzyszy poważniejszym schorzeniom skórnym. Nierzadko świąd nasila się w ciepłych i wilgotnych warunkach, np. po wysiłku fizycznym. Częste drapanie może prowadzić do mikrourazów, nadkażeń bakteryjnych i dalszego zaostrzenia dolegliwości. W niektórych przypadkach silny świąd świadczy o chorobach ogólnoustrojowych (np. cukrzyca) bądź o infekcji grzybiczej.

Przyczyny

Infekcje grzybicze i pasożytnicze – m.in. kandydoza, świerzb, wszawica łonowa.
Choroby skóry – atopowe zapalenie skóry, łuszczyca, liszaj twardzinowy, wyprysk kontaktowy.
Reakcje alergiczne lub drażniące – na kosmetyki, detergenty, materiały ubrań.
Zaburzenia ogólnoustrojowe – cukrzyca, niewydolność nerek, choroby wątroby (cholestaza).
Leki – m.in. opioidy, inhibitory DPP-4, leki moczopędne.
Psychogenne i neurologiczne – neuropatie, depresja, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne.

Objawy

Intensywne swędzenie skóry prącia lub moszny – może nasilać się w nocy.
Drapanie i wtórne zmiany skórne – lichenizacja, otarcia, nadżerki.
Suchość i łuszczenie się skóry – zwłaszcza w przypadkach zapalnych.
Zmiany pigmentacyjne lub pogrubienie skóry – przy długotrwałym świądzie.

Powikłania

Uszkodzenia skóry i wtórne zakażenia – ropnie, liszajec zakaźny.
Trwałe przebarwienia i blizny – w wyniku chronicznego drapania.
Problemy seksualne i psychiczne – wstyd, lęk, unikanie kontaktów intymnych.
Bezsenność i depresja – związane z przewlekłym swędzeniem.

Zapobieganie

Higiena intymna – delikatne środki myjące, unikanie nadmiernego mycia.
Noszenie przewiewnej bielizny – z naturalnych materiałów, bez ucisku.
Unikanie alergenów i substancji drażniących – np. perfumowanych środków higienicznych.
Leczenie chorób przewlekłych – cukrzycy, chorób wątroby, nerek.

Diagnostyka

Dokładny wywiad i badanie dermatologiczne – ocena zmian skórnych i historii choroby.
Badania laboratoryjne – w kierunku cukrzycy, cholestazy, zaburzeń hormonalnych.
Wymazy i zeskrobiny skóry – w celu identyfikacji infekcji (np. grzybów, roztoczy).
Biopsja skóry – w przypadkach niejednoznacznych lub podejrzenia choroby autoimmunologicznej.
Badania neurologiczne i psychiatryczne – w przypadkach neuropatycznego lub psychogennego świądu.

Leczenie

Leczenie miejscowe:
- Emolienty i środki nawilżające – przy suchości skóry.
- Kremy steroidowe lub przeciwgrzybicze – w zależności od przyczyny.
- Leki znieczulające miejscowo (np. lidokaina) – doraźne łagodzenie objawów.
Leczenie ogólne:
- Antyhistaminiki doustne – np. feksofenadyna, w leczeniu alergicznego świądu.
- Gabapentyna, amitryptylina – przy neuropatycznym świądzie.
- Leczenie chorób podstawowych – jak cukrzyca, cholestaza, infekcje.
- Psychoterapia lub leki przeciwdepresyjne – w przypadkach psychogennego świądu.

Najważniejsze jest wykrycie przyczyny świądu – infekcja, alergia, zaburzenia metaboliczne czy choroba skóry. Przy podejrzeniu zakażenia grzybiczego stosuje się preparaty przeciwgrzybicze miejscowo, a w trudniejszych przypadkach – doustne. Alergiczne podłoże wymaga usunięcia czynnika drażniącego (np. zmiany proszku do prania, rezygnacji z perfumowanych kosmetyków) i użycia miejscowych sterydów bądź środków przeciwświądowych. Wskazana jest też dbałość o przewiewną bieliznę i dokładną, ale nie nadmierną, higienę. Gdy świąd ma związek z inną chorobą (np. cukrzycą), konieczne jest leczenie choroby podstawowej. Konsultacja dermatologiczna lub wizyta u urologa pomaga ustalić właściwe postępowanie i monitorować efekty terapii.

Źródła (Świąd Prącia i Moszny)

Swamiappan, M. (2016) – Anogenital Pruritus – An Overview (tłum. Świąd anogenitalny – przegląd).
Reich, A. (2021) – Pruritus and prurigo: a significant advancement on diagnosis, classification, pathogenesis and treatment (tłum. Świąd i prurigo: przełom w klasyfikacji, diagnostyce i leczeniu).
Tamargo, K. et al. (2019) – Evaluation and Management of the Patient with Pruritus (tłum. Ocena i leczenie pacjenta z świądem).
Hashimoto, T., Okuno, S. (2024) – Practical guide for the diagnosis and treatment of localized and generalized cutaneous pruritus (tłum. Praktyczny przewodnik diagnostyczno-terapeutyczny w świądzie skórnym).

B.1.2.2. Liszaj prosty męskich narządów płciowych (ang. Lichen simplex of male genitalia)

Co to jest liszaj prosty męskich narządów płciowych?

Liszaj prosty (lichen simplex chronicus) to przewlekłe schorzenie skóry, w którym dochodzi do zgrubienia i pogrubienia naskórka w wyniku wielokrotnego drapania czy pocierania. W obrębie męskich narządów płciowych objawia się najczęściej jako obszar o szorstkiej, pogrubiałej powierzchni, któremu towarzyszy intensywny świąd. Czynnikiem wyzwalającym może być drobna zmiana zapalna, reakcja alergiczna czy przewlekły stres, powodujący nawykowe drapanie się. Niektóre osoby mogą mieć również skłonność do atopii, co sprzyja rozwojowi liszaja prostego. W zaawansowanych przypadkach skóra może pękać i tworzyć nadżerki.

Przyczyny

Choroby zapalne skóry: Egzema, łuszczyca.
Reakcje alergiczne: Na kosmetyki, detergenty, odzież.
Czynniki mechaniczne: Nadmierne pocenie się, tarcie odzieży, przewlekłe drapanie.

Objawy

Intensywny świąd: Często prowadzący do drapania i podrażnień.
Pogrubienie skóry: Zrogowaciałe, lichenifikowane obszary skóry.
Zaczerwienienie i obrzęk: Wokół zmian skórnych.
Suchość i łuszczenie się skóry: W obszarach dotkniętych świądem.

Powikłania

Bliznowacenie: Może prowadzić do trwałych zmian skórnych.
Infekcje wtórne: Uszkodzona skóra jest bardziej podatna na infekcje.
Problemy psychologiczne: Dyskomfort, obniżona jakość życia, problemy ze snem.

Zapobieganie

Unikanie drażniących substancji: Używanie delikatnych środków higienicznych.
Utrzymanie higieny: Regularne mycie i dokładne osuszanie okolic intymnych.
Noszenie przewiewnej odzieży: Aby zapobiec nadmiernemu poceniu się.
Unikanie alergenów: Stosowanie hipoalergicznych kosmetyków i detergentów.

Diagnostyka

Wywiad medyczny i badanie fizykalne: Ocena objawów przez lekarza.
Testy laboratoryjne: Badania krwi, wymazy, testy alergiczne.
Biopsje skóry: W celu potwierdzenia diagnozy w przypadkach przewlekłych.

Leczenie

Leki przeciwzapalne: Kortykosteroidy, inhibitory kalcyneuryny.
Terapie miejscowe: Kremy i maści łagodzące świąd.
Leki przeciwhistaminowe: W celu zmniejszenia reakcji alergicznych.
Terapie psychologiczne: Wsparcie w radzeniu sobie z przewlekłym świądem.

Podstawą terapii jest przerwanie błędnego koła świąd–drapanie. Zwykle stosuje się miejscowe preparaty steroidowe w postaci maści czy kremów, aby zmniejszyć stan zapalny i złagodzić świąd. W niektórych sytuacjach pomocne są inhibitory kalcyneuryny (np. pimekrolimus, takrolimus), które działają przeciwzapalnie bez skutków ubocznych typowych dla sterydów. Ważne jest wyeliminowanie czynników drażniących i stosowanie odpowiedniej higieny intymnej. W razie silnego świądu i braku poprawy można rozważyć krótkotrwałe leczenie doustnymi lekami przeciwświądowymi czy nawet konsultację psychologiczną, gdy stres odgrywa dużą rolę. Systematyczne wizyty kontrolne pozwalają ocenić skuteczność leczenia i zapobiec powikłaniom.

Źródła (Liszaj Pospolity Narządów Rodnych Mężczyzny):

S. Garcovich, M. Maurelli, P. Gisondi, K. Peris, G. Yosipovitch, G. Girolomoni (2021) – Pruritus as a Distinctive Feature of Type 2 Inflammation (tłum. Świąd jako charakterystyczna cecha zapalenia typu 2)
B. Bello, K. Umanskiy (2020) – Anal Conditions: Pruritus Ani (tłum. Stany odbytu: Świąd odbytu)
P. Agarwal, V. Garg, Priyanka Karagaiah, J. Szepietowski, S. Grabbe, M. Goldust (2021) – Chronic Kidney Disease-Associated Pruritus (tłum. Świąd związany z przewlekłą chorobą nerek)
H. Irie, K. Kabashima (2021) – The interaction between the immune system and the peripheral sensory nerves in pruritus (tłum. Interakcja między układem odpornościowym a obwodowymi nerwami czuciowymi w świądzie)
M. Shah, Birgitta van Bodegraven (2023) – Male genital lichen sclerosus and associated symptoms range and severity: Results of a questionnaire study (tłum. Liszaj twardzinowy męskich narządów płciowych i związany z nim zakres objawów i ich nasilenie: wyniki badania ankietowego)
A. Ju, A. Vander Does, Noreen Mohsin, G. Yosipovitch (2022) – Lichen Simplex Chronicus Itch: An Update (tłum. Liszaj prosty przewlekły: aktualizacja)
J. Amsellem, C. Skayem, T. Duong, M. Bagot, S. Fouéré, J. Dauendorffer (2021) – Male genital lichen planus: A retrospective study of 89 cases (tłum. Liszaj płaski męskich narządów płciowych: retrospektywne badanie 89 przypadków)
S. Chan, Rebecca Watchorn, A. Muneer, C. Bunker (2022) – Lichen sclerosus following genital piercing (tłum. Liszaj twardzinowy po przekłuciu genitaliów)

B.1.2.3. Plamka melanotyczna prącia (ang. Penile melanotic macule)

Co to jest plamka melanotyczna prącia?

Plamka melanotyczna prącia (melanotic macule) to ciemna, barwnikowa zmiana na skórze prącia, powstająca w wyniku nagromadzenia melaniny. Zazwyczaj jest to niewielkie, płaskie i dobrze odgraniczone przebarwienie, które najczęściej ma łagodny charakter. Może występować pojedynczo lub w większej liczbie, a z czasem nie ulega znacznym zmianom. Choć w większości przypadków nie stanowi zagrożenia, pacjenci często niepokoją się możliwością przemiany nowotworowej. W praktyce czerniak prącia jest rzadki, jednak zawsze warto skonsultować się ze specjalistą w celu oceny znamienia.

Przyczyny

Nadmierna produkcja melaniny: Skutkuje miejscowym przebarwieniem skóry.
Bez zwiększenia liczby melanocytów: Wzrost pigmentacji nie jest spowodowany proliferacją komórek barwnikowych.

Objawy

Asymptomatyczne przebarwienia: Plamy są zazwyczaj brązowe lub czarne i mogą mieć nieregularne kształty.
Brak bólu i świądu: Melanotyczne plamy są zazwyczaj bezobjawowe.

Powikłania

Diagnostyczne wykluczenie: Plamy mogą być mylone z poważniejszymi schorzeniami, co może prowadzić do niepotrzebnych biopsji i interwencji.
Psychologiczny niepokój: Pacjenci mogą odczuwać lęk związany z wyglądem plam.

Zapobieganie

Regularne badania dermatologiczne: Wczesne wykrywanie i monitorowanie zmian skórnych.
Unikanie nadmiernej ekspozycji na słońce: Ochrona skóry przed promieniowaniem UV.

Diagnostyka

Badanie kliniczne i dermoskopowe: Ocena wizualna przez lekarza dermatologa.
Biopsja skóry: Potwierdzenie braku melanocytów atypowych i proliferacji komórek.

Leczenie

Monitorowanie: Regularne kontrole dermatologiczne.
Brak konieczności leczenia: Melanotyczne plamy zazwyczaj nie wymagają interwencji medycznej.

W przypadku małych i niegroźnie wyglądających zmian (stabilnych, o równomiernej barwie) często wystarcza obserwacja i okresowe kontrole dermatologiczno-urologiczne. Jeśli w plamce występują cechy podejrzane (nagłe powiększenie, nierównomierne zabarwienie, krwawienie, zgrubienie) lub jeśli pacjent odczuwa dyskomfort natury estetycznej, istnieje możliwość chirurgicznego usunięcia i zbadania histopatologicznego. Zabieg jest stosunkowo mało inwazyjny i pozwala wykluczyć nowotwór. Ponadto zaleca się unikanie mechanicznych podrażnień, a także obserwację, czy nie pojawiają się nowe zmiany barwnikowe w okolicy prącia. W razie wątpliwości zawsze warto skonsultować się z dermatologiem lub urologiem.

Źródła (Melanotyczna Plama Prącia):

Felicia Ong, I. Busmanis, C. C. Oh (2021) – Penile melanosis with annular fibrillar pattern (tłum. Melanoza prącia z wzorem annular fibrillar)
H. Furukawa, T. Ozawa, Junko Sowa-Osako, H. Sakai, T. Hashimoto, D. Tsuruta (2021) – Clinical, histopathological and dermoscopic features of melanotic macules of the glans penis (tłum. Kliniczne, histopatologiczne i dermoskopowe cechy melanotycznych plam żołędzi prącia)
Nathan M Albert, Andrew Gaddi, Meghan A Klawonn, Leesha Helm, M. Helm (2022) – Genital Lentiginosis: A Benign Pigmentary Abnormality Often Raising Concern for Melanoma (tłum. Lentiginosis genitaliów: łagodna pigmentacja często budząca obawy o czerniaka)

B.1.3. Zapalne dermatozy dotyczące prącia lub moszny (ang. Inflammatory dermatoses affecting the penis or scrotum)

Co to są zapalne dermatozy dotyczące prącia lub moszny?

Zapalne dermatozy dotyczące prącia lub moszny to grupa chorób skóry wywołujących stan zapalny w okolicach narządów płciowych mężczyzny. W efekcie mogą wystąpić zaczerwienienie, obrzęk, swędzenie, łuszczenie się naskórka bądź pęcherze. Najczęściej przyczyną jest zakażenie (grzybicze, bakteryjne), alergia kontaktowa albo choroby autoimmunologiczne (np. liszaj twardzinowy). Niektóre z nich mogą mieć przewlekły przebieg, utrudniając codzienne funkcjonowanie i powodując dyskomfort podczas aktywności seksualnej. Właściwe rozpoznanie jest kluczowe, ponieważ poszczególne stany zapalne wymagają odmiennego sposobu leczenia.

Przyczyny

Choroby zapalne skóry – m.in. łuszczyca, atopowe zapalenie skóry, liszaj płaski, liszaj twardzinowy.
Choroby autoimmunologiczne – np. zgorzelinowe zapalenie skóry, ziarniniakowe zapalenia.
Infekcje grzybicze i bakteryjne – mogą prowadzić do wtórnych zmian zapalnych.
Reakcje alergiczne i kontaktowe zapalenia skóry – na detergenty, lateks, środki higieniczne.
Choroby nowotworowe – mogą początkowo objawiać się jako niespecyficzne zmiany skórne.
Zaburzenia limfatyczne lub pourazowe – np. penoskrotalna elefantiaza po leczeniu raka prostaty.

Objawy

Rumień i obrzęk skóry genitaliów – z możliwym złuszczaniem naskórka.
Świąd, pieczenie, bolesność – nasilające się przy dotyku lub w czasie stosunku.
Owrzodzenia lub nadżerki – w bardziej zaawansowanych lub nadkażonych zmianach.
Zgrubienie lub stwardnienie skóry – w przewlekłych dermatozach.
Zaburzenia pigmentacji – np. przebarwienia pozapalne.

Powikłania

Wtórne zakażenia bakteryjne – szczególnie przy otwartych zmianach.
Blizny i deformacje – po przewlekłym stanie zapalnym lub nieprawidłowym leczeniu.
Problemy seksualne i psychiczne – z powodu wstydu, bólu lub wyglądu narządów.
Trudności diagnostyczne – ze względu na podobieństwo do chorób zakaźnych lub nowotworowych.

Zapobieganie

Utrzymanie higieny osobistej – bez przesuszania skóry.
Unikanie czynników drażniących i alergenów – stosowanie hipoalergicznych środków pielęgnacyjnych.
Leczenie chorób przewlekłych skóry – aby zapobiec nawrotom i powikłaniom.
Regularne konsultacje dermatologiczne lub urologiczne – w razie nawrotowych zmian.

Diagnostyka

Dokładne badanie fizykalne – ocena morfologii zmian.
Biopsja skóry – w celu potwierdzenia diagnozy przy nietypowych zmianach.
Badania mikrobiologiczne i mykologiczne – wykluczenie infekcji.
Ocena serologiczna i immunologiczna – przy podejrzeniu choroby ogólnoustrojowej.

Leczenie

Leczenie miejscowe:
- Kortykosteroidy i inhibitory kalcyneuryny – przy zapalnych zmianach skórnych.
- Maści przeciwgrzybicze lub przeciwbakteryjne – w razie nadkażenia.
- Emolienty i środki łagodzące – poprawa bariery skórnej i komfortu.
Leczenie ogólne:
- Leki immunosupresyjne – np. azatiopryna w chorobach autoimmunologicznych.
- Antybiotyki lub leki przeciwgrzybicze doustne – przy infekcjach rozległych.
- Leczenie chirurgiczne – w przypadkach deformacji (np. elefantiazy).

Leczenie zaczyna się od określenia podłoża zapalenia – badania mikrobiologiczne, testy alergiczne czy ocena dermatoskopowa pomagają w ustaleniu diagnozy. W razie stwierdzenia zakażenia stosuje się leki przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze lub przeciwwirusowe. Przy alergii czy chorobach autoimmunologicznych wdraża się preparaty miejscowe (maści kortykosteroidowe, inhibitory kalcyneuryny) lub ogólnoustrojowe. Istotna jest też odpowiednia pielęgnacja skóry narządów płciowych: częsta zmiana bielizny, stosowanie delikatnych środków do mycia i unikanie długotrwałej wilgoci. W przypadku zmian opornych na leczenie zachowawcze wskazane bywa skierowanie do dermatologa, który może zaproponować dodatkowe metody terapeutyczne (np. fototerapia).

Źródła (Zapalne Dermatozy Dotyczące Prącia lub Moszny)

Young, T. K., Gutierrez, D., Zampella, J. (2020) – An overview of penile and scrotal dermatoses (tłum. Przegląd dermatoz prącia i moszny).
Hanane El et al. (2024) – Penoscrotal elephantiasis after treatment of prostate cancer: A case report (tłum. Peno-skrotalna elefantiaza po leczeniu raka prostaty: opis przypadku).
Khan, A. I. et al. (2017) – Granulomatous inflammation of the penis and scrotum following application of topical cream (tłum. Ziarniniakowe zapalenie prącia i moszny po zastosowaniu kremu miejscowego).
Christodoulidou, M. et al. (2016) – Necrotizing granulomatous inflammation of the glans penis (tłum. Martwicze ziarniniakowe zapalenie żołędzi prącia).
You, H. et al. (2016) – Dermatoses of the Glans Penis in Korea: A 10-Year Single Center Experience (tłum. Dermatozy żołędzi prącia w Korei: doświadczenia z 10 lat).

B.1.3.1. Zapalenie skóry lub wyprysk męskich narządów płciowych (ang. Dermatitis or eczema of male genitalia)

Co to jest zapalenie skóry lub wyprysk męskich narządów płciowych?

Zapalenie skóry lub wyprysk męskich narządów płciowych to stan, w którym dochodzi do podrażnienia, zaczerwienienia i świądu skóry w okolicach prącia lub moszny. Zmiany mogą przybierać formę drobnych pęcherzyków, łuszczenia czy sączenia, a źródłem problemu bywa reakcja alergiczna na kosmetyki, proszki do prania bądź materiał bielizny. Czasem przyczyną jest także kontakt ze środkami drażniącymi (chemicznymi), przegrzanie i nadmierna wilgoć. W przypadku występowania częstego drapania skóra może ulec dalszym uszkodzeniom i wtórnym zakażeniom. Wyprysk bywa przewlekły, wymagając długotrwałego nadzoru dermatologiczno-urologicznego.

Leczenie

Podstawą terapii jest zidentyfikowanie i unikanie czynnika wywołującego (np. zmiana proszku do prania, rezygnacja z kosmetyków zapachowych). Zazwyczaj stosuje się miejscowe preparaty przeciwzapalne, głównie kortykosteroidowe lub inhibitory kalcyneuryny, które łagodzą świąd i zapobiegają dalszemu drapaniu. W cięższych przypadkach pomocne bywa krótkotrwałe leczenie doustnymi antyhistaminikami. Niezmiernie ważne jest dbanie o higienę: noszenie przewiewnej bielizny z naturalnych włókien i dokładne osuszanie skóry po kąpieli. W razie nawracających epizodów warto zasięgnąć porady specjalisty, który zaplanuje ewentualne testy alergiczne lub inne badania wykluczające inne choroby skóry.

B.1.3.2. Liszaj twardzinowy prącia (ang. Lichen sclerosus of penis)

Co to jest liszaj twardzinowy prącia?

Liszaj twardzinowy prącia (lichen sclerosus) to przewlekła, zapalna choroba skóry, w której na prąciu pojawiają się białawe, ścieńczałe płaty z tendencją do pęknięć i nadżerek. Zmiany często lokalizują się w okolicy napletka i żołędzi, powodując uczucie ściągania, świądu czy dyskomfortu w czasie stosunku. Choroba ma podłoże autoimmunologiczne, a u niektórych pacjentów może prowadzić do powikłań, takich jak zwężenie napletka (stulejka) czy nawet ryzyko rozwoju komórek przedrakowych. Zwykle rozwija się powoli, stąd częste trudności w wczesnej diagnostyce. Ważna jest odpowiednia ocena dermatologiczno-urologiczna, ponieważ liszaj twardzinowy wymaga długotrwałego leczenia i kontroli.

Leczenie

Kluczowym elementem terapii są preparaty sterydowe o wysokiej mocy stosowane miejscowo, które hamują stan zapalny i ograniczają postęp zmian. W przypadkach opornych na sterydy można zastosować immunomodulatory (np. takrolimus, pimekrolimus) czy fototerapię. Bardzo istotne jest zapobieganie mechanicznym urazom i utrzymywanie prawidłowej higieny okolic intymnych. Przy znacznych zwężeniach napletka lub utrudnieniu oddawania moczu rozważa się zabieg chirurgiczny (np. obrzezanie). Regularne kontrole lekarskie mają na celu monitorowanie postępów leczenia, korygowanie ewentualnych powikłań i wykluczenie złośliwej transformacji zmiany.

B.1.4. Zmiany przedrakowe lub złośliwe prącia lub moszny (ang. Premalignant or malignant disorders of the penis or scrotum)

Co to są zmiany przedrakowe lub złośliwe prącia lub moszny?

Zmiany przedrakowe lub złośliwe prącia i moszny to schorzenia, w których komórki nabłonka ulegają nieprawidłowemu rozrostowi i wykazują cechy atypii, co może prowadzić do powstania raka. Przedrakowe zmiany (np. choroba Bowena, erytroplazja Queyrata) ograniczają się do powierzchni naskórka, a rak inwazyjny przenika w głąb tkanek. Raki prącia i moszny należą do nowotworów rzadkich, ale ich leczenie bywa trudne i może wiązać się z dużym obciążeniem psychofizycznym dla pacjenta. Sprzyja im m.in. przewlekły stan zapalny, zakażenie HPV, brak higieny intymnej czy uwarunkowania genetyczne. Wczesne wykrycie znacznie poprawia rokowanie i pozwala na mniej radykalne leczenie.

Leczenie

Postępowanie zależy od zaawansowania zmiany. Zmiany przedrakowe lub niewielkie guzy powierzchowne można leczyć zabiegami miejscowymi: chirurgicznym wycięciem, laseroterapią czy krioterapią. W raku inwazyjnym konieczny bywa szerszy zabieg chirurgiczny (częściowa lub całkowita amputacja prącia) wraz z usunięciem węzłów chłonnych pachwinowych, a czasem radioterapia lub chemioterapia uzupełniająca. Po zakończeniu leczenia pacjent powinien pozostawać pod stałą opieką onkologiczną, aby monitorować ewentualne wznowy. Poprawa higieny, unikanie czynników drażniących i szczepienia przeciwko onkogennym typom HPV mogą znacząco zmniejszyć ryzyko rozwoju tych zmian.

Stany Przednowotworowe Prącia lub Moszny (ang. Premalignant Disorders of the Penis or Scrotum)

Stany przednowotworowe prącia lub moszny to zmiany skórne, które mogą przekształcić się w nowotwory złośliwe, takie jak rak płaskonabłonkowy. Wczesne wykrycie i leczenie tych stanów jest kluczowe, aby zapobiec ich progresji do inwazyjnego raka.

Przyczyny

Infekcje wirusowe: Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest główną przyczyną wielu przednowotworowych zmian skórnych.
Czynniki środowiskowe: Ekspozycja na substancje chemiczne i promieniowanie UV.
Czynniki genetyczne i immunologiczne: Predyspozycje genetyczne oraz osłabiony układ odpornościowy.
Chroniczne zapalenia: Przewlekłe stany zapalne skóry mogą prowadzić do zmian przednowotworowych.

Objawy

Białe lub czerwone plamy: Zmiany mogą być białe (leukoplakia) lub czerwone (erytroplakia).
Zgrubienia skóry: Skóra może stać się pogrubiona i szorstka.
Swędzenie i ból: Zmiany mogą powodować dyskomfort.

Powikłania

Rak prącia: Zwiększone ryzyko rozwoju raka płaskonabłonkowego.
Problemy z oddawaniem moczu: Zwężenie cewki moczowej.
Zaburzenia seksualne: Ból podczas stosunku, trudności w erekcji.

Zapobieganie

Higiena osobista: Regularne mycie i osuszanie okolic intymnych.
Unikanie urazów i infekcji: Noszenie luźnej odzieży i unikanie infekcji.
Monitorowanie zdrowia: Regularne wizyty kontrolne u dermatologa i urologa.
Szczepienia: Szczepienie przeciwko HPV.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Ocena objawów przez lekarza.
Biopsja skóry: W celu potwierdzenia diagnozy.
Badania laboratoryjne: Wykluczenie innych chorób.

Leczenie

Leki miejscowe: Kremy z retinoidami, kortykosteroidami lub 5-fluorouracylem.
Terapie laserowe: Ablacja laserowa zmienionych tkanek.
Leczenie chirurgiczne: Usunięcie zmienionych obszarów skóry.
Monitorowanie i kontrola: Regularne wizyty u lekarza w celu monitorowania postępu choroby.

Źródła (Stany Przednowotworowe Prącia lub Moszny):

R. Catarino, A. Cardoso, C. Ferreira, D. Pereira, T. Correia, M. Cerqueira, Frederico Reis, J. Correia-Pinto, R. Crisóstomo, M. J. Gama, R. Prisco (2020) – Glans Resurfacing in Carcinoma in situ of the Penis: A Case Report (tłum. Resurfacing żołędzi w przypadku carcinoma in situ prącia: opis przypadku)
G. Kravvas, A. Muneer, R. Watchorn, F. Castiglione, A. Haider, A. Freeman, P. Hadway, H. Alnajjar, M. Lynch, C. Bunker (2022) – Male genital lichen sclerosus, microincontinence and occlusion: mapping the disease across the prepuce (tłum. Liszaj twardzinowy genitaliów męskich, mikroutrzymanie moczu i okluzja: mapowanie choroby na napletku)
S. Derby, J. Wallace, B. Venugopal, Maria Almudena Cascales Garcia (2021) – Advanced Penile Cancer Presenting With Renal Failure (tłum. Zaawansowany rak prącia prezentujący się niewydolnością nerek)
A. Kreuter, B. Koushk-Jalali (2021) – A recurrent rash on the penis (tłum. Nawrotowa wysypka na prąciu)
Reda Tariqi, Hamza El Abidi, H. Abdallah, Soukaina Bekkouche, H. Elsayegh, Y. Nouini (2022) – Penile Squamous Cell Carcinoma: An Inextirpable Tumor Case Report (tłum. Rak płaskonabłonkowy prącia: opis przypadku nieusuwalnego guza)
E. Panou, E. Panagou, C. Foley, G. Kravvas, R. Watchorn, H. Alnajjar, A. Muneer, C. Bunker (2021) – Male genital lichen sclerosus associated with urological interventions and microincontinence: a case series of 21 patients (tłum. Męski liszaj twardzinowy genitaliów związany z interwencjami urologicznymi i mikroutrzymaniem moczu: seria przypadków 21 pacjentów)
N. Hieta, M. Haataja, L. Tapana (2023) – Comorbidities in Male Patients With Lichen Sclerosus: A Case-Control Study (tłum. Choroby współistniejące u mężczyzn z liszajem twardzinowym: badanie przypadków i kontroli)
D. Bhambhani, S. Bhambhani, Nitin Pandya (2022) – Penile Lichen Sclerosis: A Surgical Perspective of its Aetiology and Treatment (tłum. Liszaj twardzinowy prącia: perspektywa chirurgiczna dotycząca etiologii i leczenia)
D. A. De Luca, C. Papara, A. Vorobyev, H. Staiger, K. Bieber, D. Thaçi, R. Ludwig (2023) – Lichen sclerosus: The 2023 update (tłum. Liszaj twardzinowy: aktualizacja 2023)
Sharmaine J Y Sim, Katherine E Dear, Evanthia Mastoraki, Mariel James, A. Haider, P. Ellery, A. Freeman, H. Alnajjar, A. Muneer, R. Watchorn, G. Kravvas, C. Bunker (2022) – Genital lichen sclerosus and melanoma; a systematic review (tłum. Liszaj twardzinowy genitaliów i czerniak; przegląd systematyczny)

Stany Nowotworowe Prącia lub Moszny (ang. Malignant Disorders of the Penis or Scrotum)

Stany nowotworowe prącia lub moszny to różnorodne zmiany złośliwe, które mogą występować na skórze oraz w tkankach tych narządów. Są to rzadkie, ale poważne schorzenia, które wymagają wczesnej diagnozy i leczenia, aby zapobiec ich progresji i przerzutom.

Przyczyny

Infekcje wirusowe: Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest główną przyczyną wielu nowotworów złośliwych prącia.
Czynniki środowiskowe: Ekspozycja na substancje chemiczne i promieniowanie UV.
Czynniki genetyczne i immunologiczne: Predyspozycje genetyczne oraz osłabiony układ odpornościowy.
Chroniczne zapalenia: Przewlekłe stany zapalne skóry mogą prowadzić do zmian nowotworowych.

Objawy

Zgrubienia skóry i guzki: Zmiany mogą manifestować się jako twarde guzki lub masy.
Owrzodzenia: Często występują owrzodzenia na skórze prącia lub moszny.
Ból i swędzenie: Zmiany mogą powodować dyskomfort i ból.

Powikłania

Przerzuty: Zmiany złośliwe mogą przenosić się do innych części ciała, takich jak węzły chłonne i organy wewnętrzne.
Zaburzenia funkcji seksualnych: Ból i uszkodzenia mogą wpływać na funkcje seksualne.
Problemy z oddawaniem moczu: Zwężenie cewki moczowej i problemy z oddawaniem moczu.

Zapobieganie

Higiena osobista: Regularne mycie i osuszanie okolic intymnych.
Unikanie urazów i infekcji: Noszenie luźnej odzieży i unikanie infekcji.
Szczepienia: Szczepienie przeciwko HPV.
Monitorowanie zdrowia: Regularne wizyty kontrolne u dermatologa i urologa.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Ocena objawów przez lekarza.
Biopsja skóry: W celu potwierdzenia diagnozy.
Badania obrazowe: PET/CT, MRI do oceny rozprzestrzenienia choroby.

Leczenie

Leki miejscowe: Kremy z retinoidami, kortykosteroidami lub 5-fluorouracylem.
Terapie laserowe: Ablacja laserowa zmienionych tkanek.
Leczenie chirurgiczne: Usunięcie zmienionych obszarów skóry, penektomia, orchiektomia.
Chemioterapia i radioterapia: W zależności od zaawansowania choroby.

Źródła (Stany Nowotworowe Prącia lub Moszny):

Arpit Deo, M. Borkar, Dhiraj D. Sagrule, Gopal Gadade, S. Borse (2023) – Rare presentation of penile cancer: a case report (tłum. Rzadka prezentacja raka prącia: opis przypadku)
Julian Stashower, J. E. Strahan (2021) – Metastatic Adenocarcinoma of the Scrotal Skin from an Unknown Primary (tłum. Przerzutowy gruczolakorak skóry moszny z nieznanego pierwotnego ogniska)
V. Fedorenko, K. V. Udalov, I. V. Feofilov, A. Fedorenko, M.V. Turganova, S.V. Cherny (2022) – A RARE CASE OF BLADDER CANCER METASTASIS TO THE PENIS (tłum. Rzadka przypadłość przerzutów raka pęcherza moczowego do prącia)
S. Unal, A. Alijla, B. Gumuşkaya Ocal, E. Okulu, O. Kayıgil (2023) – Primary Penile Squamouse Cell Cancer Related Malignant Priapism In A Cystectomized Patient: A Case Report (tłum. Pierwotny rak płaskonabłonkowy prącia związany z nowotworowym priapizmem u pacjenta po cystektomii: opis przypadku)
S. Khazaei, B. Izadi, M. Kanani, Dehghani Athar (2020) – Adenosquamous Carcinoma of the Penis (tłum. Rak gruczołowo-płaskonabłonkowy prącia)
S. Menon, H. Moch, D. Berney, I. Cree, J. Srigley, T. Tsuzuki, E. Compérat, A. Hartmann, G. Netto, M. Rubin, A. Gill, S. Turajlic, P. Tan, M. Raspollini, S. Tickoo, M. Amin (2022) – WHO 2022 classification of penile and scrotal cancers: updates and evolution (tłum. Klasyfikacja WHO 2022 raka prącia i moszny: aktualizacje i ewolucja)
T. Schroeder, Benjamin D Plambeck, Cole S Bowdino, D. Dimaio, Andrew Christiansen (2021) – Metastasis of Rectal Adenocarcinoma to the Penis and Scrotum in an Adult (tłum. Przerzuty gruczolakoraka odbytnicy do prącia i moszny u dorosłego)
Sang Lim Choi, S. B. Park, Eun Sun Lee, H. Park, Jong Beum Lee, B. Choi (2020) – Imaging Features of Extramammary Paget Disease of the Scrotum: A Case Report (tłum. Obrazowanie pozamammarnych cech choroby Pageta moszny: opis przypadku)
Raquel Machado-Neves, Bernardo Teixeira, E. Fonseca, P. Valente, J. Lindoro, F. Vila, A. Polónia (2021) – Penile Lymphoepithelioma-Like Carcinoma: A Rare Case With PD-L1 Expression (tłum. Rak prącia podobny do raka limfoepitelialnego: rzadki przypadek z ekspresją PD-L1)
C. Lyons, D. Crain (2023) – Stuttering Priapism: A Rare Manifestation of Underlying Malignancy (tłum. Priapizm przerywany: rzadka manifestacja ukrytego nowotworu)
N. Ognerubov, Tatiana S. Antipova (2022) – Malignant refractory priapism in case of urothelial cancer. Case report (tłum. Złośliwy oporny priapizm w przypadku raka urotelialnego. Opis przypadku)
Joana dos Santos, Rafael Cabrebra, Beatriz Neves, Eduardo Silva, A. Polónia (2021) – Squamous cell carcinoma with sarcomatous transformation of the penis (tłum. Rak płaskonabłonkowy z transformacją mięsakową prącia)
K. Rimtebaye, M. A. Mahamat, Freddy Rimtebaye Kimassoum, Frederic Meurde Nemia, Antoinette Djekoundade, V. Andjeffa, V. Vadandi, K. Mingue (2021) – Clinical Characteristics and Difficulties in the Management of Cancer of the Penis (tłum. Charakterystyka kliniczna i trudności w leczeniu raka prącia)

B.1.4.1. Nowotwory złośliwe prącia (ang. Malignant neoplasms of penis)

Co to są nowotwory złośliwe prącia?

Nowotwory złośliwe prącia to głównie rak płaskonabłonkowy, wywodzący się z nabłonka okolicy żołędzi i napletka. Rzadziej spotyka się inne typy, np. czerniaka czy mięsaka. Ten rodzaj raka rozwija się powoli, zwykle rozpoczynając jako niewielka zmiana (nadżerka, guzek czy owrzodzenie), która z czasem rośnie i może naciekać głębsze struktury. Czynniki ryzyka obejmują brak obrzezania, szczególnie przy złej higienie, długotrwałe stany zapalne, zakażenie HPV oraz palenie tytoniu. Z uwagi na skomplikowane konsekwencje, w tym konieczność radykalnego leczenia chirurgicznego, choroba ta bywa obciążająca dla pacjenta zarówno fizycznie, jak i psychicznie.

Leczenie

Zakres interwencji zależy od stadium zaawansowania guza. Przy wczesnych zmianach można ograniczyć się do częściowej resekcji prącia (tzw. penektomia częściowa) z zachowaniem funkcji oddawania moczu i często zdolności seksualnych. Bardziej zaawansowane stadia nierzadko wymagają całkowitego usunięcia prącia (penektomia radykalna), a także limfadenektomii pachwinowo-miednicznej w celu wyeliminowania przerzutów. Radioterapia czy chemioterapia mogą być stosowane jako leczenie uzupełniające. Po terapii kluczowa jest rehabilitacja, wsparcie psychologiczne oraz regularne kontrole onkologiczne, które pozwalają wcześnie wykryć ewentualny nawrót lub przerzuty.

B.1.4.2. Nowotwory złośliwe moszny (ang. Malignant neoplasms of scrotum)

Co to są nowotwory złośliwe moszny?

Nowotwory złośliwe moszny to rzadkie guzy, najczęściej o typie raka płaskonabłonkowego, rozwijające się w obrębie skóry moszny. Skóra tego obszaru narażona jest na przewlekłe drażnienie, co w przeszłości wiązało się z przypadkami raka moszny u kominiarzy (tzw. rak sadzy kominiarskiej). Obecnie choroba występuje rzadko, lecz podobnie jak nowotwory prącia, może początkowo manifestować się jako drobna, niepozorna zmiana, która z czasem przybiera postać owrzodzenia lub nacieku. Czynniki ryzyka to m.in. długotrwałe stany zapalne, ekspozycja na substancje chemiczne oraz zaniedbania higieniczne.

Leczenie

Najczęstszym sposobem leczenia jest chirurgiczne wycięcie zmiany z marginesem zdrowych tkanek. W zaawansowanych przypadkach bądź przy naciekaniu głębszych struktur może być konieczne rozszerzone wycięcie części moszny czy okolicznych węzłów chłonnych. Radioterapia lub chemioterapia są rozważane w zależności od stopnia zaawansowania i typu histopatologicznego. Po zakończonym leczeniu pacjent wymaga regularnych kontroli, aby wcześnie wykryć ewentualne wznowy. Profilaktyka obejmuje unikanie długotrwałego drażnienia skóry moszny, zachowanie higieny, a także szybkie diagnozowanie i leczenie potencjalnie przedrakowych zmian skórnych.

B.1.5. Zapalenie żołędzi lub zapalenie żołędzi i napletka (ang. Balanitis or balanoposthitis)

Co to jest zapalenie żołędzi lub zapalenie żołędzi i napletka?

Zapalenie żołędzi (balanitis) to stan zapalny obejmujący samą żołądź prącia, natomiast balanoposthitis dotyczy zarówno żołędzi, jak i napletka. Objawia się zaczerwienieniem, obrzękiem, świądem czy pieczeniem, a niekiedy pojawiają się też drobne pęcherzyki lub nadżerki. Przyczyną mogą być infekcje (grzybicze, bakteryjne, wirusowe), podrażnienia chemiczne czy niedostateczna higiena, szczególnie jeśli gromadząca się pod napletkiem wydzielina (smegma) stwarza korzystne środowisko dla drobnoustrojów. Czasem zapalenie żołędzi i napletka występuje jednocześnie, prowadząc do znacznego dyskomfortu, zwłaszcza podczas oddawania moczu czy stosunku.

Przyczyny

Infekcje grzybicze (Candida albicans) – najczęstsza przyczyna u mężczyzn z cukrzycą.
Bakterie (np. Streptococcus, Staphylococcus aureus, Neisseria gonorrhoeae) – odpowiedzialne za ostre, często ropne zapalenie.
Wirusy (np. opryszczka, HPV) – mogą wywoływać owrzodzenia i nadżerki.
Choroby skóry – łuszczyca, liszaj twardzinowy, liszaj płaski, Zoon balanitis.
Podrażnienie i alergia – na środki higieniczne, lateks, leki miejscowe.
Choroby ogólnoustrojowe – cukrzyca, HIV, choroby autoimmunologiczne.

Objawy

Rumień, obrzęk i ból żołędzi oraz napletka.
Świąd, pieczenie, nadżerki i pęknięcia skóry.
Wydzielina spod napletka (subpreputial discharge) – często serowata lub ropna.
Trudność w odciągnięciu napletka (phimosis) – zwłaszcza u dzieci i mężczyzn nieobrzezanych.
Bolesność przy oddawaniu moczu lub stosunku.

Powikłania

Stulejka lub załupek (paraphimosis) – w wyniku bliznowacenia i przewlekłego zapalenia.
Zwężenie ujścia cewki moczowej (meatal stenosis) – szczególnie u dzieci.
Zakażenia wtórne i ropnie.
Ryzyko transformacji nowotworowej – w przypadku długotrwałego stanu zapalnego.

Diagnostyka

Wywiad i badanie fizykalne – ocena zmian zapalnych i wykluczenie chorób wenerycznych.
Badania mikrobiologiczne (wymazy) – identyfikacja bakterii, grzybów, wirusów.
Biopsja skóry – przy przewlekłych zmianach lub podejrzeniu choroby nowotworowej.
Badania serologiczne – w kierunku kiły, HIV, HSV.
Pomiar poziomu glukozy – wykluczenie cukrzycy jako czynnika ryzyka.

Leczenie

Leczenie miejscowe:
- Kremy przeciwgrzybicze (np. klotrymazol) – przy kandydozie.
- Maści antybiotykowe lub z glikokortykosteroidami – w zależności od etiologii.
- Emolienty – dla poprawy nawilżenia i gojenia skóry.
Leczenie ogólne:
- Antybiotyki doustne (np. cefiksym, azytromycyna) – przy infekcjach bakteryjnych.
- Leki przeciwwirusowe (acyklowir) – w przypadku opryszczki.
- Leczenie chorób podstawowych – kontrola cukrzycy, wykluczenie HIV.
Postępowanie chirurgiczne:
- Obrzezanie – rozważane przy nawracających lub opornych na leczenie przypadkach.

Najpierw identyfikuje się podłoże zapalenia: w kierunku grzybicy stosuje się preparaty przeciwgrzybicze, przy zakażeniach bakteryjnych – antybiotyki, a w przypadku mechanicznego podrażnienia – środki łagodzące i regenerujące skórę. Niezbędna jest regularna higiena, delikatne przemywanie okolic intymnych i dokładne osuszanie skóry, a także unikanie potencjalnych alergenów czy drażniących środków myjących. W nawracających stanach zapalnych może pomóc obrzezanie, zwłaszcza jeśli napletek jest wąski i utrudnia właściwe oczyszczanie żołędzi. W razie nasilonych dolegliwości bólowych lub rozległych zmian, lekarz może zalecić krótkotrwałe stosowanie sterydów miejscowych. Kontrola u urologa bądź dermatologa pozwala na monitorowanie skuteczności terapii i zapobieganie powikłaniom.

Źródła (Zapalenie Żołędzi lub Żołędzi i Napletka)

Jain et al. (2023) – Morphological Patterns of Balanoposthitis and their Correlation with Final Etiological Diagnosis (tłum. Wzorce morfologiczne balanoposthitis i ich korelacja z rozpoznaniem przyczynowym).
Mazuecos-Blanca et al. (2024) – Severe Bacterial Balanitis in Circumcised Adult Males (tłum. Ciężkie bakteryjne zapalenie żołędzi u obrzezanych dorosłych mężczyzn).
Toole & Frank (2018) – Balanoposthitis in a Toddler (tłum. Balanoposthitis u małego dziecka).
Karso & Bezawada (2020) – Individualised homoeopathic treatment of Balanitis (tłum. Indywidualne leczenie homeopatyczne zapalenia żołędzi).
Achdiat et al. (2018) – Circinate Balanoposthitis as a Possible Clinical Manifestation of Gonococcal Infection (tłum. Okrężne zapalenie żołędzi i napletka jako możliwa manifestacja rzeżączki).

B.1.5.1. Zapalenie żołędzi i napletka z podrażnienia (ang. Irritant balanoposthitis)

Co to jest zapalenie żołędzi i napletka z podrażnienia?

Zapalenie żołędzi i napletka z podrażnienia to stan zapalny wywołany czynnikami nieinfekcyjnymi, takimi jak kontakt z drażniącymi substancjami (mydła, detergenty, perfumowane chusteczki), uraz mechaniczny czy przegrzanie. Skóra prącia i napletka jest wówczas zaczerwieniona, obrzęknięta i może piec lub swędzieć. Typowo nie ma tu dominującego udziału bakterii czy grzybów, choć przy nasilonym drapaniu może dojść do wtórnej infekcji. Objawy zwykle pojawiają się szybko po narażeniu na czynnik drażniący, np. po użyciu nowego żelu pod prysznic czy noszeniu zbyt ciasnej bielizny. W dużej mierze można im zapobiec przez odpowiednią pielęgnację i staranną higienę intymną.

Leczenie

Najważniejszym krokiem jest wyeliminowanie czynnika drażniącego – zmiana kosmetyków, unikanie obcisłej bielizny czy zbyt silnych środków czyszczących. Miejscowe leczenie obejmuje kremy łagodzące, emolienty i preparaty z niewielką dawką kortykosteroidów, które zmniejszają stan zapalny i łagodzą świąd. Warto zachować właściwą higienę, przemywając okolice żołędzi i napletka łagodnym środkiem o neutralnym pH, a następnie dokładnie osuszając skórę. Unikanie przegrzewania i długotrwałej wilgoci również sprzyja gojeniu. Jeśli objawy utrzymują się długo, nasilają się lub pojawiają się cechy wtórnego zakażenia, konieczna jest wizyta u urologa lub dermatologa w celu modyfikacji terapii.

B.1.5.2. Zapalenie żołędzi i napletka spowodowane zakażeniem (ang. Balanoposthitis due to infection)

Co to jest zapalenie żołędzi i napletka spowodowane zakażeniem?

Zapalenie żołędzi i napletka spowodowane zakażeniem to stan zapalny, w którym drobnoustroje – bakterie, wirusy bądź grzyby – są główną przyczyną dolegliwości. Na prąciu i napletku pojawiają się zaczerwienienie, obrzęk i często wysypka lub nadżerki, którym towarzyszy świąd, pieczenie czy wyciek. Zakażenia grzybicze (np. Candida) są szczególnie częste u mężczyzn chorujących na cukrzycę lub z obniżoną odpornością. Bakteryjne postacie balanoposthitis mogą wynikać z obecności paciorkowców, gronkowców bądź beztlenowców, natomiast zakażenie wirusowe (np. opryszczka) zwykle daje bolesne pęcherzyki. Nieleczone zapalenie może prowadzić do powikłań, w tym stulejki czy przewlekłych stanów zapalnych.

Leczenie

Terapia opiera się na zwalczaniu czynnika wywołującego: przy grzybicy używa się preparatów przeciwgrzybiczych (klotrimazol, mikonazol), przy infekcjach bakteryjnych – antybiotyków miejscowych lub doustnych, a w opryszczce – leków przeciwwirusowych (acyklowir). Kluczowe jest także dbanie o higienę intymną i unikanie drażniących substancji, co pomaga zapobiegać nawrotom. Czasem, przy nawrotowych zapaleniach, zaleca się obrzezanie jako sposób na poprawienie cyrkulacji powietrza i ograniczenie zalegania wydzielin. Kontrola lekarska po zakończeniu leczenia pozwala stwierdzić, czy infekcja została w pełni wyleczona i czy nie wystąpiły powikłania.

B.1.5.2.1. Drożdżakowe zapalenie żołędzi i napletka (ang. Candida balanoposthitis)

Co to jest drożdżakowe zapalenie żołędzi i napletka?

Drożdżakowe zapalenie żołędzi i napletka to rodzaj infekcji grzybiczej, wywołanej zazwyczaj przez grzyby z rodzaju Candida (najczęściej Candida albicans). Schorzenie objawia się zaczerwienieniem, swędzeniem, a nieraz białawym nalotem na żołędzi i wewnętrznej stronie napletka. Często pojawiają się też drobne pęcherzyki, nadżerki i serowate wydzieliny. Mężczyźni z cukrzycą, obniżoną odpornością lub narażeni na długotrwałe przebywanie w wilgotnych warunkach (np. sportowcy) są bardziej podatni na zakażenie drożdżakowe. Nieleczona infekcja może przechodzić w przewlekłą postać, sprzyjając nawrotom.

Leczenie

Podstawą terapii są preparaty przeciwgrzybicze, najczęściej dostępne w postaci kremów lub maści (klotrimazol, mikonazol). Stosuje się je miejscowo na zmienione chorobowo obszary przez 1–2 tygodnie, zgodnie z zaleceniami lekarza. W przypadku trudniejszych lub nawracających infekcji rozważa się doustne leki przeciwgrzybicze (flukonazol). Ważna jest również właściwa higiena, częsta zmiana bielizny i utrzymywanie okolicy prącia w suchości. U osób z cukrzycą niezbędna bywa optymalizacja poziomu glukozy we krwi. Gdy problem występuje równocześnie u partnerki (np. przy kandydozie pochwy), wskazane jest równoczesne leczenie obojga w celu uniknięcia efektu „ping-ponga” i dalszych nawrotów.

B.2. Choroby gruczołu krokowego (ang. Diseases of prostate)

Co to są choroby gruczołu krokowego?

Choroby gruczołu krokowego obejmują różnorodne schorzenia dotykające prostatę – niewielki narząd męskiego układu rozrodczego, położony poniżej pęcherza moczowego i otaczający cewkę moczową. Zaliczają się do nich zarówno łagodny przerost prostaty (BPH), zmiany zapalne (zapalenie gruczołu krokowego), jak i nowotwory o różnym stopniu złośliwości. Typowymi objawami są trudności w oddawaniu moczu, częste wizyty w toalecie w nocy, osłabiony strumień moczu czy ból w okolicy krocza. Czynniki ryzyka rozwoju chorób gruczołu krokowego obejmują wiek, predyspozycje genetyczne, dietę ubogą w warzywa i owoce oraz brak aktywności fizycznej.

Leczenie

Terapia zależy od rodzaju i zaawansowania danej choroby. W łagodnym przeroście prostaty stosuje się leki zmniejszające objawy (alfa-blokery, inhibitory 5-alfa-reduktazy) lub zabiegi chirurgiczne (np. przezcewkowa resekcja prostaty – TURP), jeśli dolegliwości są nasilone. Zapalenia gruczołu krokowego wymagają zazwyczaj dłuższej antybiotykoterapii, nierzadko wspomaganej preparatami przeciwzapalnymi czy lekami rozkurczowymi. Nowotwory leczy się metodami onkologicznymi: chirurgią (prostatektomia radykalna), radioterapią, hormonoterapią bądź chemioterapią, zależnie od stadium i typu histopatologicznego. Ważnym elementem profilaktyki jest zdrowy tryb życia i regularne badania urologiczne, np. oznaczanie poziomu PSA we krwi. Wczesne wykrycie istotnie zwiększa szanse na powodzenie leczenia.

B.2.1. Przerost gruczołu krokowego (ang. Hyperplasia of prostate)

Co to jest przerost gruczołu krokowego?

Przerost gruczołu krokowego, określany często jako łagodny rozrost stercza (BPH – Benign Prostatic Hyperplasia), to nienowotworowe powiększenie prostaty związane głównie ze starzeniem się organizmu mężczyzny. W miarę narastania objętości prostaty uciskana jest cewka moczowa, co prowadzi do trudności w oddawaniu moczu, częstego parcia, słabego strumienia moczu lub uczucia niepełnego opróżnienia pęcherza. Choć BPH nie jest złośliwą chorobą, może poważnie obniżać jakość życia i w skrajnych przypadkach powodować powikłania, takie jak nawracające infekcje dróg moczowych czy zatrzymanie moczu. Ryzyko przerostu stercza rośnie wraz z wiekiem, a istotną rolę odgrywają także czynniki genetyczne i hormonalne.

Przyczyny

Zmiany hormonalne: Relatywny wzrost poziomu estrogenów w stosunku do testosteronu.
Czynniki genetyczne: Predyspozycje rodzinne do BPH.
Przewlekłe zapalenia: Infekcje bakteryjne lub wirusowe prostaty mogą przyczyniać się do hiperplazji.
Styl życia: Dieta, palenie tytoniu i spożywanie alkoholu.

Objawy

Trudności w oddawaniu moczu: Problemy z rozpoczęciem mikcji, słaby strumień moczu, przerywana mikcja.
Częste oddawanie moczu: Zwłaszcza w nocy (nokturia).
Uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza: Ciągłe uczucie pełnego pęcherza.

Powikłania

Zakażenia układu moczowego: Z powodu zatrzymania moczu.
Niewydolność nerek: Spowodowana przewlekłą retencją moczu.
Kamienie pęcherza: Powstałe z zalegającego moczu.

Zapobieganie

Regularne badania: PSA, badanie per rectum.
Zdrowy styl życia: Zbilansowana dieta, regularna aktywność fizyczna.
Unikanie czynników ryzyka: Rzucenie palenia, ograniczenie spożycia alkoholu.

Diagnostyka

Badanie PSA: Pomiar poziomu antygenu specyficznego dla prostaty.
Badanie per rectum: Ocena fizykalna prostaty przez odbytnicę.
Biopsja: Pobranie próbek tkanki prostaty do analizy histopatologicznej.
Badania obrazowe: USG, MRI, tomografia komputerowa.

Leczenie

Leki alfa-adrenolityczne: Redukcja objawów przez rozluźnienie mięśni gładkich prostaty.
Inhibitory 5-alfa-reduktazy: Zmniejszają rozmiar prostaty.
Zabiegi chirurgiczne: Prostatektomia, resekcja przezcewkowa prostaty (TURP).
Terapie alternatywne: Zioła i suplementy diety mogące wspomagać leczenie BPH.

W pierwszej kolejności, przy łagodnych objawach, stosuje się metody zachowawcze: zmiany stylu życia (mniejsza ilość płynów wieczorem, unikanie alkoholu i kofeiny) oraz obserwację. Jeśli dolegliwości utrudniają codzienne funkcjonowanie, wprowadza się leczenie farmakologiczne: alfa-blokery (rozluźniające mięśnie gładkie gruczołu krokowego i szyi pęcherza) oraz inhibitory 5-alfa-reduktazy (zmniejszające objętość prostaty). W razie braku poprawy lub przy powikłaniach rozważa się zabiegi chirurgiczne, najczęściej przezcewkową resekcję stercza (TURP) bądź nowocześniejsze metody laserowe. Wsparcie urologa i regularne kontrole pozwalają ocenić postępy terapii, zapobiegać komplikacjom (np. zaleganiu moczu) i wykluczać ewentualne zmiany nowotworowe.

Źródła (Hiperplazja Prostaty):

R. Dhanvijay (2021) – Benign Prostate Hyperplasia With Pvr(Post-void Residual) (tłum. Łagodny przerost prostaty z resztkowym moczem po mikcji)
Betty Sarabia Alcocer, Baldemar Aké Canché, Lidia María Maas Ortegón, Román Alberto Pérez Balán, Carlos Armando Chan Keb, Rafael Manuel de Jesús Mex Álvarez, Patricia Margarita Garma Quen, Tomás Joel López Gutiérrez, Ángel Arturo Ake Ordoñez (2020) – SELF-ESTEEM IN PATIENTS WITH PROSTATIC HYPERPLASIA (tłum. Samoocena u pacjentów z hiperplazją prostaty)
Qiaofeng Qian, Weixiang He, Daoquan Liu, Jing Yin, Linpeng Ye, Ping Chen, Deqiang Xu, Jianmin Liu, Yan Li, Guang Zeng, Mingzhou Li, Zhonghua Wu, Yingao Zhang, Xinghuan Wang, M. DiSanto, Xinhua Zhang (2021) – M2a macrophage can rescue proliferation and gene expression of benign prostate hyperplasia epithelial and stroma cells from insulin‐like growth factor 1 knockdown (tłum. Makrofag M2a może ratować proliferację i ekspresję genów komórek nabłonkowych i stromalnych w łagodnej hiperplazji prostaty po obniżeniu poziomu insulino-podobnego czynnika wzrostu 1)
I. A. Aboyan, A. N. Tolmachev, S. I. Lemeshko, Russia Rostov-on-Don (2020) – Morphological features of hyperplastic prostate tissue in patients with chronic prostatitis (tłum. Cechy morfologiczne tkanki hiperplastycznej prostaty u pacjentów z przewlekłym zapaleniem prostaty)
Engki Aditya, Didit Pramudhito, Aspitriani, Legiran (2022) – Comparison of Androgen Receptor Expression in Patients with Benign Prostate Hyperplasia and Adenocarcinoma Prostate (tłum. Porównanie ekspresji receptora androgenowego u pacjentów z łagodną hiperplazją prostaty i gruczolakorakiem prostaty)
Al Edy Dawu, Ramadhan Tosepu, D. Effendy (2022) – Benign Prostate Hyperplasia (BPH) in Inpatient Rooms at Aliyah II General Hospital Kendari, Southeast Sulawesi, Indonesia (tłum. Łagodny przerost prostaty (BPH) w salach pacjentów w Szpitalu Ogólnym Aliyah II w Kendari, Południowo-Wschodnia Sulawesi, Indonezja)
H. L. Holtgrewe (2020) – Benign prostatic hyperplasia (tłum. Łagodny przerost prostaty)
Betty Sarabia Alcocer, Baldemar Aké Canché, Lidia María Maas Ortegón, Román Alberto Pérez Balán, Carlos Armando Chan Keb, Rafael Manuel de Jesús Mex Álvarez, Patricia Margarita Garma Quen, Tomás Joel López Gutiérrez, Ángel Arturo Ake Ordoñez (2020) – SELF-ESTEEM IN PATIENTS WITH PROSTATIC HYPERPLASIA (tłum. Samoocena u pacjentów z hiperplazją prostaty)
Kalyan J. Gangavarapu, Peter Jowdy, B. Foster, W. Huss (2022) – Role of prostate stem cells and treatment strategies in benign prostate hyperplasia (tłum. Rola komórek macierzystych prostaty i strategie leczenia w łagodnej hiperplazji prostaty)
B. Chughtai, J. Forde, Dominique Thomas, Leanna Laor, T. Hossack, H. Woo, A. Te, S. Kaplan (2022) – Benign prostatic hyperplasia (tłum. Łagodny przerost prostaty)

B.2.2. Zapalenie lub inne choroby gruczołu krokowego (ang. Inflammatory or other diseases of prostate)

Co to są zapalenie lub inne choroby gruczołu krokowego?

Zapalenie lub inne choroby gruczołu krokowego obejmują stany zapalne (ostre lub przewlekłe), powikłania w postaci ropni, a także różne zaburzenia czynnościowe i strukturalne (np. kamienie w prostacie). Zapalenie gruczołu krokowego może być wywołane bakteriami (najczęściej z grupy Enterobacteriaceae) lub mieć charakter niebakteryjny. Objawia się bólami w okolicy krocza, częstym uczuciem parcia na pęcherz, zaburzeniami oddawania moczu czy dyskomfortem przy wytrysku. Innymi rzadziej spotykanymi problemami są m.in. kamienie stercza, krwawienie z prostaty czy jej zanik. Właściwa diagnostyka, uwzględniająca posiewy moczu i wydzieliny stercza oraz badanie obrazowe, pozwala na postawienie trafnej diagnozy.

Leczenie

Leczenie zapalenia prostaty zależy od jego przyczyny – w postaci bakteryjnej stosuje się kilkutygodniową antybiotykoterapię, w przypadku ropnia bywa konieczny drenaż, zaś w niebakteryjnych zapaleniach wskazane są preparaty przeciwzapalne, leki rozkurczowe i zabiegi fizykalne (ciepłe nasiadówki, masaż prostaty). Kamienie gruczołu krokowego można próbować rozkruszać metodami endoskopowymi bądź leczyć objawowo, jeśli nie powodują dolegliwości. Krwawienia z prostaty wymagają ustalenia źródła (np. pękniętych naczyń w wyniku BPH czy zmian naczyniowych) i ewentualnego zabiegu tamującego. W każdym wypadku kluczowe są regularne wizyty u urologa i adekwatne badania kontrolne, aby w razie potrzeby zmodyfikować postępowanie terapeutyczne.

B.2.2.1. Przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego (ang. Chronic prostatitis)

Co to jest przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego?

Przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego to długotrwale utrzymujący się stan zapalny stercza, który może mieć podłoże bakteryjne lub niebakteryjne. Często jest trudny do zdiagnozowania, gdyż objawy bywają niespecyficzne: uczucie dyskomfortu w okolicy krocza, ból podczas oddawania moczu lub wytrysku, a czasem przewlekłe zmęczenie. Przyczyną przewlekłego procesu bywa niedostatecznie wyleczona infekcja, czynniki immunologiczne albo stres prowadzący do napięć mięśni dna miednicy. Często pacjenci doświadczają okresów zaostrzeń i remisji objawów, co dodatkowo komplikuje leczenie.

Przyczyny

Infekcje bakteryjne: Przewlekłe bakteryjne zapalenie prostaty jest wynikiem nawracających infekcji bakteryjnych.
Dysbioza mikrobiologiczna: Zmiany w mikrobiomie układu moczowo-płciowego mogą sprzyjać rozwojowi zapalenia.
Czynniki autoimmunologiczne: Zaburzenia układu odpornościowego mogą prowadzić do autoimmunologicznego zapalenia prostaty.
Styl życia i stres: Niezdrowy styl życia i wysoki poziom stresu mogą zwiększać ryzyko wystąpienia zapalenia.

Objawy

Ból w okolicy miednicy: Może promieniować do dolnej części pleców i krocza.
Problemy z oddawaniem moczu: Częste i bolesne oddawanie moczu, uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza.
Dyskomfort podczas wytrysku: Ból i dyskomfort podczas ejakulacji.
Objawy ogólne: Gorączka, dreszcze (w przypadku ostrego zapalenia).

Powikłania

Przewlekłe bóle miednicy: Mogą prowadzić do długotrwałego dyskomfortu i obniżonej jakości życia.
Zaburzenia seksualne: Problemy z erekcją i ejakulacją.
Depresja i lęk: Długotrwały ból i problemy zdrowotne mogą prowadzić do problemów psychicznych.

Zapobieganie

Unikanie infekcji: Regularna higiena, bezpieczne praktyki seksualne.
Zdrowy styl życia: Zbilansowana dieta, regularna aktywność fizyczna.
Redukcja stresu: Techniki relaksacyjne i zdrowe nawyki mogą pomóc w redukcji stresu.

Diagnostyka

Badanie per rectum: Ocena fizykalna prostaty przez odbytnicę.
Badania laboratoryjne: Analiza moczu, posiew bakteryjny, badania mikroskopowe.
Testy obrazowe: USG, MRI.
Skale oceny objawów: NIH Chronic Prostatitis Symptom Index (NIH-CPSI).

Leczenie

Antybiotyki: W przypadku bakteryjnego zapalenia prostaty.
Leki przeciwzapalne: NSAID w celu zmniejszenia stanu zapalnego.
Leki alfa-adrenolityczne: Pomagają w łagodzeniu objawów poprzez rozluźnienie mięśni gładkich prostaty.
Terapie alternatywne: Masaż prostaty, terapia ziołowa, suplementy diety.

Przewlekłe zapalenie prostaty wymaga zwykle długotrwałej antybiotykoterapii (nawet kilka tygodni), jeśli stwierdzi się etiologię bakteryjną. W przypadkach niebakteryjnych kluczowe bywa leczenie objawowe: niesteroidowe leki przeciwzapalne, środki rozkurczowe czy ułatwiające oddawanie moczu. Pomocna może być fizjoterapia dna miednicy, masaż prostaty oraz techniki relaksacyjne redukujące napięcie mięśniowe i stres. Ważne jest także picie odpowiedniej ilości płynów, unikanie używek (kawa, alkohol) i ostrej diety, mogącej wzmagać dolegliwości. Regularne kontrole u urologa pozwalają dostosować terapię do aktualnego stanu pacjenta i zapobiec zaostrzeniom.

Źródła (Przewlekłe Zapalenie Prostaty):

L. Denis (1966) – Chronic Prostatitis (tłum. Przewlekłe zapalenie prostaty)
Gordana Smieško (2020) – ACUTE AND CHRONIC PROSTATITIS (tłum. Ostre i przewlekłe zapalenie prostaty)
Jenniffer Puerta Suárez, Valentina Velázquez Rivera, M. Morales, A. Alvarez, A. Carvajal, W. C. Cardona Maya (2022) – Chronic Prostatitis: Impact of Lifestyle, Infection, and Inflammation on Semen Parameters (tłum. Przewlekłe zapalenie prostaty: wpływ stylu życia, infekcji i stanu zapalnego na parametry nasienia)
E. Kulchavenya, E. V. Brijatuk, D. Kholtobin, C. A. (2021) – [Current approach to diagnosis of chronic prostatitis] (tłum. Aktualne podejście do diagnozowania przewlekłego zapalenia prostaty)
Farooq Hameed, Adeel Anwaar (2023) – The three-glass test yields excellent results for diagnosis of chronic bacterial prostatitis: Study from a Pakistani tertiary care hospital (tłum. Test trójkieliszkowy daje doskonałe wyniki w diagnozowaniu przewlekłego bakteryjnego zapalenia prostaty: badanie z pakistańskiego szpitala trzeciego stopnia)
Apurva Virmani Johri, P. Johri, N. Hoyle, Levan Pipia, L. Nadareishvili, D. Nizharadze (2021) – Case Report: Chronic Bacterial Prostatitis Treated With Phage Therapy After Multiple Failed Antibiotic Treatments (tłum. Przypadek kliniczny: przewlekłe bakteryjne zapalenie prostaty leczone terapią fagową po wielu nieudanych leczeniach antybiotykowych)
C. Paterson, C. Kennedy (2020) – Pharmacological interventions for treating chronic prostatitis/chronic pelvic pain syndrome (tłum. Interwencje farmakologiczne w leczeniu przewlekłego zapalenia prostaty/zespół przewlekłego bólu miednicy)
K. Stamatiou, E. Samara, G. Perletti (2021) – Sexuality, Sexual Orientation and Chronic Prostatitis (tłum. Seksualność, orientacja seksualna i przewlekłe zapalenie prostaty)
Shengjing Liu, Q. Gao, Yingjun Deng, Yin Zen, Ming Zhao, Jun Guo (2021) – Knowledge domain and emerging trends in chronic prostatitis/ chronic pelvic pain syndrome from 1970 to 2020: a scientometric analysis based on VOSviewer and CiteSpace (tłum. Dziedzina wiedzy i pojawiające się trendy w przewlekłym zapaleniu prostaty/zespół przewlekłego bólu miednicy od 1970 do 2020: analiza scientometryczna oparta na VOSviewer i CiteSpace)
Z. Su, J. Zenilman, K. Sfanos, A. Herati (2020) – Management of Chronic Bacterial Prostatitis (tłum. Zarządzanie przewlekłym bakteryjnym zapaleniem prostaty)

B.2.2.2. Ropień gruczołu krokowego (ang. Abscess of prostate)

Co to jest ropień gruczołu krokowego?

Ropień gruczołu krokowego to ograniczone zbiorowisko ropy w obrębie tkanki stercza, powstałe na skutek zakażenia bakteriami (np. Escherichia coli, Staphylococcus aureus). Zazwyczaj rozwija się jako powikłanie zapalenia gruczołu krokowego, zwłaszcza gdy terapia antybiotykowa była niewystarczająca lub pacjent miał obniżoną odporność. Objawia się wysoką gorączką, silnymi bólami krocza, trudnościami w oddawaniu moczu, a nierzadko także ogólnym złym samopoczuciem i osłabieniem. Stan ten jest poważny i wymaga szybkiej diagnostyki (badania obrazowe, m.in. USG transrektalne) oraz leczenia.

Przyczyny

Infekcje bakteryjne: Najczęstszymi bakteriami powodującymi ropień prostaty są Escherichia coli, Klebsiella, Pseudomonas, Proteus, Enterobacter oraz Enterococcus.
Stany immunosupresji: Osoby z obniżoną odpornością, takie jak pacjenci z HIV, cukrzycą, czy przewlekłą chorobą nerek, są bardziej narażeni na rozwój ropnia prostaty.
Urazy i zabiegi medyczne: Cewnikowanie, biopsja prostaty oraz inne zabiegi mogą zwiększać ryzyko infekcji i ropnia.

Objawy

Gorączka i dreszcze: Nagłe wystąpienie gorączki i dreszczy.
Ból w okolicy miednicy i krocza: Ból promieniujący do dolnej części pleców.
Problemy z oddawaniem moczu: Częste, bolesne oddawanie moczu, trudności w rozpoczęciu mikcji.
Ogólne osłabienie i złe samopoczucie: Objawy grypopodobne, takie jak ból głowy i ogólne osłabienie.

Powikłania

Sepsa: Rozprzestrzenienie się infekcji do krwiobiegu może prowadzić do sepsy.
Niewydolność nerek: Spowodowana przewlekłą retencją moczu.
Przewlekłe zapalenie prostaty: Może prowadzić do długotrwałego dyskomfortu i problemów zdrowotnych.

Zapobieganie

Unikanie infekcji: Regularna higiena, bezpieczne praktyki seksualne.
Monitorowanie zdrowia: Regularne badania urologiczne i szybkie leczenie infekcji dróg moczowych.
Zarządzanie czynnikami ryzyka: Kontrola cukrzycy, unikanie długotrwałego cewnikowania.

Diagnostyka

Badanie per rectum: Ocena fizykalna prostaty przez odbytnicę.
Badania obrazowe: USG, MRI, tomografia komputerowa (CT) w celu potwierdzenia obecności ropnia.
Posiewy bakteryjne: Analiza moczu i krwi w celu identyfikacji bakterii powodujących infekcję.

Leczenie

Antybiotyki: Stosowane w leczeniu infekcji bakteryjnych, dobierane na podstawie wyników posiewów.
Drenaż ropnia: W zależności od wielkości i lokalizacji ropnia, może być konieczne przeprowadzenie drenażu przezcewkowego, przezodbytniczego lub przezskórnego.
Leczenie wspomagające: Monitorowanie pacjenta, leczenie przeciwbólowe i przeciwzapalne.

Głównym celem jest ewakuacja ropy i zwalczenie infekcji bakteryjnej. Oprócz intensywnej antybiotykoterapii konieczny bywa drenaż ropnia – najczęściej przezprzezkroczowy lub przezcewkowy, pod kontrolą USG lub w trakcie zabiegu urologicznego. Pacjent otrzymuje leki przeciwbólowe, rozkurczowe i wspomagające regenerację błony śluzowej dróg moczowych. W okresie rekonwalescencji ważne jest odpowiednie nawodnienie i unikanie czynników, które mogą pogarszać stan zapalny (np. ostrej diety, alkoholu). Po ustąpieniu ropnia zaleca się kontrolne badania, aby upewnić się, że nie doszło do nawrotu ani do powikłań, takich jak zwężenie cewki moczowej.

Źródła (Ropień Prostaty):

A. Vanmali, Mario Haines (2021) – Prostate abscess in a paediatric patient: A rare diagnosis (tłum. Ropień prostaty u pacjenta pediatrycznego: rzadkie rozpoznanie)
A. Venyo (2021) – Prostatic Abscess: A Review and Update (tłum. Ropień prostaty: przegląd i aktualizacja)
Fuchao Liang, Jun Cao, Linghui Qin, Xuejun Zhang (2023) – Giant Prostate Abscess: A Case Report and Literature Review (tłum. Ogromny ropień prostaty: opis przypadku i przegląd literatury)
Albert S. Ha, T. Helman, Christopher R Haas, G. Decastro, E. Hyams (2021) – A population-based analysis of risk factors and outcomes of prostatic abscess (tłum. Analiza populacyjna czynników ryzyka i wyników ropnia prostaty)
R. Ohta, S. Hattori, Keita Inoue, C. Sano (2022) – Difficulty in Diagnosing and Treating a Prostate Abscess With Bacterial and Fungal Coinfection in an Immunocompromised Patient (tłum. Trudności w diagnozowaniu i leczeniu ropnia prostaty z koinfekcją bakteryjną i grzybiczą u pacjenta immunosupresyjnego)
Zachary Pellis, Steven Mudroch, Stephanie Spivack (2023) – 2836. Prostate Abscess due to Staphylococcus aureus: a Retrospective Case Series (tłum. Ropień prostaty spowodowany przez Staphylococcus aureus: retrospektywna seria przypadków)
N. Ansari, Sacide S Ozgur, Rhea Bhargava, Ryan S. Rahman, Bing Gong (2023) – An Interesting Case of Methicillin-Resistant Staphylococcus aureus Prostate Abscess in an Immunocompetent Patient (tłum. Interesujący przypadek ropnia prostaty wywołanego przez metycylinooporny Staphylococcus aureus u pacjenta immunokompetentnego)
M. Metri, S. Kalra, L. Dorairajan, R. Manikandan, Sreerag Ks (2020) – EMPHYSEMATOUS PROSTATITIS WITH SECONDARY PSOAS ABSCESS- A LETHAL OUTCOME FOLLOWING PROSTATE BIOPSY (tłum. Emfizematyczne zapalenie prostaty z wtórnym ropniem lędźwiowym – śmiertelny wynik po biopsji prostaty)
M. Biebel, W. R. Pate*, T. Chai (2021) – Transurethral resection of prostatic abscess (tłum. Przezcewkowa resekcja ropnia prostaty)
Marco Bermudez, S. Epstein, N. Guevara, L. Pedraza, M. Dahdouh, Ihab Awad (2023) – Prostatic Abscess Secondary to Staphylococcus haemolyticus and Escherichia coli: A Case Report (tłum. Ropień prostaty wtórny do Staphylococcus haemolyticus i Escherichia coli: opis przypadku)

B.2.2.3. Zapalenie gruczołu krokowego i pęcherza moczowego (ang. Prostatocystitis)

Co to jest zapalenie gruczołu krokowego i pęcherza moczowego?

Zapalenie gruczołu krokowego i pęcherza moczowego, zwane prostatocystitis, to jednoczesne zapalenie stercza i błony śluzowej pęcherza. W efekcie pacjent może odczuwać dolegliwości typowe dla infekcji dolnych dróg moczowych (parcia naglące, pieczenie przy mikcji, częstomocz), a także bóle krocza, okolicy łonowej czy okolic krzyża. Przyczyną bywa najczęściej zakażenie bakteriami, które przedostają się z pęcherza do prostaty (lub odwrotnie), sprzyjając nawracającym epizodom zapalenia. Problem częściej dotyczy mężczyzn starszych lub z czynnikami ryzyka, takimi jak przerost stercza czy zaburzenia odpływu moczu.

Leczenie

Terapia obejmuje przede wszystkim długotrwałą antybiotykoterapię, zwykle trwającą kilka tygodni, aby wyeliminować bakterie zarówno z pęcherza, jak i z tkanek prostaty. Dodatkowo podaje się leki przeciwzapalne, przeciwbólowe lub rozkurczowe. Wskazane jest także dbanie o higienę, regularne opróżnianie pęcherza i picie odpowiedniej ilości wody, by wypłukiwać drobnoustroje z układu moczowego. Jeśli przyczyną jest przeszkoda w odpływie moczu (np. duży gruczolak stercza), rozważa się leczenie chirurgiczne lub farmakologiczne ułatwiające mikcję. Kontrola u urologa i badania moczu po zakończeniu terapii pozwalają wykluczyć nawroty oraz przewlekły stan zapalny.

B.2.2.4. Kamień gruczołu krokowego (ang. Calculus of prostate)

Co to jest kamień gruczołu krokowego?

Kamień gruczołu krokowego to twarda, mineralna struktura powstająca w obrębie prostaty z odkładających się soli wapnia, fosforanów i innych składników wydzieliny stercza. Często bywa niewielki i bezobjawowy, odkrywany przypadkowo podczas badań obrazowych. Jednak gdy kamień urośnie do większych rozmiarów, może blokować kanały wydzielnicze, prowadząc do bólu krocza, dyskomfortu przy oddawaniu moczu czy nasilonych objawów zapalenia stercza. Czynniki sprzyjające powstawaniu kamieni to m.in. przebyte stany zapalne, przeszkody w odpływie wydzieliny i zaburzenia metaboliczne.

Przyczyny

Przewlekłe zapalenie prostaty: Powtarzające się infekcje mogą prowadzić do tworzenia się kamieni.
Benign Prostatic Hyperplasia (BPH): Przerost gruczołu krokowego może sprzyjać powstawaniu złogów.
Zmiany w mikrobiomie: Dysbioza może wpływać na proces tworzenia się kamieni.
Zabiegi medyczne: Cewnikowanie oraz biopsje mogą zwiększać ryzyko kamicy prostaty.

Objawy

Ból w okolicy miednicy: Może promieniować do dolnej części pleców i krocza.
Problemy z oddawaniem moczu: Trudności w oddawaniu moczu, częste oddawanie moczu, uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza.
Krew w moczu: Hematuria może być wynikiem drażnienia błony śluzowej przez kamienie.
Infekcje dróg moczowych: Nawracające infekcje mogą być związane z obecnością kamieni.

Powikłania

Ropień prostaty: Infekcja może prowadzić do powstania ropnia.
Przewlekłe zapalenie prostaty: Może prowadzić do długotrwałego dyskomfortu i problemów zdrowotnych.
Niewydolność nerek: Spowodowana przewlekłą retencją moczu.

Zapobieganie

Unikanie infekcji: Regularna higiena, bezpieczne praktyki seksualne.
Monitorowanie zdrowia: Regularne badania urologiczne i szybkie leczenie infekcji dróg moczowych.
Zdrowy styl życia: Zbilansowana dieta, regularna aktywność fizyczna.

Diagnostyka

Badanie per rectum: Ocena fizykalna prostaty przez odbytnicę.
Badania obrazowe: USG, MRI, tomografia komputerowa (CT) w celu potwierdzenia obecności kamieni.
Analiza moczu: Badanie w celu wykrycia krwi i infekcji.

Leczenie

Antybiotyki: Stosowane w leczeniu infekcji bakteryjnych.
Drenaż: W przypadku dużych kamieni może być konieczne ich usunięcie.
Leki przeciwzapalne: NSAID w celu zmniejszenia stanu zapalnego.
Zabiegi chirurgiczne: Przezcewkowa resekcja prostaty (TURP) może być konieczna w celu usunięcia kamieni.

W przypadku małych, asymptomatycznych kamieni, często wystarcza obserwacja i leczenie towarzyszących problemów, takich jak zapalenie czy przerost stercza. Jeśli jednak kamień powoduje dolegliwości lub infekcje, lekarz może zalecić endoskopowe zabiegi mające na celu usunięcie lub rozkruszenie złogu (np. litotrypsja). Kluczowe jest też postępowanie zapobiegawcze: leczenie zapaleń gruczołu krokowego, poprawa odpływu moczu i wsparcie farmakologiczne (środki rozkurczowe, antybiotyki w razie infekcji). Po zabiegu pacjent podlega kontrolnym badaniom, aby ocenić skuteczność leczenia i zapobiec ponownemu tworzeniu się kamieni. Wszelkie stany zapalne i zakażenia wymagają starannej terapii antybiotykowej.

Źródła (Kamica Prostaty):

Xin Sun, Dexin Yu, Zhangjun Cao, D. Xie, Liangkuan Bi (2020) – Risk factors for bladder calculus in patients with benign prostatic hyperplasia: a retrospective single-center study (tłum. Czynniki ryzyka kamicy pęcherza u pacjentów z łagodnym przerostem prostaty: retrospektywne badanie jednoośrodkowe)
Kunlun He, Yan Liu, Dong Li, Qiangguo Yu (2021) – Combination of transurethral resection of the prostate and flexible and rigid ureteroscopy for benign prostatic hyperplasia and ureteral calculus (tłum. Połączenie przezcewkowej resekcji prostaty oraz giętkiej i sztywnej ureteroskopii w łagodnym przeroście prostaty i kamicy moczowodowej)
Ruipeng Tang, Chuan Xiao (2021) – Correlation between Prostatic Calculi and Benign Prostatic Hyperplasia (tłum. Korelacja między kamicą prostaty a łagodnym przerostem prostaty)
A. Ganapath, N. P, A. P (2021) – A STUDY TO FIND THE PROPORTION OF VESICAL CALCULUS IN PATIENTS WITH BENIGN HYPERPLASIA OF PROSTATE (tłum. Badanie w celu określenia odsetka kamicy pęcherza u pacjentów z łagodnym przerostem prostaty)
E. N. Symeonidis, D. Memmos, A. Anastasiadis, I. Mykoniatis, E. Savvides, G. Langas, Panagiotis Baniotis, Athanasios Bouchalakis, Stavros Tsiakaras, P. Stefanidis, Michail Stratis, W. F. Mutomba, I. Vakalopoulos, G. Dimitriadis (2022) – Jackstone: A Calculus “Toy” in the Bladder. A Case Report of Rare Entity and Comprehensive Review of the Literature (tłum. Kamień Jackstone: kamień „zabawka” w pęcherzu. Opis przypadku rzadkiego bytu i kompleksowy przegląd literatury)

B.2.2.5. Krwotok z gruczołu krokowego (ang. Haemorrhage of the prostate)

Co to jest krwotok z gruczołu krokowego?

Krwotok z gruczołu krokowego to nagłe lub przewlekłe krwawienie pochodzące z naczyń krwionośnych stercza. Może objawiać się krwiomoczem (czerwonobrunatne zabarwienie moczu), obecnością skrzepów w cewce moczowej czy nawet intensywnym krwawieniem wymagającym interwencji medycznej. Przyczyną bywa łagodny przerost prostaty (BPH) z silnym rozbudowaniem naczyń krwionośnych, uraz mechaniczny (np. w trakcie zabiegu urologicznego) lub zmiany zapalne i nowotworowe. Pacjenci często doświadczają dyskomfortu w okolicy krocza i obawiają się powikłań, takich jak zablokowanie cewki moczowej przez skrzep.

Przyczyny

Procedury medyczne: Transrektalna biopsja prostaty, resekcja przezcewkowa prostaty (TURP) oraz radioterapia mogą powodować krwawienie.
Nowotwory prostaty: Zaawansowany rak prostaty może prowadzić do krwawienia z gruczołu krokowego.
Infekcje: Ciężkie infekcje mogą prowadzić do poważnego krwawienia.
Urazy: Urazy mechaniczne prostaty mogą powodować krwotok.

Objawy

Krew w moczu: Hematuria może być objawem krwotoku prostaty.
Ból w okolicy miednicy: Ból może towarzyszyć krwotokowi.
Osłabienie i zawroty głowy: Spowodowane utratą krwi.
Nagły spadek ciśnienia krwi: Może prowadzić do wstrząsu krwotocznego.

Powikłania

Hematuria: Krew w moczu, która może prowadzić do problemów z oddawaniem moczu.
Anemia: Spowodowana utratą krwi.
Wstrząs krwotoczny: Poważne powikłanie wymagające natychmiastowej interwencji medycznej.
Infekcje: Zwiększone ryzyko infekcji w wyniku procedur inwazyjnych.

Zapobieganie

Unikanie ryzykownych procedur: Minimalizacja procedur inwazyjnych, gdy nie są absolutnie konieczne.
Kontrola stanu zdrowia: Regularne badania kontrolne i monitorowanie stanu prostaty.
Ostrożne stosowanie leków przeciwkrzepliwych: Szczególna uwaga przy stosowaniu leków przeciwkrzepliwych przed zabiegami.

Diagnostyka

Badania obrazowe: USG, MRI, tomografia komputerowa (CT) w celu identyfikacji źródła krwawienia.
Badania laboratoryjne: Analiza moczu i morfologia krwi w celu oceny stopnia krwawienia i jego wpływu na organizm.
Cystoskopia: Badanie wnętrza pęcherza moczowego i cewki moczowej za pomocą endoskopu.

Leczenie

Leki przeciwkrwotoczne: Traneksamowa kwas (TXA) i inne leki, które pomagają w kontrolowaniu krwawienia.
Procedury chirurgiczne: Drenaż ropnia, resekcja przezcewkowa prostaty (TURP) lub embolizacja naczyń krwionośnych.
Leczenie wspomagające: Transfuzje krwi, monitorowanie pacjenta, leczenie przeciwbólowe i przeciwzapalne.

Postępowanie zależy od nasilenia krwawienia. Przy niewielkich krwiomoczach wystarcza często obserwacja i leczenie przyczynowe (np. ograniczenie kruchości naczyń w BPH). W poważniejszych przypadkach konieczne może być płukanie pęcherza przez cewnik w celu usunięcia skrzepów i zapobieżenia tamowaniu cewki. Zastosowanie ma też leczenie farmakologiczne: środki przeciwkrwotoczne czy blokery receptorów α, ułatwiające oddawanie moczu. Jeżeli krwotok utrzymuje się lub nawraca, specjalista może rozważyć zabieg chirurgiczny (np. przezcewkową resekcję prostaty – TURP) w celu usunięcia przyczyny. W diagnostyce kluczowe są badania obrazowe i endoskopowe pozwalające wykluczyć nowotwór lub groźne zmiany naczyniowe.

Źródła (Krwotok Prostaty):

T. Johno, H. Kawano, T. Hirokawa, J. Shibahara, T. Hirano (2020) – Intracerebral Hemorrhaging Due to Coagulopathy Caused by Latent Advanced Prostate Cancer (tłum. Krwotok wewnątrzczaszkowy z powodu koagulopatii spowodowanej utajonym zaawansowanym rakiem prostaty)
F. Sanguedolce, G. Sancho Pardo, A. Mercadé Sanchez, J. Balañá Lucena, F. Pisano, J. Cortez, A. Territo, J. Huguet Pérez, J. G. Gaya Sopena, C. Esquina Lopez, A. Breda, J. Palou Redorta (2020) – Radiation-induced haemorrhagic cystitis after prostate cancer radiotherapy: factors associated to hospitalization and treatment strategies (tłum. Radiacyjnie indukowane krwotoczne zapalenie pęcherza po radioterapii raka prostaty: czynniki związane z hospitalizacją i strategie leczenia)
N. Dave, Rojin Esmail Khan Ghasri, Hector H. Gonzalez, S. Kaplan (2023) – Hemorrhagic Shock After Transrectal Ultrasound-Guided Prostate Biopsy Successfully Treated With Endoscopic Therapy (tłum. Wstrząs krwotoczny po transrektalnej biopsji prostaty skutecznie leczony terapią endoskopową)
A. Fujisaki, T. Takayama, M. Yamazaki, M. Komatsubara, J. Kamei, T. Sugihara, S. Ando, T. Fujimura (2020) – Postoperative Hemorrhagic Shock 7 Days After Robot-Assisted Radical Prostatectomy (tłum. Pooperacyjny wstrząs krwotoczny 7 dni po radykalnej prostatektomii wspomaganej robotem)
Zhongyi Li, Z. Zheng, Xuesong Liu, Quan Zhu, Kaixuan Li, Li Huang, Zhao Wang, Zhengyan Tang (2023) – Venous Thromboembolism and Bleeding after Transurethral Resection of the Prostate (TURP) in Patients with Preoperative Antithrombotic Therapy: A Single-Center Study from a Tertiary Hospital in China (tłum. Zakrzepica żylna i krwawienie po przezcewkowej resekcji prostaty (TURP) u pacjentów z przedoperacyjną terapią przeciwzakrzepową: badanie jednoośrodkowe z szpitala trzeciego stopnia w Chinach)
Agata Stężewska, Magdalena Stężewska, Bartosz Zabicki, M. Salagierski (2020) – The application of prostate artery embolization in the management of intractable prostate bleeding (tłum. Zastosowanie embolizacji tętnic prostaty w leczeniu trudnego do opanowania krwawienia z prostaty)

B.2.2.6. Zanik gruczołu krokowego (ang. Atrophy of prostate)

Co to jest zanik gruczołu krokowego?

Zanik gruczołu krokowego, inaczej atrofia stercza, to proces stopniowego zmniejszania się objętości i masy prostaty wskutek ubywania czynnej tkanki gruczołowej. Może mieć charakter związany z wiekiem (zmiany inwolucyjne) lub występować w wyniku przewlekłych stanów zapalnych, zaburzeń hormonalnych bądź niedokrwienia narządu. Objawy bywają niespecyficzne i nierzadko łagodniejsze niż w przypadku przerostu, jednak u części mężczyzn dochodzi do problemów z oddawaniem moczu, dyskomfortu krocza czy zaburzeń potencji. Istnieją także postacie ogniskowego zaniku, które w badaniu histopatologicznym wymagają różnicowania z rakiem prostaty.

Przyczyny

Brak androgenów: Androgeny, takie jak testosteron, są kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania prostaty. Ich brak może prowadzić do zaniku prostaty.
Przewlekłe zapalenie prostaty: Długotrwałe stany zapalne mogą prowadzić do uszkodzenia i zaniku tkanek prostaty.
Starzenie: Proces starzenia naturalnie prowadzi do zmniejszenia wielkości prostaty.
Leczenie hormonalne: Terapia obniżająca poziom androgenów, stosowana w leczeniu raka prostaty, może prowadzić do atrofii.

Objawy

Zmniejszenie objętości prostaty: Widoczne na badaniach obrazowych, takich jak ultrasonografia lub MRI.
Zmniejszenie funkcji prostaty: Problemy z oddawaniem moczu, zmniejszenie objętości ejakulatu.
Bezobjawowe: W wielu przypadkach zanik prostaty może nie wywoływać wyraźnych objawów klinicznych.

Powikłania

Zmniejszona produkcja płynu nasiennego: Co może wpływać na płodność.
Przewlekłe bóle miednicy: Związane z przewlekłym stanem zapalnym.
Zwiększone ryzyko infekcji: Zmiany strukturalne mogą sprzyjać infekcjom dróg moczowych.

Zapobieganie

Monitorowanie stanu zdrowia: Regularne badania urologiczne mogą pomóc w wykryciu zmian na wczesnym etapie.
Zdrowy styl życia: Aktywność fizyczna, zdrowa dieta i unikanie stresu mogą wspierać zdrowie prostaty.

Diagnostyka

Badania obrazowe: Ultrasonografia, MRI w celu oceny wielkości i struktury prostaty.
Badania laboratoryjne: Ocena poziomu androgenów oraz markerów stanu zapalnego.
Badanie histopatologiczne: Biopsja prostaty w celu oceny mikroskopowej tkanek.

Leczenie

Terapia hormonalna: Utrzymanie odpowiedniego poziomu androgenów może pomóc w zapobieganiu zanikowi.
Leczenie przeciwzapalne: Stosowanie leków przeciwzapalnych w przypadku przewlekłego zapalenia prostaty.
Fizjoterapia: Ćwiczenia wzmacniające mięśnie miednicy mogą wspomagać funkcję prostaty.

Jeśli atrofia nie powoduje uciążliwych objawów, często nie wymaga żadnych działań poza regularną obserwacją. W razie współistnienia zaburzeń hormonalnych (np. niedoboru androgenów) można rozważyć terapię testosteronem, o ile nie ma przeciwwskazań. Wtórne zmniejszenie stercza z powodu zapaleń wymaga leczenia przeciwbakteryjnego lub przeciwzapalnego, zależnie od etiologii. U części pacjentów korzystne bywa wspomaganie mikrokrążenia w obrębie miednicy (masaż prostaty, fizjoterapia), co poprawia odżywienie tkanek. Regularne wizyty u urologa, w tym badanie per rectum i oznaczanie PSA, pozwalają wykluczyć ewentualne zmiany nowotworowe i ocenić stopień zaawansowania zaniku.

Źródła (Zanik Prostaty):

Diya B. Joseph, Gervaise H. Henry, Alicia Malewska, J. Reese, Ryan J. Mauck, J. Gahan, R. Hutchinson, J. Mohler, C. Roehrborn, D. Strand (2021) – 5‐Alpha reductase inhibitors induce a prostate luminal to club cell transition in human benign prostatic hyperplasia (tłum. Inhibitory 5-alfa-reduktazy indukują przejście komórek luminalnych prostaty do stanu komórek klubowych w łagodnym przeroście prostaty u ludzi)
F. Sessa, R. Nicoletti, C. De Nunzio, A. Porreca, S. Magrini, V. Mirone, A. Tubaro, S. Serni, P. Gontero, M. Noale, S. Maggi, M. Gacci, On Behalf Of The Pros-It Study Group (2023) – Inflammation and Prostate Cancer: Pathological Analysis from Pros-IT CNR 2 (tłum. Zapalenie i rak prostaty: analiza patologiczna z Pros-IT CNR 2)
Jake Sellers, E. Ward, Preston Weaver, J. Garza, Luis Brandi, W. D. de Riese (2022) – Association of prostate size with capsule thickness and glandular epithelial cell density: The possible clinical implications on prostate cancer development (tłum. Związek wielkości prostaty z grubością kapsuły i gęstością komórek nabłonka gruczołowego: możliwe implikacje kliniczne dla rozwoju raka prostaty)
Chao Han, Lina Zhu, Xiang Liu, Shuai Ma, Yi Liu, Xiaoying Wang (2021) – Differential diagnosis of uncommon prostate diseases: combining mpMRI and clinical information (tłum. Diagnostyka różnicowa rzadkich chorób prostaty: łączenie mpMRI i informacji klinicznych)
Giovana de Godoy Fernandes, Bruna Pedrina, Patrícia de Faria Lainetti, P. Kobayashi, V. M. Govoni, C. Palmieri, Veridiana Maria Brianezi Dignani de Moura, R. Laufer-Amorim, C. E. Fonseca-Alves (2021) – Morphological and Molecular Characterization of Proliferative Inflammatory Atrophy in Canine Prostatic Samples (tłum. Morfologiczna i molekularna charakterystyka proliferacyjnej atrofii zapalnej w próbkach prostaty psów)

B.2.2.7. Zmiana śródnabłonkowa gruczołu krokowego niskiego stopnia (ang. Low grade intraepithelial lesion of prostate)

Co to jest zmiana śródnabłonkowa gruczołu krokowego niskiego stopnia?

Zmiana śródnabłonkowa gruczołu krokowego niskiego stopnia (prostatic intraepithelial neoplasia – PIN) oznacza nieprawidłowy rozrost komórek w obrębie nabłonka wyścielającego przewody stercza, bez cech naciekania. Wersja niskiego stopnia (low grade) wskazuje, że atypia komórkowa jest względnie niewielka i nie przesądza o rychłym przejściu w postać złośliwą. Niemniej stan ten uważa się za potencjalnie przedrakowy, co wymaga regularnej kontroli urologicznej. PIN może zostać wykryty przy okazji biopsji prostaty wykonywanej z innych powodów (np. podwyższone PSA).

Przyczyny

Hormonalne: Zmiany w poziomie hormonów, szczególnie androgenów, mogą wpływać na rozwój LGPIN.
Genetyczne: Predyspozycje genetyczne mogą odgrywać rolę w rozwoju zmian przednowotworowych prostaty.
Stan zapalny: Przewlekłe stany zapalne mogą przyczyniać się do powstania LGPIN.
Starzenie się: Zmiany związane z wiekiem mogą wpływać na rozwój zmian śródnabłonkowych prostaty.

Objawy

Brak objawów: LGPIN zazwyczaj nie powoduje żadnych objawów klinicznych i jest często wykrywane przypadkowo podczas biopsji prostaty przeprowadzanej z innych powodów.
Podwyższony poziom PSA: Może być jedynym wskaźnikiem sugerującym obecność zmian śródnabłonkowych.

Powikłania

Ryzyko progresji: Chociaż LGPIN ma niski potencjał progresji do raka prostaty, monitorowanie jest konieczne.
Nadzór onkologiczny: Regularne kontrole mogą być konieczne, aby zapobiec ewentualnej progresji do zmian wysokiego stopnia.

Zapobieganie

Zdrowy styl życia: Zdrowa dieta i regularna aktywność fizyczna mogą pomóc w zmniejszeniu ryzyka.
Regularne badania: Regularne badania kontrolne i monitorowanie poziomu PSA.

Diagnostyka

Biopsja prostaty: Jedyną metodą diagnozy LGPIN jest biopsja prostaty.
Badania obrazowe: Mogą być stosowane do oceny struktury prostaty, ale nie są wystarczające do postawienia diagnozy.

Leczenie

Monitorowanie: Regularne monitorowanie pacjentów z LGPIN, aby wykryć ewentualne zmiany w stadium lub pojawienie się nowotworu.
Brak specyficznego leczenia: Zazwyczaj LGPIN nie wymaga leczenia, chyba że zmiany wskazują na ryzyko progresji.

Przy niskim stopniu PIN zwykle nie wdraża się agresywnego leczenia onkologicznego, lecz stosuje strategię tzw. aktywnego nadzoru. Oznacza to regularne oznaczanie PSA, badania per rectum i ewentualne powtarzanie biopsji, by wcześnie wykryć ewolucję zmiany w kierunku wyższej dysplazji lub raka inwazyjnego. W przypadku wykrycia czynników ryzyka (np. znaczny wzrost PSA, obciążony wywiad rodzinny) można rozważyć bardziej intensywny monitoring lub leczenie farmakologiczne (np. inhibitory 5-alfa-reduktazy), choć skuteczność profilaktyczna takich metod jest dyskusyjna. Ważne jest także prowadzenie zdrowego trybu życia (dieta bogata w warzywa, ograniczenie tłuszczów zwierzęcych), co pomaga ogólnie obniżyć ryzyko raka stercza.

Źródła (Zmiana Śródnabłonkowa Prostaty Małego Stopnia):

M. Melnychuk (2021) – Clinical significance of high grade and low grade prostate intraepithelial neoplasia (tłum. Znaczenie kliniczne wysokiego i niskiego stopnia neoplazji śródnabłonkowej prostaty)
G. Suba, Shaista Choudhary, S. Jagadish, Y. Manjunatha (2022) – Incidence of prostatic intraepithelial neoplasia in TURP specimens with special reference to p63 expression in various lesions of prostate (tłum. Występowanie neoplazji śródnabłonkowej prostaty w próbkach TURP ze szczególnym uwzględnieniem ekspresji p63 w różnych zmianach prostaty)
A. Offermann, V. Joerg, M. Hupe, F. Becker, Marten Müller, J. Brägelmann, J. Kirfel, A. Merseburger, V. Sailer, L. Tharun, S. Perner (2021) – CDK19 as a diagnostic marker for high-grade prostatic intraepithelial neoplasia (tłum. CDK19 jako marker diagnostyczny wysokiego stopnia neoplazji śródnabłonkowej prostaty)
Robert D. Norman, H. Garg, Lanette Rickborn, D. Kaushik, D. Pruthi, A. Mansour, Ian M. Thompson, M. Liss (2023) – Clinically Significant Prostate Cancer in Men With High-Grade Intraepithelial Prostatic Intraepithelial Neoplasia or Atypical Small Acinar Proliferation (tłum. Klinicznie istotny rak prostaty u mężczyzn z wysokiego stopnia neoplazją śródnabłonkową lub atypową małą proliferacją acinarną)
Najla Aldaoud, Amer Hallak, N. Abdo, S. Al Bashir, Noor Marji, Ashley Graboski-Bauer (2020) – Interobserver Variability in the Diagnosis of High-Grade Prostatic Intraepithelial Neoplasia in a Tertiary Hospital in Northern Jordan (tłum. Zmienność międzyobserwacyjna w diagnozowaniu wysokiego stopnia neoplazji śródnabłonkowej prostaty w szpitalu trzeciego stopnia w północnej Jordanii)

B.3. Wodniak jądra lub torbiel nasienna (ang. Hydrocele or spermatocele)

Co to są wodniak jądra lub torbiel nasienna?

Wodniak jądra (hydrocele) to nagromadzenie płynu w osłonkach otaczających jądro, powodujące powiększenie się worka mosznowego i uczucie ciężaru lub dyskomfortu. Torbiel nasienna (spermatocele) to natomiast wypełniona płynem przestrzeń w obrębie najądrza lub nasieniowodu, zwykle zawierająca plemniki. Obie zmiany mają charakter łagodny i zazwyczaj nie są bolesne, choć mogą utrudniać codzienne aktywności, zwłaszcza przy większych rozmiarach. Powstają jako wynik zaburzeń w odpływie płynu lub zarośnięcia przewodów, a niekiedy są wrodzone. Z reguły można je łatwo rozpoznać w badaniu USG moszny.

Przyczyny

Zaburzenia wchłaniania i wydzielania płynu osłonki jądra – w hydroceli.
Przebyte infekcje, urazy lub operacje w obrębie moszny.
Wady wrodzone – u dzieci, związane z niezamkniętym wyrostkiem pochwowym.
Zablokowanie przewodów nasiennych – przy torbielach nasiennych.
Zmiany zwyrodnieniowe najądrza i jądra – prowadzące do gromadzenia płynu.

Objawy

Bezbolesne, powiększające się uwypuklenie moszny – często po jednej stronie.
Uczucie ciężkości i napięcia w mosznie.
Przejrzystość zmian w badaniu transiluminacyjnym (wodociągłość).
Rzadko: ból lub dyskomfort przy dużych zmianach.

Powikłania

Nawracające zakażenia – w przypadku torbieli z przewlekłym stanem zapalnym.
Wpływ na płodność – duże wodniaki mogą wpływać na temperaturę jąder i jakość nasienia.
Krwawienie, infekcje po zabiegach – szczególnie przy tradycyjnej chirurgii.
Ryzyko pomylenia z nowotworem – szczególnie w przypadkach nietypowego obrazu klinicznego.

Diagnostyka

Badanie fizykalne i transiluminacja – kluczowe w rozpoznaniu.
USG moszny – różnicowanie między wodniakiem, torbielą, przepukliną i nowotworem.
Rzadziej: rezonans magnetyczny, badania histopatologiczne – przy niejednoznacznym obrazie.

Leczenie

Postępowanie zachowawcze:
- Obserwacja – przy małych, bezobjawowych zmianach.
- Aspiration and sclerotherapy (AS) – skuteczna alternatywa dla operacji, szczególnie u pacjentów unikających zabiegu chirurgicznego.
Leczenie chirurgiczne:
- Hydrocelektomia / spermatocellectomia – standardowa procedura dla dużych lub symptomatycznych zmian.
- Zabiegi laparoskopowe – w przypadku wodniaka powrózka nasiennego.

Jeśli wodniak jądra lub torbiel nasienna są niewielkie i nie powodują dolegliwości, zazwyczaj wystarczy obserwacja. W razie dolegliwości bólowych, znacznego powiększenia moszny lub estetycznego dyskomfortu, można rozważyć zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu zbiornika płynu (hydrocelektomia lub spermatocelesektomia). Zabieg przeprowadza się zwykle w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym, a pacjent szybko wraca do codziennych aktywności. Czasami po zabiegu występuje przejściowy obrzęk bądź krwiak, który ustępuje samoistnie. Kontrole urologiczne pozwalają na ocenę gojenia i wczesne wykrycie ewentualnych nawrotów.

Źródła (Wodniak jądra lub torbiel nasienna)

Lundström et al. (2019) – Epidemiology of hydrocele and spermatocele (tłum. Epidemiologia wodniaka i torbieli nasiennej – częstość, leczenie i powikłania).
Brockman et al. (2021) – Aspiration and Sclerotherapy: A Minimally Invasive Treatment for Hydroceles and Spermatoceles (tłum. Aspiracja i skleroterapia jako minimalnie inwazyjne leczenie wodniaków i torbieli nasiennych).
Jaweesh et al. (2024) – Diagnosis and management of a rare case of encysted hydrocele of spermatic cord (tłum. Rozpoznanie i leczenie rzadkiego przypadku wodniaka powrózka nasiennego).
Mishra (2019) – Correlation between Spermatogenesis and Hydrocele (tłum. Wpływ wodniaka na spermatogenezę u mężczyzn w wieku rozrodczym).
Mohammed (2021) – Spermatocele Mimicking Hydrocele (tłum. Torbiel nasienna udająca wodniaka – opis przypadku).
Adhikari et al. (2024) – Encysted spermatic cord hydrocele: A case series (tłum. Wodniak powrózka nasiennego – seria przypadków).

B.3.1. Wodniak jądra otorbiony (ang. Encysted hydrocele)

Co to jest wodniak jądra otorbiony?

Wodniak jądra otorbiony to odmiana wodniaka (hydrocele), w której płyn gromadzi się w zamkniętej przestrzeni w okolicy jądra bądź powrózka nasiennego i nie ma bezpośredniego kontaktu z jamą otrzewnej. W efekcie powstaje torbielowata struktura, często wyczuwalna jako miękka zmiana w mosznie. Tego typu wodniak może powodować uczucie ciężaru, dyskomfort przy aktywności fizycznej czy podczas noszenia obcisłej bielizny. Zwykle rozwija się stopniowo, a diagnozuje się go na podstawie badania USG, które pozwala różnicować go z innymi patologiami, np. przepukliną mosznową czy guzami jądra.

Przyczyny

Wrodzone wady rozwojowe: Nieprawidłowe zamknięcie processus vaginalis w okresie rozwoju płodowego.
Urazy: Mechaniczne uszkodzenia mogą prowadzić do powstania wodniaka otorbionego.
Zapalenie: Przewlekłe stany zapalne mogą sprzyjać gromadzeniu się płynu.
Zabiegi chirurgiczne: Powikłania po zabiegach chirurgicznych na mosznie lub jądrze.

Objawy

Powiększenie moszny: Bezbolesne powiększenie moszny, które może być jednostronne lub obustronne.
Dyskomfort: Czasami wodniak może powodować uczucie ciężkości lub dyskomfort w mosznie.
Bezobjawowe: W wielu przypadkach wodniak otorbiony nie wywołuje żadnych objawów klinicznych.

Powikłania

Zakażenia: Rzadko może dojść do zakażenia torbieli.
Ból i dyskomfort: Duże wodniaki mogą powodować dyskomfort i ból.
Nawrót po aspiracji: Wodniaki mogą nawracać po aspiracji płynu.

Zapobieganie

Unikanie urazów: Noszenie ochraniaczy podczas uprawiania sportów kontaktowych.
Regularne badania: Samobadanie jąder i regularne wizyty u urologa.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Lekarz może wykryć wodniak podczas badania moszny.
Ultrasonografia: Badanie ultrasonograficzne jest najczęściej stosowane do potwierdzenia obecności wodniaka i wykluczenia innych przyczyn powiększenia moszny.
Transiluminacja: Prześwietlenie moszny światłem może pomóc w ocenie zawartości torbieli.

Leczenie

Obserwacja: W przypadku małych, bezobjawowych wodniaków leczenie zazwyczaj nie jest konieczne.
Chirurgiczne usunięcie: W przypadku dużych wodniaków powodujących ból lub dyskomfort, może być konieczne chirurgiczne usunięcie torbieli (hydrocelektomia).
Aspirecja igłowa: Czasami stosowana, ale związana z ryzykiem nawrotu wodniaka.

Jeśli otorbiony wodniak jest niewielki i nie generuje dolegliwości, zazwyczaj wystarczy obserwacja i okresowe kontrole urologiczne. W przypadku znacznego powiększenia, dyskomfortu czy ryzyka powikłań zaleca się leczenie chirurgiczne, polegające na usunięciu worka wodniaka (hydrocelektomia). Zabieg jest na ogół mało skomplikowany i przeprowadzany w znieczuleniu, po którym pacjent szybko wraca do codziennych zajęć. W niektórych sytuacjach rozważa się nakłucie i aspirację płynu z ewentualnym podaniem środków obliterujących, choć metoda ta wiąże się z wyższym ryzykiem nawrotu. Regularne kontrole pooperacyjne zapobiegają ewentualnym komplikacjom, takim jak krwiaki czy infekcje.

Źródła (Wodniak Otorbiony):

Yashraj Jain, Ranjana Lanjewar, Simran Chauhan (2023) – Encysted Hydrocele of Spermatic Cord in Adult: A Rare Case Report (tłum. Otorbiony wodniak nasieniowodu u dorosłych: rzadki przypadek)
Kurniadi Yusuf Sugianto, Sawkar Vijay Pramod (2021) – Encysted spermatic cord hydroceles in 3-year old boy, case report (tłum. Otorbiony wodniak nasieniowodu u 3-letniego chłopca: raport przypadku)
R. Ravikanth (2020) – Acquired Encysted Hydrocele of the Cord Secondary to Trauma in a Child: Sonological Appearances of a Rare Entity (tłum. Nabyty otorbiony wodniak nasieniowodu wtórny do urazu u dziecka: sonograficzne cechy rzadkiego bytu)
S. Lee (2022) – Laparoscopic Hydrocelectomy of Encysted Hydrocele of the Canal of Nuck with High Ligation in Children or Iliopubic Tract Repair in Adults (tłum. Laparoskopowa hydrocelektomia otorbionego wodniaka kanału Nucka z wysokim podwiązaniem u dzieci lub naprawą toru iliopubic u dorosłych)
Umar Jamal Khan, U. Mumtaz, M. Chaudhary, M. Habib (2022) – Injection Sclerotherapy in Encysted Hydrocele in Paediatric Population (tłum. Skleroterapia iniekcyjna w otorbionym wodniaku u populacji pediatrycznej)

B.3.2. Wodniak jądra zakażony (ang. Infected hydrocele)

Co to jest wodniak jądra zakażony?

Wodniak jądra zakażony to sytuacja, w której płyn nagromadzony wokół jądra ulega kolonizacji bakteryjnej bądź innej infekcji, co prowadzi do zapalenia i pogorszenia stanu miejscowego. Pacjent może zauważyć narastający ból, zaczerwienienie skóry moszny, a nawet gorączkę. Zainfekowany płyn staje się mętny, zawiera liczne leukocyty i drobnoustroje. Ten stan bywa powikłaniem długotrwale nieleczonego wodniaka lub może wystąpić wskutek urazu i wtórnego zakażenia. Diagnoza opiera się na badaniu fizykalnym, USG i niekiedy analizie samego płynu pobranego przez zaciągnięcie.

Przyczyny

Infekcje bakteryjne: Zakażenie może wynikać z przeniknięcia bakterii do płynu wodniakowego.
Urazy moszny: Uszkodzenia mechaniczne mogą sprzyjać infekcjom.
Zabiegi medyczne: Procedury takie jak aspiracja wodniaka mogą wprowadzać bakterie.
Przewlekłe stany zapalne: Zapalenie jąder lub najądrza może prowadzić do powstania zakażonego wodniaka.

Objawy

Ból i obrzęk moszny: Intensywny ból i obrzęk w okolicy moszny.
Czerwona i gorąca skóra: Skóra wokół moszny może być czerwona, ciepła i tkliwa.
Gorączka: Zakażenie może prowadzić do gorączki i ogólnego złego samopoczucia.
Wyciek płynu: Możliwy jest wyciek ropnego płynu z moszny.

Powikłania

Ropień: Tworzenie się ropnia w mosznie.
Sepsa: Rozprzestrzenienie się infekcji do krwiobiegu, prowadzące do sepsy.
Zniszczenie tkanek: Infekcja może prowadzić do uszkodzenia tkanek jąder i najądrza.

Zapobieganie

Unikanie urazów: Noszenie ochraniaczy podczas uprawiania sportów kontaktowych.
Higiena: Regularna higiena osobista i dbanie o czystość moszny.
Szybkie leczenie infekcji: Szybkie leczenie infekcji dróg moczowych i stanów zapalnych jąder.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Lekarz może wykryć zakażenie podczas badania moszny.
Ultrasonografia: Badanie ultrasonograficzne w celu potwierdzenia obecności płynu i oceny jego charakteru.
Analiza płynu: Pobranie próbki płynu z wodniaka do analizy bakteriologicznej.

Leczenie

Antybiotyki: Stosowanie odpowiednich antybiotyków w celu zwalczania infekcji.
Aspiracja płynu: Usunięcie płynu z wodniaka za pomocą igły.
Chirurgiczne drenaż: W przypadku dużych zakażonych wodniaków może być konieczne chirurgiczne drenaż.
Leczenie wspomagające: Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne w celu złagodzenia objawów.

Kluczowe jest wyeliminowanie infekcji – stosuje się antybiotyki o szerokim spektrum działania, dobrane na podstawie posiewu bakteryjnego, jeśli to możliwe. W razie dużego bólu i obrzęku pomocne są leki przeciwbólowe i przeciwzapalne. Często konieczny bywa drenaż chirurgiczny zakażonego płynu lub usunięcie całej torebki wodniaka (hydrocelektomia), by zapobiec nawrotom oraz trwałemu uszkodzeniu tkanek. W trakcie rekonwalescencji pacjentom zaleca się unikanie przeciążeń i noszenie podtrzymującej bielizny (tzw. suspensorium). Kontrolne USG pomaga ocenić, czy zmiany ustąpiły całkowicie i czy nie pojawiły się nowe zbiorniki płynu.

Źródła (Zakażony Wodniak):

S. Y, K. D, K. S, S. C, T. M, K. O, T. S, D. O, K. L, S. B, K. M, B. B (2023) – Epidemiological, Clinical and Therapeutic Aspects of Hydrocele at the Fana Reference Health Center (tłum. Epidemiologiczne, kliniczne i terapeutyczne aspekty wodniaka w ośrodku referencyjnym w Fana)
Mahima Laxmikant Shete, A. Hodiwala (2021) – Genital Filariasis – A Recurred Case of Post Operated Hydrocele (tłum. Filarioza narządów płciowych – przypadek nawrotu po operacji wodniaka)
Hamid Raza Laghari, Muhammad Akram, Farhan Ali, Syed Kashif Hussain, Illahi Bux Brohi, Zulfiqar Ahmed Qaim (2022) – Comparison of sodium tetradecyl sulphate versus conventional hydrocelectomy for adult hydrocele aspiration (tłum. Porównanie siarczanu sodu tetradecylu i konwencjonalnej hydrocelektomii w aspiracji wodniaka u dorosłych)
Dilma de Oliveira Neves, Habib Fraiha-Neto, A. Martins da Silva, Yara Lins Jennings, Cristina Nunes, Roberta Sodré, Cláudio Corrêa Teixeira (2021) – Correlated prevalence of hydrocele and microfilaremia in Amazon (Belém, 1951-2005) (tłum. Skorelowana częstość występowania wodniaka i mikrofilarie w Amazonii (Belém, 1951-2005))
P. Gharde, Shalinder Koul, Yeshwant Lamture, Nitesh Badwaik (2023) – Case Report: Tuberculosis in hydrocele of the spermatic cord in an older adult (tłum. Opis przypadku: Gruźlica w wodniaku nasieniowodu u starszego dorosłego)

B.3.3. Torbiel nasienna (ang. Spermatocele)

Co to jest torbiel nasienna?

Torbiel nasienna (spermatocele) to łagodna, wypełniona płynem przestrzeń, która tworzy się zazwyczaj w obrębie najądrza. W płynie tym często znajdują się plemniki, stąd nazwa torbieli. Torbiel nasienna ma zwykle okrągły kształt i gładką powierzchnię, jest bezbolesna i miękka w dotyku, a pacjent może odczuwać ją jako niewielkie uwypuklenie w górnej części jądra. Powstaje w wyniku zablokowania przewodów nasiennych, co utrudnia odpływ wydzieliny. Choć najczęściej nie daje uciążliwych objawów, przy większych rozmiarach może powodować dyskomfort bądź niepokój o ewentualne zmiany nowotworowe.

Przyczyny

Przewlekłe zapalenie najądrza: Może prowadzić do powstania torbieli.
Urazy moszny: Urazy mechaniczne mogą sprzyjać rozwojowi spermatoceles.
Wady wrodzone: Niektóre przypadki mogą wynikać z nieprawidłowego rozwoju przewodów nasiennych.

Objawy

Bezobjawowe powiększenie moszny: Większość torbieli najądrza nie powoduje bólu i jest wykrywana przypadkowo.
Dyskomfort lub ból: W przypadku dużych torbieli mogą wystąpić uczucie ciężkości lub ból w mosznie.
Powiększenie moszny: Wyraźne powiększenie jednej strony moszny, widoczne gołym okiem.

Powikłania

Zakażenia: W rzadkich przypadkach może dojść do zakażenia torbieli.
Dyskomfort i ból: Duże torbiele mogą powodować ból i dyskomfort.
Problemy z płodnością: Bardzo duże torbiele mogą wpływać na funkcję reprodukcyjną, choć jest to rzadkie.

Zapobieganie

Unikanie urazów: Ochrona moszny przed urazami.
Regularne badania: Samobadanie jąder i regularne wizyty u urologa mogą pomóc we wczesnym wykryciu zmian.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Lekarz może wykryć torbiel podczas badania moszny.
Ultrasonografia: Badanie ultrasonograficzne jest najczęściej stosowane do potwierdzenia obecności torbieli i wykluczenia innych przyczyn powiększenia moszny.
Transiluminacja: Prześwietlenie moszny światłem może pomóc w ocenie zawartości torbieli.

Leczenie

Obserwacja: W przypadku małych, bezobjawowych torbieli leczenie zazwyczaj nie jest konieczne.
Chirurgiczne usunięcie: W przypadku dużych torbieli powodujących ból lub dyskomfort, może być konieczne chirurgiczne usunięcie torbieli (spermatocelektemia).
Aspirecja igłowa: Czasami stosowana, ale związana z ryzykiem nawrotu torbieli.

Jeśli torbiel nasienna jest mała i bezobjawowa, leczenie nie jest konieczne – wystarcza obserwacja i kontrolne badania USG. Kiedy rozmiar powoduje ucisk, ból czy zaburzenia w obrębie moszny, można rozważyć chirurgiczne usunięcie torbieli (spermatocelectomia). Zabieg ten wykonuje się zwykle w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym, a powikłania są niewielkie i rzadkie. Alternatywnie, w wybranych przypadkach, można przeprowadzić aspirację zawartości torbieli, choć ta metoda obarczona jest wyższym ryzykiem nawrotu. Po zabiegu zaleca się noszenie podtrzymującej bielizny i unikanie wysiłku fizycznego przez pewien czas, by umożliwić właściwe gojenie.

Źródła (Torbiel Najądrza):

M. Mohammed (2021) – Spermatocele Mimicking Hydrocele: A Case Report in a Young Patient of 42 Years Old (tłum. Spermatocele naśladujące hydrocele: raport przypadku u młodego pacjenta w wieku 42 lat)
I. Singh (2020) – Extra Scrotal Spermatocele – A Unique Case Presentation & Brief Review of literature (tłum. Zewnątrzmosznowe spermatocele – unikalny przypadek i krótki przegląd literatury)
D. Hirano, H. Yoshioka, Yuki Irie, Fuminori Sakurai, Shou Ohno, Y. Kusumi (2022) – Huge multilocular spermatocele in a patient with left scrotal swelling (tłum. Ogromne wielokomorowe spermatocele u pacjenta z obrzękiem lewego jądra)
N. Salama, Omer S. Hassan (2022) – A Post-Aspiration Giant Spermatocele in a Young Man: A Case Report and Literature Review (tłum. Gigantyczne spermatocele po aspiracji u młodego mężczyzny: raport przypadku i przegląd literatury)
S. I. Ukraіnska, O. M. Kaluynikova, T. V. Blashkiv (2021) – DISORDER OF SPERMATOGENESIS UNDER CONDITIONS OF EXPERIMENTAL CHRONIC KIDNEY DISEASE (tłum. Zaburzenia spermatogenezy w warunkach eksperymentalnej przewlekłej choroby nerek)

B.3.4. Wrodzony wodniak jądra (ang. Congenital hydrocele)

Co to jest wrodzony wodniak jądra?

Wrodzony wodniak jądra to nagromadzenie płynu w osłonkach jądra występujące od urodzenia, spowodowane niezamknięciem się wyrostka pochwowego otrzewnej (procesus vaginalis). W efekcie jamy osłonek jądra pozostają w łączności z jamą otrzewnową, co umożliwia przepływ płynu wokół jądra. Zwykle objawia się powiększeniem moszny, widocznym zwłaszcza pod koniec dnia lub przy płaczu, gdy wzrasta ciśnienie w jamie brzusznej. U wielu niemowląt ten kanał spontanicznie się zamyka w ciągu pierwszego roku życia, a wodniak ustępuje samoistnie.

Przyczyny

Nieprawidłowe zamknięcie processus vaginalis: Jest to najczęstsza przyczyna wodniaka wrodzonego, gdzie kanał łączący brzuch z moszną nie zamyka się prawidłowo.
Wrodzone wady rozwojowe: Nieprawidłowości w rozwoju embrionalnym mogą prowadzić do powstania wodniaka.

Objawy

Obrzęk moszny: Widoczny, bezbolesny obrzęk jednej lub obu stron moszny.
Przezroczystość moszny: W przypadku wodniaka płyn może być przezroczysty przy oglądaniu w świetle (transiluminacja).

Powikłania

Rzadkie powikłania: W większości przypadków wodniak wrodzony nie prowadzi do poważnych powikłań i często ustępuje samoistnie.
Zakażenie: W rzadkich przypadkach wodniak może ulec zakażeniu.

Zapobieganie

Monitorowanie rozwoju dziecka: Regularne wizyty u pediatry i badania kontrolne mogą pomóc w wykryciu i monitorowaniu wodniaka.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Lekarz może zdiagnozować wodniaka podczas badania moszny.
Transiluminacja: Prześwietlenie moszny światłem może pomóc w ocenie zawartości wodniaka.
Ultrasonografia: Badanie ultrasonograficzne w celu potwierdzenia obecności płynu i wykluczenia innych przyczyn obrzęku.

Leczenie

Obserwacja: Wodniak wrodzony często ustępuje samoistnie w ciągu pierwszego roku życia dziecka.
Chirurgia: W przypadku dużych wodniaków, które nie ustępują samoistnie lub powodują dyskomfort, może być konieczne chirurgiczne usunięcie wodniaka (hydrocelektomia).

W większości przypadków, gdy wodniak nie powoduje dolegliwości i nie jest zbyt duży, zaleca się obserwację do ukończenia przez dziecko 1–2 lat, ponieważ istnieje duża szansa na samoczynne zarośnięcie wyrostka. Jeśli wodniak utrzymuje się powyżej tego czasu, rośnie lub towarzyszą mu przepuklina czy nawracające zakażenia, rozważa się zabieg chirurgiczny zamknięcia przewodu i usunięcia płynu (hydrocelektomia). Operacja jest dość krótka i zwykle przeprowadzana w znieczuleniu ogólnym. Po zabiegu dziecko wraca do normalnej aktywności w ciągu kilku dni, a długoterminowe rokowanie jest bardzo dobre. Kontrola pediatryczna i badania USG pozwalają śledzić, czy wodniak ustępuje samoistnie i czy nie występują żadne powikłania.

Źródła (Wodniak Wrodzony):

I. Patoulias, E. Koutsogiannis, I. Panopoulos, Panagiota Michou, T. Feidantsis, D. Patoulias (2020) – Hydrocele in Pediatric Population (tłum. Wodniak w populacji pediatrycznej)
D. Canning (2020) – Natural History and Conservative Treatment Outcomes for Hydroceles: A Retrospective Review of One Center’s Experience (tłum. Naturalna historia i wyniki leczenia zachowawczego wodniaków: retrospektywna analiza doświadczeń jednego ośrodka)
Wedyan Salem Basaif, Abdullah Murshid, Yazeed Mohammed Alhadi, S. Albarman, Mohammed Jamal Almunaikh, A. M. Alsaffar, A. Aljohani, Abdulaziz Alshehri, Khalid Saleh Aloufi, A. Alnami, Abdullah Asiri, Ziyad Hassan Siyam (2021) – Prognosis and Management of Communicating and Non-communicating Hydrocele (tłum. Prognoza i zarządzanie wodniakiem komunikującym i niekomunikującym)
Bader Aldoah, Rajendran Ramaswamy (2020) – Effects of Hydrocele on Morphology and Function ofTestis (tłum. Wpływ wodniaka na morfologię i funkcję jąder)
S. Arena, T. Russo, P. Impellizzeri, P. Antonuccio, P. Perrone, C. Romeo (2020) – Methylene blue dye for identification of processus vaginalis during hydrocele repair: experience in a teaching hospital (tłum. Barwnik błękitu metylenowego do identyfikacji processus vaginalis podczas naprawy wodniaka: doświadczenie w szpitalu klinicznym)

B.4. Skręt jądra, najądrza lub przyczepków (ang. Torsion of testis, epididymis or appendices)

Co to jest skręt jądra, najądrza lub przyczepków?

Skręt jądra, najądrza lub przyczepków to ostre zagięcie powrózka nasiennego (w przypadku jądra lub najądrza) albo niewielkich przyczepków anatomicznych w okolicy jądra, co prowadzi do przerwania dopływu krwi. Najgroźniejszy jest skręt jądra – stan nagłego zagrożenia wymagający szybkiej interwencji medycznej, ponieważ nieodwracalna martwica tkanki jądra może nastąpić w ciągu kilku godzin. Objawia się nagłym, silnym bólem i obrzękiem moszny, czasem nudnościami i wymiotami. Skręt przyczepków zwykle daje mniej nasilone objawy, choć również może powodować ból i obrzęk.

Leczenie

W przypadku skrętu jądra konieczna jest natychmiastowa operacja, w trakcie której chirurg odkręca powrózek nasienny i przywraca prawidłowy przepływ krwi. Dodatkowo jądro jest mocowane (orkidopeksja) w mosznie, aby zapobiec nawrotowi skrętu. Jeśli dojdzie do martwicy tkanki, może być konieczne usunięcie jądra. Skręt najądrza czy przyczepków często leczy się zachowawczo – stosuje się leki przeciwbólowe, podtrzymuje mosznę i obserwuje stan pacjenta, a zabieg chirurgiczny wykonuje się tylko przy utrzymujących się dolegliwościach lub niejasnej diagnozie. W każdym z tych przypadków kluczowe jest szybkie rozpoznanie i interwencja, aby zminimalizować ryzyko utraty jądra i powikłań związanych z płodnością.

B.4.1. Skręt jądra (ang. Torsion of testis)

Co to jest skręt jądra?

Skręt jądra to nagły obrót powrózka nasiennego wokół własnej osi, co skutkuje odcięciem dopływu i odpływu krwi z jądra. Jest to stan nagłego zagrożenia wymagający pilnej pomocy medycznej, gdyż w ciągu kilku godzin może dojść do nieodwracalnego uszkodzenia tkanki jądra. Zwykle objawia się ostrym, silnym bólem w mosznie, często z towarzyszącymi nudnościami lub wymiotami. Czasem poprzedza go drobny uraz lub intensywny wysiłek, jednak może wystąpić też spontanicznie, nawet podczas snu. Mężczyźni w okresie dojrzewania są szczególnie podatni na skręt jądra, aczkolwiek zdarza się on w każdym wieku.

Przyczyny

Wady wrodzone: Nieprawidłowa budowa anatomiczna, np. zespół „dzwonka”, może predysponować do skrętu jądra.
Urazy: Mechaniczne uszkodzenia mogą prowokować skręt jądra.
Nagłe ruchy: Szybkie i gwałtowne ruchy mogą prowadzić do skrętu powrózka nasiennego.
Działanie hormonalne: Wzrost poziomu hormonów, szczególnie w okresie dojrzewania, może wpływać na wystąpienie skrętu.

Objawy

Nagły, silny ból moszny: Często pojawia się po jednej stronie i może promieniować do pachwiny.
Obrzęk i zaczerwienienie: Moszna może być obrzęknięta i zaczerwieniona.
Nudności i wymioty: Mogą towarzyszyć silnemu bólowi.
Podwyższona pozycja jądra: Jądro może być wyżej położone w mosznie niż normalnie.

Powikłania

Martwica jądra: Niedokrwienie może prowadzić do śmierci tkanki jądra.
Niepłodność: Uszkodzenie jądra może wpływać na płodność.
Zakażenia: Zmiany martwicze mogą prowadzić do infekcji.

Zapobieganie

Szybka interwencja: Wczesne rozpoznanie i szybka interwencja chirurgiczna są kluczowe dla zapobiegania powikłaniom.
Regularne badania: Samobadanie jąder i regularne wizyty u urologa.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Lekarz ocenia mosznę pod kątem bólu, obrzęku i pozycji jąder.
Ultrasonografia Dopplerowska: Badanie pozwala ocenić przepływ krwi w jądrach.
Badania laboratoryjne: Mogą być pomocne w wykluczeniu innych przyczyn objawów.

Leczenie

Chirurgia: Pilna operacja (detorsja) w celu odkręcenia powrózka nasiennego. W przypadku martwicy jądra, może być konieczna jego usunięcie (orchidektomia).
Profilaktyczna orchidopeksja: Zabezpieczenie drugiego jądra przed przyszłym skrętem poprzez jego przyszycie do ściany moszny.

Podstawą jest jak najszybsze przywrócenie przepływu krwi. W praktyce niemal zawsze wykonuje się zabieg chirurgiczny, podczas którego lekarz odkręca powrózek nasienny (detorsja) i mocuje jądro w mosznie (tzw. orkidopeksja), aby zapobiec ponownemu skrętowi. W niektórych przypadkach, przed operacją, lekarz może podjąć próbę ręcznego odkręcenia (manualnej detorsji), ale zwykle i tak operacja jest niezbędna do ustabilizowania sytuacji i oceny stanu jądra. Jeżeli jądro uległo martwicy, konieczne bywa jego usunięcie. Bardzo ważna jest szybka interwencja – najlepiej w ciągu 6 godzin od wystąpienia objawów – aby zachować pełną sprawność jądra i nie wpłynąć negatywnie na płodność.

Źródła (Skręt Jądra):

S. Kargl, B. Haid (2020) – Torsion of an Undescended Testis – A Surgical Pediatric Emergency (tłum. Skręt niezstąpionego jądra – nagła sytuacja chirurgiczna u dzieci)
A. Minas, S. Mahmoudabadi, N. S. Gamchi, M. Antoniassi, Arash Alizadeh, R. Bertolla (2023) – Testicular torsion in vivo models: Mechanisms and treatments (tłum. Modele in vivo skrętu jądra: mechanizmy i leczenie)
Md Nasir Uddin, K. R. Abedin, Kazi Zakirul Razzaque, Md. Serajul Hoque, Masum Al Hasan, Md monowarul Haque Shamim (2020) – Torsion Testis: Surgical Management (tłum. Skręt jądra: leczenie chirurgiczne)
R. Kylat (2020) – Perinatal testicular torsion (tłum. Okołoporodowy skręt jądra)
O. Sönmez, Mehmet Sevim, H. Ivelik, B. Işler, B. Aras (2021) – Testicular Torsion and Contralateral Torsion of the Appendix Testis (tłum. Skręt jądra i skręt przydatka jądra po stronie przeciwnej)

B.4.2. Skręt najądrza (ang. Torsion of epididymis)

Co to jest skręt najądrza?

Skręt najądrza to nieco rzadsza postać patologii, w której dochodzi do obrotu fragmentu powrózka nasiennego odpowiedzialnego za dopływ krwi do najądrza. Choć objawy mogą przypominać skręt jądra, na ogół są mniej gwałtowne i ból bywa mniej intensywny. Najądrze może ulegać przemieszczeniu i skrętowi w wyniku anomalii anatomicznych, urazów lub spontanicznie. Czasem dolegliwości są na tyle słabe, że pacjent zwleka z wizytą u lekarza, narażając się na przedłużające się zapalenie i groźbę uszkodzenia tkanek. Badanie USG z Dopplerem zwykle pozwala odróżnić skręt najądrza od bardziej niebezpiecznego skrętu jądra.

Przyczyny

Anomalie anatomiczne: Wady wrodzone mogą predysponować do skrętu najądrza.
Urazy moszny: Mechaniczne uszkodzenia mogą prowokować skręt.
Nagłe ruchy: Gwałtowne ruchy mogą prowadzić do skrętu najądrza.
Zespół „dzwonka”: Nieprawidłowe umiejscowienie jąder i najądrzy w mosznie może predysponować do skrętu.

Objawy

Nagły, intensywny ból moszny: Ból pojawia się nagle, zwykle po jednej stronie moszny.
Obrzęk i zaczerwienienie: Moszna może być obrzęknięta i czerwona.
Podwyższona pozycja najądrza: Najądrze może być wyżej położone w mosznie niż normalnie.
Nudności i wymioty: Mogą towarzyszyć silnemu bólowi.

Powikłania

Martwica najądrza: Niedokrwienie może prowadzić do śmierci tkanki.
Niepłodność: Uszkodzenie najądrza może wpływać na płodność.
Zakażenia: Martwicze tkanki mogą prowadzić do infekcji.

Zapobieganie

Szybka interwencja: Wczesne rozpoznanie i szybka interwencja chirurgiczna są kluczowe.
Regularne badania: Samobadanie jąder i regularne wizyty u urologa.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Lekarz ocenia mosznę pod kątem bólu, obrzęku i pozycji najądrza.
Ultrasonografia Dopplerowska: Badanie pozwala ocenić przepływ krwi w najądrzu.
Badania laboratoryjne: Mogą być pomocne w wykluczeniu innych przyczyn objawów.

Leczenie

Chirurgia: Pilna operacja w celu odkręcenia powrózka nasiennego. W przypadku martwicy najądrza może być konieczne jego usunięcie.
Profilaktyczna orchidopeksja: Zabezpieczenie drugiego jądra przed przyszłym skrętem poprzez jego przyszycie do ściany moszny.

W zależności od nasilenia objawów i wyników badań obrazowych można rozważyć leczenie zachowawcze (np. leki przeciwbólowe, uniesienie moszny, obserwacja przepływu krwi) lub zabieg chirurgiczny. Gdy istnieje podejrzenie groźniejszych zmian lub ryzyko niedokrwienia, urolog może zdecydować o operacyjnym uwolnieniu najądrza, odwróceniu skrętu i zabezpieczeniu przed nawrotem (orkidopeksja lub stabilizacja okolic najądrza). W przypadku niejednoznacznego obrazu klinicznego priorytetem jest wykluczenie skrętu jądra, który wymaga natychmiastowej interwencji. Po zabiegu pacjent powinien odpocząć i unikać intensywnego wysiłku fizycznego, a także zgłaszać się na kontrole urologiczne, by monitorować powrót prawidłowego ukrwienia i funkcji.

Źródła (Skręt Najądrza):

Ahmad Kharsa, F. Saenz Rios, Quan D. Nguyen (2021) – Torsion of the Epididymal Appendage in a Child (tłum. Skręt przydatka najądrza u dziecka)
D. Donat, Slobodan Torbica, Sandra Trivunić-Dajko, V. Till (2021) – Ultrasonographic findings of epididymal torsion in adults – a rare cause of acute scrotum (tłum. Ultrasonograficzne objawy skrętu najądrza u dorosłych – rzadki przypadek ostrego moszny)
F. S. Aghdas, S. Ghahestani, M. Madani, A. Zadmehr, Hossein Fowzi Fard, H. Hasani (2021) – An isolated torsion of epididymis in a 17-year-old boy: A rare cause of acute scrotum (tłum. Izolowany skręt najądrza u 17-letniego chłopca: rzadki przypadek ostrego moszny)
Navyashree C, A. DCunha, S. Rai (2020) – A double whammy – epididymal torsion in an undescended testis: A case report (tłum. Podwójny cios – skręt najądrza w niezstąpionym jądrze: raport przypadku)
A. O. M. Ozaal, B. Pragalathan, S. Moghana Lavanya, S. Sarma (2020) – Torsion of an Epididymal Cyst: A Rare Finding on Scrotal Exploration for Acute Scrotum (tłum. Skręt torbieli najądrza: rzadkie znalezisko podczas eksploracji moszny z powodu ostrego moszny)

B.4.3. Skręt przyczepków (ang. Torsion of hydatids)

Co to jest skręt przyczepków?

Skręt przyczepków to zjawisko dotyczące niewielkich wyrostków anatomicznych (zwanych hydatidami Morgagniego), które mogą znajdować się przy górnym biegunie jądra lub najądrza. Gdy ulegają one obrotowi wokół własnej osi, dochodzi do zaburzenia przepływu krwi w tych drobnych strukturach. Objawy obejmują miejscowy ból i wrażliwość na dotyk, czasami z niewielkim obrzękiem czy zasinieniem w jednym punkcie moszny. Zwykle jest to mniej bolesne niż skręt jądra, co może utrudniać natychmiastowe rozpoznanie. Badanie USG pozwala często dostrzec charakterystyczny obraz „niebieskiej kropki” (blue dot sign) na skórze moszny.

Przyczyny

Embryoniczne resztki: Hydatidy Morgagniego to pozostałości embrionalne, które mogą być podatne na skręt.
Nagłe ruchy: Gwałtowne ruchy mogą prowokować skręt.
Urazy moszny: Mechaniczne uszkodzenia mogą prowadzić do skrętu hydatidów.

Objawy

Nagły, intensywny ból moszny: Ból pojawia się nagle, zwykle jednostronnie.
Obrzęk i zaczerwienienie: Moszna może być obrzęknięta i zaczerwieniona.
Nudności i wymioty: Często towarzyszą silnemu bólowi.

Powikłania

Martwica przyczepki: Niedokrwienie może prowadzić do śmierci tkanki.
Niepłodność: Wpływ na płodność jest minimalny, ale może wystąpić w przypadkach powtarzających się skrętów.
Zakażenia: Martwicze tkanki mogą prowadzić do infekcji.

Zapobieganie

Unikanie urazów: Noszenie ochraniaczy podczas uprawiania sportów kontaktowych.
Szybka interwencja: Wczesne rozpoznanie i szybka interwencja chirurgiczna są kluczowe.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Lekarz ocenia mosznę pod kątem bólu, obrzęku i pozycji hydatidów.
Ultrasonografia Dopplerowska: Badanie pozwala ocenić przepływ krwi w hydatidach.
Badania laboratoryjne: Mogą być pomocne w wykluczeniu innych przyczyn objawów.

Leczenie

Chirurgia: Pilna operacja w celu odkręcenia i usunięcia hydatidów. W przypadku martwicy może być konieczne ich usunięcie.
Profilaktyczna orchidopeksja: Zabezpieczenie drugiego jądra przed przyszłym skrętem poprzez jego przyszycie do ściany moszny.

Wielu pacjentów ze skrętem przyczepków może być leczonych zachowawczo – stosuje się środki przeciwbólowe, chłodne okłady i ograniczenie aktywności fizycznej. Dyskomfort ustępuje zazwyczaj po kilku dniach, gdy dochodzi do samoistnego odkręcenia lub obumarcia niewielkiej struktury. Jeśli jednak ból jest silny i utrzymuje się, a diagnostyka wskazuje na zaburzenie ukrwienia, lekarz może zadecydować o drobnej interwencji chirurgicznej. Zabieg polega na usunięciu skręconego przyczepka, co natychmiast usuwa źródło bólu. Po leczeniu lub obserwacji konieczne są wizyty kontrolne, aby sprawdzić, czy nie doszło do powikłań bądź pomyłki diagnostycznej (np. z poważniejszym skrętem jądra).

Źródła (Skręt Przyczepki Jądra):

Solmaz Seifi, A. Shadman, A. Mardi, Eslam Moradi asl (2022) – Pelvic hydatid cyst presentation as an ovarian torsion: A rare case report (tłum. Prezentacja miedniczej torbieli hydatidowej jako skręt jajnika: rzadki przypadek)
Y. Benabdallah, A. Benkerroum, M. E. Badr, A. Moataz, M. Dakir, A. Debbagh, R. Abouateib (2022) – Torsion of Morgagnia Sessile Hydatide in Adults: Differential Diagnosis of Spermatic Cord Torsion (tłum. Skręt przyczepki Morgagniego u dorosłych: różnicowanie skrętu powrózka nasiennego)
O. Adorisio, F. Diomedi Camassei, F. De Peppo (2022) – Torsion of the hydatid of Morgagni in a teenage girl (tłum. Skręt przyczepki Morgagniego u nastolatki)
N. Jindal, R. Mittal, N. Sood, Nancy Thind, K. Mardi (2021) – Primary peritoneal hydatidosis mimicking ovarian torsion: a rare presentation (tłum. Pierwotna hydatidoza otrzewnej naśladująca skręt jajnika: rzadka prezentacja)
Nastaran Khalili, P. Iranpour, Neda Khalili, S. Haseli (2023) – Hydatid Disease: A Pictorial Review of Uncommon Locations (tłum. Choroba hydatidowa: przegląd obrazowy rzadkich lokalizacji)

B.5. Zapalenie jądra lub najądrza (ang. Orchitis or epididymitis)

Co to jest zapalenie jądra lub najądrza?

Zapalenie jądra (orchitis) oraz zapalenie najądrza (epididymitis) to procesy zapalne dotyczące męskich narządów płciowych, często współwystępujące jako tzw. zapalenie jądra i najądrza (epididymo-orchitis). Schorzenia te bywają efektem infekcji bakteryjnych (np. Chlamydia, gonokoki) lub wirusowych (choćby świnka), a także powikłań stanów zapalnych w drogach moczowych. Objawami są ból i obrzęk moszny, zaczerwienienie, czasem gorączka oraz tkliwość przy dotyku. U niektórych mężczyzn zapalenie może wpływać na płodność, szczególnie jeśli jest przewlekłe lub obustronne. Nieleczone zapalenia prowadzą niekiedy do powikłań, takich jak ropień czy zanik jądra.

Leczenie

Podstawą terapii jest zwalczanie czynnika wywołującego stan zapalny: w razie zakażenia bakteryjnego stosuje się antybiotyki, przy podejrzeniu wirusowego tła – leczenie objawowe i odpoczynek. Dodatkowo zaleca się noszenie podtrzymującej bielizny (tzw. suspensorium), okłady łagodzące ból i niesteroidowe leki przeciwzapalne. W przypadku bardzo nasilonych objawów lub powikłań (np. ropień) może być konieczne leczenie szpitalne, a nawet interwencja chirurgiczna. Ważne jest też wyleczenie ewentualnych infekcji układu moczowego, a w razie wskazań – badanie partnerki w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową. Regularne kontrole u urologa i badania (USG, analiza nasienia) pozwalają ocenić skuteczność leczenia i wpływ na płodność.

B.5.1. Zapalenie jądra, najądrza lub jądra i najądrza z ropniem (ang. Orchitis, epididymitis or epididymo-orchitis with abscess)

Co to jest zapalenie jądra, najądrza lub jądra i najądrza z ropniem?

Jest to stan zapalny męskich narządów płciowych (jądra i/lub najądrza), w którym dochodzi do powstania ograniczonego zbiornika ropy (ropnia) w obrębie tkanki. Taka infekcja często ma podłoże bakteryjne i może być konsekwencją nieleczonego lub niedostatecznie wyleczonego zapalenia. Objawy obejmują silny ból i obrzęk moszny, gorączkę, dreszcze i ogólne złe samopoczucie. W dotyku wyczuwa się twardą, bolesną strukturę, a skóra moszny może być zaczerwieniona i napięta. Sytuacja ta wymaga szybkiego leczenia, by zapobiec uszkodzeniu jądra i ewentualnym powikłaniom, takim jak ubytek tkanki czy sepsa.

Przyczyny

Infekcje bakteryjne: Najczęściej wywoływane przez bakterie takie jak Escherichia coli, Neisseria gonorrhoeae, Chlamydia trachomatis oraz Pseudomonas aeruginosa.
Infekcje wirusowe: Wirusy mogą również prowadzić do zapalenia najądrza i jądra.
Zabiegi medyczne: Zabiegi urologiczne lub cewnikowanie mogą prowadzić do zapalenia najądrza i jądra.
Przewlekłe stany zapalne: Nieleczone lub źle leczone zapalenie najądrza może prowadzić do ropnia.

Objawy

Silny ból i obrzęk moszny: Nagły, intensywny ból i obrzęk w mosznie.
Gorączka i dreszcze: Wysoka temperatura ciała i dreszcze.
Dyskomfort w podbrzuszu: Ból może promieniować do dolnej części brzucha.
Ropny wyciek: W niektórych przypadkach może dochodzić do wycieku ropy z moszny.

Powikłania

Martwica najądrza i jądra: Niedokrwienie prowadzące do śmierci tkanki.
Niepłodność: Uszkodzenie najądrza i jądra może wpływać na płodność.
Sepsa: Rozprzestrzenienie się zakażenia do krwiobiegu, prowadzące do sepsy.

Zapobieganie

Szybkie leczenie infekcji układu moczowego i płciowego: Aby zapobiec powikłaniom.
Bezpieczne praktyki seksualne: Stosowanie prezerwatyw w celu zapobiegania infekcjom przenoszonym drogą płciową.
Regularne badania urologiczne: Regularne wizyty u urologa w celu wczesnego wykrywania problemów.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Lekarz ocenia mosznę pod kątem bólu, obrzęku i innych objawów.
Ultrasonografia Dopplerowska: Badanie ultrasonograficzne pozwala potwierdzić obecność zapalenia i ropnia.
Badania laboratoryjne: Analiza moczu i posiewy bakteryjne mogą pomóc w identyfikacji patogenu.

Leczenie

Antybiotyki: Stosowane w celu zwalczania bakteryjnej przyczyny zapalenia.
Drenaż ropnia: Chirurgiczne opróżnienie ropnia.
Chirurgia: W przypadkach powikłanych martwicą może być konieczna orchidektomia (usunięcie najądrza lub jądra).
Leki przeciwzapalne i przeciwbólowe: W celu złagodzenia objawów.

Podstawą terapii jest intensywna antybiotykoterapia, najczęściej w oparciu o antybiogram, oraz leki przeciwbólowe i przeciwzapalne. W razie dużego lub trudnego do opanowania ropnia konieczne bywa jego chirurgiczne nacięcie i drenaż, co pozwala na ewakuację ropy i oczyszczenie tkanek. Po zabiegu lekarz może zalecić noszenie specjalnej bielizny podtrzymującej mosznę, by zmniejszyć ból i obrzęk. Należy również unikać wysiłku fizycznego i stosować się do zaleceń w zakresie higieny miejsc intymnych. Kontrolne badania (USG, posiewy) pomagają ocenić skuteczność leczenia i pozwalają zapobiec nawrotom i powikłaniom, takim jak zanik jądra lub przetoka.

Źródła (Zapalenie Jądra i Najądrza z Ropniem):

N. Salama, A. Hatem, Omer Sirelkhatim Hassan (2023) – Acute Epididymo-Orchitis Complicated With Abscesses in Testis and Seminal Vesicles: A Case Report (tłum. Ostre zapalenie najądrza i jądra powikłane ropniami w jądrze i pęcherzykach nasiennych: opis przypadku)
B. Sharma, Mir Rizwan Aziz, N. Kapur, Tanu Singh, Dhiraj Kumar, Natasha Nargotra, Rohit Sharma (2020) – Epididymo-orchitis Masquerading as Torsion in Scrotal Swelling Case: Radiologist’s Dilemma for the Diagnosis? (tłum. Zapalenie najądrza i jądra maskujące się jako skręt w przypadku obrzęku moszny: dylemat radiologa przy diagnozowaniu)
F. Ahmed, Fayed Al-Yousofy, Qasem Alyhari, Iman Alyabary, Shams Alzubairi, Saleh Al-wageeh, E. Al-shami, Menawar Dajenah, Ahmed Al-Hitari (2022) – Testicular necrosis as a complication of severe epididymo-orchitis: a case report (tłum. Martwica jądra jako powikłanie ciężkiego zapalenia najądrza i jądra: opis przypadku)
Fang Shen, J. Kapoor, D. Moir, D. Gyomber (2022) – Testicular infarction and spontaneous scrotal rupture secondary to acute epididymo-orchitis (tłum. Zawał jądra i spontaniczne pęknięcie moszny wtórne do ostrego zapalenia najądrza i jądra)
L. Xanicia, Welras Long (2021) – A cautionary tale of an unfortunate testis: Testicular infarction and rupture as a rare complication of acute epididymitis (tłum. Przestroga o nieszczęśliwym jądrze: Zawał i pęknięcie jądra jako rzadka komplikacja ostrego zapalenia najądrza)
B. Hackett, Zachary J Sletten, R. Bridwell (2020) – Testicular Abscess and Ischemia Secondary to Epididymo-orchitis (tłum. Ropień i niedokrwienie jądra wtórne do zapalenia najądrza i jądra)
C. Parkin, J. Kam, Y. Yuminaga, M. Winter* (2020) – Segmental testicular infarction, a rare complication of epididymo-orchitis (tłum. Segmentalny zawał jądra, rzadka komplikacja zapalenia najądrza i jądra)
Shahrokh Mehrpisheh, Vajihe Ghaffari Saravi, hanie Noori, Azadeh Memarian (2020) – Epididymo-orchitis in an 18-day-old boy; a rare case report (tłum. Zapalenie najądrza i jądra u 18-dniowego chłopca; rzadki przypadek)

B.5.2. Zapalenie jądra, najądrza lub jądra i najądrza bez ropnia (ang. Orchitis, epididymitis or epididymo-orchitis without abscess)

Co to jest zapalenie jądra, najądrza lub jądra i najądrza bez ropnia?

Jest to stan zapalny obejmujący tkanki jądra i/lub najądrza, rozwijający się najczęściej w wyniku infekcji bakteryjnej, wirusowej albo przenoszonej drogą płciową (np. Chlamydia, rzeżączka). W przeciwieństwie do formy z ropniem, nie dochodzi tu do wyraźnego zbiornika ropy, choć objawy bólowe, obrzęk i ocieplenie moszny mogą być równie intensywne. Pacjenci często skarżą się na kłucie w okolicy krocza, uczucie ciężaru w mosznie i ból nasilający się przy dotyku. Zapalenie może mieć charakter ostry (krótki i gwałtowny przebieg) lub przewlekły, trwający tygodnie czy nawet miesiące. Nieleczone może prowadzić do powikłań w postaci trwałych uszkodzeń tkanki jądra i problemów z płodnością.

Przyczyny

Infekcje bakteryjne: Najczęściej wywoływane przez bakterie takie jak Escherichia coli, Neisseria gonorrhoeae, i Chlamydia trachomatis.
Infekcje wirusowe: Wirusy, takie jak wirus świnki (mumps), mogą prowadzić do zapalenia jądra.
Zabiegi medyczne: Zabiegi urologiczne lub cewnikowanie mogą prowadzić do zapalenia najądrza i jądra.
Zaburzenia strukturalne: Anomalie anatomiczne układu moczowo-płciowego mogą predysponować do infekcji.

Objawy

Ból i obrzęk moszny: Nagły, intensywny ból i obrzęk w mosznie.
Gorączka: Wysoka temperatura ciała i dreszcze.
Dyskomfort w podbrzuszu: Ból może promieniować do dolnej części brzucha.
Dysuria: Ból lub pieczenie przy oddawaniu moczu.

Powikłania

Martwica jądra: Niedokrwienie może prowadzić do śmierci tkanki.
Niepłodność: Uszkodzenie jądra może wpływać na płodność.
Sepsa: Rozprzestrzenienie się zakażenia do krwiobiegu, prowadzące do sepsy.

Zapobieganie

Szybkie leczenie infekcji układu moczowego i płciowego: Aby zapobiec powikłaniom.
Bezpieczne praktyki seksualne: Stosowanie prezerwatyw w celu zapobiegania infekcjom przenoszonym drogą płciową.
Regularne badania urologiczne: Regularne wizyty u urologa w celu wczesnego wykrywania problemów.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Lekarz ocenia mosznę pod kątem bólu, obrzęku i innych objawów.
Ultrasonografia Dopplerowska: Badanie ultrasonograficzne pozwala potwierdzić obecność zapalenia i wykluczyć inne przyczyny bólu.
Badania laboratoryjne: Analiza moczu i posiewy bakteryjne mogą pomóc w identyfikacji patogenu.

Leczenie

Antybiotyki: Stosowane w celu zwalczania bakteryjnej przyczyny zapalenia.
Leki przeciwwirusowe: W przypadku wirusowych przyczyn zapalenia.
Leki przeciwzapalne i przeciwbólowe: W celu złagodzenia objawów.
Chirurgia: W przypadkach powikłanych martwicą może być konieczna orchidektomia (usunięcie jądra).

Podstawą terapii są leki ukierunkowane na czynnik etiologiczny – najczęściej antybiotyki przy zakażeniach bakteryjnych oraz leki przeciwzapalne i przeciwbólowe w celu złagodzenia objawów. Zaleca się również zapewnienie mosznie odpowiedniego uniesienia (suspensorium), ograniczenie wysiłku fizycznego i stosowanie zimnych okładów w razie silnego obrzęku. U pacjentów z podejrzeniem zakażenia przenoszonego drogą płciową konieczne jest równoczesne przebadanie i leczenie partnerki. Ważną rolę odgrywa dobra higiena intymna oraz unikanie czynników drażniących. Regularne kontrole u urologa (badanie kliniczne, USG) pozwalają śledzić postęp leczenia i zapobiegać długofalowym konsekwencjom, takim jak atrofia jądra.

Źródła (Zapalenie Jądra i Najądrza bez Ropnia):

B. Sharma, Mir Rizwan Aziz, N. Kapur, Tanu Singh, Dhiraj Kumar, Natasha Nargotra, Rohit Sharma (2020) – Epididymo-orchitis Masquerading as Torsion in Scrotal Swelling Case: Radiologist’s Dilemma for the Diagnosis? (tłum. Zapalenie najądrza i jądra maskujące się jako skręt w przypadku obrzęku moszny: dylemat radiologa przy diagnozowaniu)
N. Korkmaz, M. T. Ölçücü, F. Ates (2020) – Comparision of Brucella and Non-Brucella Epididymo-orchitis (tłum. Porównanie zapalenia najądrza i jądra wywołanego przez Brucella i inne bakterie)
S. Ilangovan, N. Ghazanfar, S. Chitale (2022) – Emphysematous Epididymo-Orchitis: Is Imaging Critical in Active Management? Case Report and Literature Review (tłum. Emfyzematyczne zapalenie najądrza i jądra: czy obrazowanie jest kluczowe w aktywnym leczeniu? Opis przypadku i przegląd literatury)
Altaf Hussain Ghumro, Inayat Ali Zardari, Sadia, Ayoub, M. A. Khowaja, A. H. Memon, Zulfiqar Memon (2022) – To Evaluate the Management of Epididymo-Orchitis at Tertiary Care Hospital (tłum. Ocena zarządzania zapaleniem najądrza i jądra w szpitalu trzeciego stopnia)
Abdullah Alarbid, S. Salem, Turky Alenezi, Abdullah Alenezzi, Khaled J Alali, F. Ajrawi, Faisal Alhajry (2023) – Early predictors of Brucella epididymo-orchitis (tłum. Wczesne wskaźniki zapalenia najądrza i jądra wywołanego przez Brucella)

B.5.3. Zapalenie jądra w przebiegu świnki (ang. Orchitis due to mumps virus)

Co to jest zapalenie jądra w przebiegu świnki?

Zapalenie jądra w przebiegu świnki (nagminnego zapalenia przyusznic) to powikłanie wirusowej choroby zakaźnej, występujące głównie u chłopców i młodych mężczyzn po okresie dojrzewania. Wirus świnki (paramyksowirus) oprócz ślinianek może atakować również tkankę jądra, powodując obrzęk, ból i zaczerwienienie moszny. Zazwyczaj stan ten pojawia się kilka dni po typowych objawach świnki (obrzęk ślinianek, gorączka), choć zdarza się, że zapalenie jądra jest pierwszym widocznym symptomem choroby. W ciężkich przypadkach może prowadzić do zanikowych zmian w jądrze, co czasem skutkuje obniżeniem płodności.

Przyczyny

Infekcja wirusem świnki: Wirus świnki jest główną przyczyną zapalenia jądra u osób zakażonych tą chorobą.

Objawy

Ból i obrzęk jądra: Intensywny ból i obrzęk jednego lub obu jąder.
Gorączka: Wysoka temperatura ciała.
Dyskomfort w podbrzuszu: Ból może promieniować do dolnej części brzucha.
Zaczerwienienie skóry moszny: Widoczne zaczerwienienie i ocieplenie skóry moszny.

Powikłania

Martwica jądra: Niedokrwienie prowadzące do śmierci tkanki.
Niepłodność: Uszkodzenie jądra może wpływać na płodność.
Atrofia jądra: Zanik tkanki jądra.

Zapobieganie

Szczepienia: Szczepienie przeciwko śwince (MMR) jest skutecznym sposobem zapobiegania infekcji wirusem świnki i jej powikłaniom.
Higiena: Unikanie kontaktu z zakażonymi osobami i dbanie o higienę osobistą.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Lekarz ocenia mosznę pod kątem bólu, obrzęku i innych objawów.
Ultrasonografia Dopplerowska: Badanie ultrasonograficzne pozwala potwierdzić obecność zapalenia i wykluczyć inne przyczyny bólu.
Badania laboratoryjne: Testy serologiczne mogą potwierdzić obecność wirusa świnki.

Leczenie

Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne: W celu złagodzenia objawów.
Odpoczynek i uniesienie moszny: Aby zmniejszyć ból i obrzęk.
Antybiotyki: Stosowane tylko w przypadku nadkażenia bakteryjnego.
Szczepienia: Szczepienie osób nieszczepionych w celu zapobiegania przyszłym infekcjom.

Terapia skupia się na łagodzeniu objawów, ponieważ choroba ma podłoże wirusowe i nie wymaga antybiotyków. Stosuje się przede wszystkim niesteroidowe leki przeciwzapalne, leki przeciwbólowe, a także odpoczynek i zimne okłady na okolicę moszny. W celu podtrzymania jądra i zmniejszenia dyskomfortu warto używać suspensorium lub dopasowanej bielizny. Kluczowa jest obserwacja pacjenta w kierunku powikłań, zwłaszcza gdy obrzęk i ból utrzymują się dłużej. Najskuteczniejszą metodą zapobiegania zapaleniu jąder wywołanemu przez świnkę jest szczepienie MMR (przeciwko odrze, śwince i różyczce), które znacząco zmniejsza ryzyko zakażenia wirusem.

Źródła (Zapalenie Jądra od Wirusa Świnki):

Han Wu, Fei Wang, D. Tang, Daishu Han (2021) – Mumps Orchitis: Clinical Aspects and Mechanisms (tłum. Zapalenie jądra od świnki: aspekty kliniczne i mechanizmy)
M. Kubota, T. Hashiguchi (2021) – Unique Tropism and Entry Mechanism of Mumps Virus (tłum. Unikalny tropizm i mechanizm wejścia wirusa świnki)
Tulika Garg, Monica Gupta, Samiksha Gupta, N. Kaur, Rayidi Rajesh (2022) – Mumps Infection With Symptoms of Parotitis, Pancreatitis, and Orchitis Concurrently in an Adolescent Male (tłum. Infekcja świnki z objawami zapalenia przyusznic, zapalenia trzustki i zapalenia jądra jednocześnie u nastolatka)
Jung-Wan Yoo, B. Tae, Hyun Kyung Chang, Min Sung Song, J. Cheon, J. Park, J. Bae (2023) – Epidemiology of mumps, mumps complications, and mumps orchitis in Korea using the National Health Insurance Service database (tłum. Epidemiologia świnki, powikłania świnki i zapalenie jądra od świnki w Korei na podstawie bazy danych Narodowego Ubezpieczenia Zdrowotnego)
Sahar Mohammed Zaki Abdullah (2020) – Relationship Between Post-Pubertal Mumps Infection In Males With Infertility and Its Effect on The Result of Seminal Fluid Analysis and Occurrence of Immunological Infertility (tłum. Związek między infekcją świnki po okresie dojrzewania u mężczyzn a niepłodnością oraz jej wpływ na wynik analizy płynu nasiennego i występowanie niepłodności immunologicznej)
N. Sharma, A. Joshi, M. Kumar, Neelabh Nayan (2020) – A case of mumps presenting as severe pneumonia with acute respiratory distress syndrome (tłum. Przypadek świnki prezentującej się jako ciężkie zapalenie płuc z ostrym zespołem niewydolności oddechowej)

B.6. Zanik jądra (ang. Atrophy of testis)

Co to jest zanik jądra?

Zanik jądra to zmniejszenie objętości i masy tkanki jądra, prowadzące do upośledzenia produkcji plemników i/lub hormonów płciowych. Proces ten może być spowodowany różnymi czynnikami, takimi jak przewlekłe stany zapalne (zapalenie jądra, najądrza), powikłania chorób zakaźnych (świnka), zaburzenia hormonalne (niedobór gonadotropin lub testosteronu), a także czynniki środowiskowe (np. przegrzewanie). Nierzadko towarzyszą mu problemy z płodnością, obniżenie libido, a nawet zaburzenia erekcji. Badania USG i hormonalne pozwalają ustalić, czy zanik ma charakter odwracalny bądź postępujący.

Przyczyny

Infekcje: Wirusy takie jak świnka mogą prowadzić do zaniku jądra po przebytej infekcji.
Urazy: Uraz mechaniczny może prowadzić do uszkodzenia tkanek jądra i ich późniejszego zaniku.
Chirurgia: Zabiegi takie jak naprawa przepukliny pachwinowej mogą w rzadkich przypadkach prowadzić do zaniku jądra.
Zaburzenia hormonalne: Zaburzenia w produkcji hormonów mogą wpływać na rozwój i funkcję jąder.

Objawy

Zmniejszenie rozmiaru jądra: Widoczne zmniejszenie jednego lub obu jąder.
Ból: Może wystąpić ból w mosznie, szczególnie jeśli przyczyną jest uraz lub infekcja.
Niepłodność: Zanik jądra może wpływać na produkcję plemników i prowadzić do problemów z płodnością.

Powikłania

Niepłodność: Zmniejszona produkcja plemników może prowadzić do niepłodności.
Hormonalne dysfunkcje: Zmniejszona produkcja testosteronu może wpływać na funkcje seksualne i ogólny stan zdrowia.

Zapobieganie

Szczepienia: Szczepienie przeciwko śwince może zapobiec jednemu z głównych czynników ryzyka zaniku jądra.
Ochrona przed urazami: Unikanie urazów moszny poprzez noszenie odpowiedniej ochrony podczas aktywności fizycznej.
Regularne badania: Regularne wizyty u lekarza w celu monitorowania stanu zdrowia jąder.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Ocena moszny i jąder przez lekarza.
Ultrasonografia: Badanie ultrasonograficzne pozwala na ocenę rozmiaru i struktury jąder.
Badania laboratoryjne: Analiza poziomów hormonów oraz badania nasienia mogą pomóc w diagnozie.

Leczenie

Hormonalna terapia zastępcza: W przypadku niedoboru testosteronu.
Chirurgia: W przypadkach powikłanych może być konieczna interwencja chirurgiczna.
Leczenie podstawowej przyczyny: Leczenie infekcji lub innych stanów prowadzących do zaniku jądra.

Skuteczność terapii zależy od przyczyny zaniku. Jeśli problemem jest niedobór hormonów, możliwa bywa suplementacja testosteronu lub leczenie stymulujące wydzielanie gonadotropin. W przypadkach etiologii zapalnej (np. powikłania po chorobie wirusowej) kluczowe jest usunięcie czynnika infekcyjnego i wsparcie regeneracji jądra. Niekiedy wskazana jest korekta anatomicznych nieprawidłowości (np. żylaki powrózka nasiennego, powodujące przegrzewanie jądra). W razie poważnego uszkodzenia tkanki i braku możliwości odtworzenia funkcji rozrodczych pacjent może wymagać konsultacji andrologicznej w celu rozważenia metod wspomaganego rozrodu. Regularne kontrole lekarskie i odpowiednia profilaktyka (np. unikanie przegrzania moszny) pomagają w spowolnieniu lub zatrzymaniu procesu zaniku.

Źródła (Zanik Jądra):

F. Ogbetere, Udoka Imoisili (2021) – Testicular atrophy following inguinal hernia repairs: Are we doing enough in prevention and counseling? (tłum. Zanik jądra po naprawie przepukliny pachwinowej: Czy robimy wystarczająco dużo w zakresie zapobiegania i doradztwa?)
Han Wu, Fei Wang, D. Tang, Daishu Han (2021) – Mumps Orchitis: Clinical Aspects and Mechanisms (tłum. Zapalenie jądra od świnki: aspekty kliniczne i mechanizmy)
Chukwubuike Kevin Emeka, Igweagu Chukwuma Paulinus, Anijunsi Livinus Patrick (2022) – Testicular Atrophy Following Unilateral Herniotomy in Children: A Single Centre Experience (tłum. Zanik jądra po jednostronnej herniotomii u dzieci: Doświadczenia jednego ośrodka)
B. Sharma, Mir Rizwan Aziz, N. Kapur, Tanu Singh, Dhiraj Kumar, Natasha Nargotra, Rohit Sharma (2020) – Epididymo-orchitis Masquerading as Torsion in Scrotal Swelling Case: Radiologist’s Dilemma for the Diagnosis? (tłum. Zapalenie najądrza i jądra maskujące się jako skręt w przypadku obrzęku moszny: dylemat radiologa przy diagnozowaniu)
Sahar Mohammed Zaki Abdullah (2020) – Relationship Between Post-Pubertal Mumps Infection In Males With Infertility and Its Effect on The Result of Seminal Fluid Analysis and Occurrence of Immunological Infertility (tłum. Związek między infekcją świnki po okresie dojrzewania u mężczyzn a niepłodnością oraz jej wpływ na wynik analizy płynu nasiennego i występowanie niepłodności immunologicznej)
Hyeong-Il Choi, D. Yang, Hyun Cheol Kim, S. W. Kim, H. Jeong, S. K. Moon, J. Lim (2020) – Testicular atrophy after mumps orchitis: ultrasonographic findings (tłum. Zanik jądra po zapaleniu świnki: wyniki ultrasonograficzne)

B.7. Niepłodność męska (ang. Male infertility)

Co to jest niepłodność męska?

Niepłodność męska to stan, w którym mężczyzna ma trudności z zapłodnieniem partnerki, mimo regularnych stosunków płciowych bez antykoncepcji przez okres co najmniej roku. Przyczyny mogą być różnorodne: zaburzenia hormonalne, wady anatomiczne, problemy z produkcją i dojrzewaniem plemników (np. przy żylakach powrózka), przebyte zapalenia (zapalenie jądra, najądrza), czynniki genetyczne oraz niezdrowy styl życia (palenie, otyłość, nadużywanie alkoholu). Nierzadko problem jest wieloczynnikowy, a oprócz badanego mężczyzny konieczna jest również diagnostyka partnerki. Podstawową metodą oceny płodności jest analiza nasienia (spermiogram), oceniająca liczbę, ruchliwość i morfologię plemników.

Przyczyny

Zaburzenia hormonalne: Niedobór testosteronu i inne hormonalne dysfunkcje mogą wpływać na spermatogenezę.
Czynniki genetyczne: Mutacje genetyczne i zaburzenia chromosomalne mogą prowadzić do niepłodności.
Infekcje: Infekcje przenoszone drogą płciową i inne infekcje mogą wpływać na zdrowie jąder.
Czynniki środowiskowe: Ekspozycja na toksyny, metale ciężkie oraz promieniowanie może wpływać na jakość nasienia.
Styl życia: Palenie, alkohol, otyłość i stres mogą negatywnie wpływać na płodność mężczyzny.

Objawy

Problemy z erekcją i wytryskiem: Trudności z osiągnięciem lub utrzymaniem erekcji oraz problemy z wytryskiem.
Ból i obrzęk jąder: Dyskomfort w obrębie moszny może być objawem infekcji lub innych problemów zdrowotnych.
Zmniejszona objętość nasienia: Niska ilość ejakulatu podczas wytrysku.
Zaburzenia hormonalne: Objawy takie jak zmniejszenie owłosienia na ciele czy obniżenie libido mogą wskazywać na hormonalne przyczyny niepłodności.

Powikłania

Problemy emocjonalne: Niepłodność może prowadzić do stresu, depresji i problemów w związku.
Niepłodność wtórna: Po leczeniu problemów zdrowotnych płodność może nie wrócić do normy.

Zapobieganie

Zdrowy styl życia: Utrzymanie zdrowej diety, unikanie toksyn, regularna aktywność fizyczna i ograniczenie stresu.
Regularne badania medyczne: Monitorowanie zdrowia reprodukcyjnego poprzez regularne wizyty u lekarza.

Diagnostyka

Analiza nasienia: Podstawowe badanie oceniające jakość, ilość i ruchliwość plemników.
Badania hormonalne: Ocena poziomów testosteronu i innych hormonów związanych z płodnością.
Badania genetyczne: Wykrywanie zaburzeń genetycznych i chromosomalnych.
Badania obrazowe: Ultrasonografia jąder w celu wykrycia anomalii strukturalnych.

Leczenie

Leczenie hormonalne: Stosowanie hormonów w celu poprawy spermatogenezy.
Leczenie chirurgiczne: Operacje w przypadku anomalii strukturalnych, takich jak żylaki powrózka nasiennego.
Techniki wspomaganego rozrodu: In vitro fertilization (IVF) oraz inne techniki wspomaganego rozrodu.
Zmiana stylu życia: Poprawa nawyków żywieniowych, zwiększenie aktywności fizycznej i redukcja stresu.

W zależności od przyczyny niepłodności męskiej stosuje się różne metody terapeutyczne. Zaburzenia hormonalne koryguje się odpowiednią farmakoterapią (np. gonadotropinami lub testosteronem), a w wadach anatomicznych (np. żylaki powrózka, niedrożność nasieniowodów) pomocny jest zabieg chirurgiczny. Istotna bywa zmiana stylu życia: redukcja stresu, zdrowa dieta, ograniczenie używek i dbanie o prawidłową masę ciała. W przypadkach, gdy przyczyna niepłodności nie daje się skutecznie usunąć, rozważane są metody wspomaganego rozrodu (inseminacja domaciczna, zapłodnienie pozaustrojowe – in vitro, ICSI). Wsparcie psychologiczne i regularna współpraca z andrologiem lub urologiem stanowią ważne elementy procesu leczenia i zwiększają szanse na uzyskanie ciąży.

Źródła (Niepłodność Męska):

Aditi Sharma, S. Minhas, W. Dhillo, C. Jayasena (2020) – Male infertility due to testicular disorders (tłum. Niepłodność męska z powodu zaburzeń jąder)
Ashok Agarwal, Saradha Baskaran, Neel Parekh, Chak-Lam Cho, Ralf Henkel, Sarah Vij, Mohamed Arafa, Manesh Kumar Panner Selvam, Rupin Shah (2021) – Male infertility (tłum. Niepłodność męska)
Emad Babakhanzadeh, Majid Nazari, Sina Ghasemifar, A. Khodadadian (2020) – Some of the Factors Involved in Male Infertility: A Prospective Review (tłum. Niektóre czynniki związane z niepłodnością męską: przegląd prospektywny)
S. Minhas, C. Bettocchi, L. Boeri, P. Capogrosso, J. Carvalho, N. Çilesiz, A. Cocci, G. Corona, K. Dimitropoulos, M. Gül, G. Hatzichristodoulou, T. Jones, A. Kadıoğlu, J. I. Martínez Salamanca, U. Milenkovic, V. Modgil, G. Russo, E. Şerefoğlu, T. Tharakan, P. Verze, A. Salonia (2021) – European Association of Urology Guidelines on Male Sexual and Reproductive Health: 2021 Update on Male Infertility (tłum. Europejskie wytyczne dotyczące zdrowia seksualnego i rozrodczego mężczyzn: aktualizacja 2021 dotycząca niepłodności męskiej)
G. Ferraguti, F. Fanfarillo, L. Tarani, Giovanna Blaconà, F. Tarani, C. Barbato, A. Minni, M. Ralli, Silvia Francati, A. Greco, C. Petrella, M. Fiore (2022) – NGF and the Male Reproductive System: Potential Clinical Applications in Infertility (tłum. NGF i męski układ rozrodczy: potencjalne zastosowania kliniczne w niepłodności)

B.7.1. Azoospermia (ang. Azoospermia)

Co to jest azoospermia?

Azoospermia to całkowity brak plemników w ejakulacie. Stan ten może mieć charakter obturacyjny (spowodowany niedrożnością dróg wyprowadzających nasienie, np. w nasieniowodach) bądź nieobturacyjny (związany z zaburzeniami produkcji plemników w jądrach). Przyczyny są różnorodne: wady wrodzone (np. brak nasieniowodów), przebyte zapalenia jądra, powikłania po zabiegach chirurgicznych, czynniki genetyczne (np. mikrodelecje chromosomu Y) lub zaburzenia hormonalne. Mężczyźni z azoospermią najczęściej nie mają widocznych objawów klinicznych poza niepłodnością, a rozpoznanie stawia się na podstawie wielokrotnych analiz nasienia.

Przyczyny

Zaburzenia hormonalne: Niedobory hormonów wpływających na spermatogenezę.
Zaburzenia genetyczne: Mutacje genetyczne, takie jak mikrodelecje chromosomu Y, zespół Klinefeltera, mogą prowadzić do azoospermii.
Infekcje: Infekcje takie jak świnka mogą uszkadzać jądra i prowadzić do azoospermii.
Zaburzenia strukturalne: Niedrożność przewodów wyprowadzających plemniki z jąder, np. wrodzona obustronna agenezja nasieniowodów.
Czynniki środowiskowe: Ekspozycja na toksyny, promieniowanie lub metale ciężkie.

Objawy

Brak plemników w nasieniu: Potwierdzone analizą nasienia.
Problemy hormonalne: Zmniejszone libido, zaburzenia erekcji.
Zaburzenia seksualne: Problemy z erekcją lub wytryskiem.

Powikłania

Niepłodność: Głównym powikłaniem azoospermii jest niepłodność.
Problemy emocjonalne: Depresja, stres i problemy w związku.

Zapobieganie

Zdrowy styl życia: Unikanie toksyn, regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta.
Regularne badania: Monitorowanie zdrowia reprodukcyjnego poprzez regularne wizyty u lekarza.

Diagnostyka

Analiza nasienia: Podstawowe badanie oceniające obecność plemników.
Badania hormonalne: Ocena poziomów hormonów związanych z płodnością.
Badania genetyczne: Wykrywanie mutacji genetycznych i zaburzeń chromosomalnych.
Badania obrazowe: Ultrasonografia jąder i innych struktur układu rozrodczego.

Leczenie

Terapia hormonalna: W przypadku zaburzeń hormonalnych.
Leczenie chirurgiczne: W przypadku anomalii strukturalnych, takich jak żylaki powrózka nasiennego.
Techniki wspomaganego rozrodu: In vitro fertilization (IVF) oraz inne techniki wspomaganego rozrodu.
Zmiana stylu życia: Poprawa nawyków żywieniowych, zwiększenie aktywności fizycznej i redukcja stresu.

Strategia terapeutyczna zależy od przyczyny. W wariancie obturacyjnym nierzadko pomocne są metody chirurgicznego przywrócenia drożności (mikrochirurgiczna rekonstrukcja nasieniowodów, usunięcie zrostów), co pozwala na naturalne zapłodnienie. Jeśli niedrożność jest nieusuwalna, rozważane jest uzyskanie plemników bezpośrednio z jądra (TESE) lub najądrza (MESA) i wykorzystanie ich w procedurze in vitro – ICSI. W postaci nieobturacyjnej (zaburzenia spermatogenezy) można próbować leczenia hormonalnego, jeśli stwierdzi się niedobory. Niestety, część przypadków jest nieodwracalna, a jedyną opcją pozostaje dawstwo nasienia. Ważne jest kompleksowe podejście, obejmujące diagnostykę genetyczną, ocenę hormonalną i wsparcie psychologiczne.

Źródła (Azoospermia):

F. Cioppi, V. Rosta, C. Krausz (2021) – Genetics of Azoospermia (tłum. Genetyka azoospermii)
Rua Xhang (2021) – The Causes of Azoospermia and How to Treat Them (tłum. Przyczyny azoospermii i jak je leczyć)
Samuele Soraggi, Meritxell Riera, E. Rajpert-De Meyts, M. Schierup, K. Almstrup (2020) – Evaluating genetic causes of azoospermia (tłum. Ocena genetycznych przyczyn azoospermii)
S. Goericke-Pesch, Larena Reifarth, Christina Behrens Mathiesen, G. Schuler, A. Umbach, H. Körber (2022) – Chronic Immune-Mediated Orchitis (tłum. Przewlekłe zapalenie jąder wywołane przez układ odpornościowy)
Neda Saebnia, Z. Neshati, A. Bahrami (2021) – Role of microRNAs in etiology of azoospermia (tłum. Rola mikroRNA w etiologii azoospermii)
D. L. Andrade, Marina C Viana, S. Esteves (2021) – Differential Diagnosis of Azoospermia (tłum. Diagnostyka różnicowa azoospermii)
S. Garg, Sujata Rajan, N. Garg (2023) – Ayurveda management of azoospermia (tłum. Leczenie azoospermii za pomocą ajurwedy)
M. Bah, T. Diallo, D. Kanté, Lahoumbo Ricardo Gnammi, M. Bah, Demba Cissé, M. Barry, I. Bah, A. Diallo, O. Bah, M. Diallo (2020) – Clinico-Biological Profile of the Azoosperm Patient (tłum. Profil kliniczno-biologiczny pacjenta z azoospermią)
N. Punjani, Caroline Kang, D. Lamb, P. Schlegel (2021) – Current updates and future perspectives in the evaluation of azoospermia (tłum. Aktualizacje i przyszłe perspektywy w ocenie azoospermii)
Aleksandar Rusevski, D. Plaseska-Karanfilska, K. Davalieva (2022) – Proteomics of azoospermia (tłum. Proteomika azoospermii)

B.8. Nadmiar napletka, stulejka lub załupek (ang. Redundant prepuce, phimosis or paraphimosis)

Co to są nadmiar napletka, stulejka lub załupek?

Nadmiar napletka odnosi się do sytuacji, w której fałd skóry wokół żołędzi prącia jest zbyt długi lub obfity, co może utrudniać higienę i powodować dyskomfort. Stulejka (phimosis) oznacza zwężenie otworu napletka, uniemożliwiające swobodne odsunięcie go za żołądź, zaś załupek (paraphimosis) jest stanem, w którym napletek zostaje ściągnięty za żołądź i nie może powrócić na swoje miejsce, co prowadzi do ucisku i obrzęku. Wszystkie te przypadłości mogą powodować trudności w utrzymaniu higieny i ryzyko infekcji oraz dolegliwości bólowe w trakcie stosunku. W skrajnych wypadkach załupek stanowi stan nagłego zagrożenia, grożący niedokrwieniem żołędzi.

Leczenie

W przypadku nadmiaru napletka, który nie wywołuje objawów i pozwala na utrzymanie higieny, leczenie zwykle nie jest konieczne. Stulejkę można korygować metodami zachowawczymi (systematyczne ćwiczenia rozciągania skóry, maści steroidowe) lub chirurgicznymi (plastyką napletka bądź obrzezaniem), jeżeli upośledza czynność seksualną i higienę. Załupek wymaga pilnej interwencji: lekarz próbuje ręcznego odprowadzenia napletka, a w przypadku niepowodzenia może być potrzebne nacięcie lub zabieg operacyjny. Obrzezanie (całkowite usunięcie napletka) lub plastyka napletka często zapobiegają nawrotom problemu i poprawiają komfort pacjenta. Ważna jest też edukacja w zakresie właściwej higieny intymnej oraz kontrola u lekarza w razie wątpliwości.

B.8.1. Nadmiar napletka (ang. Redundant prepuce)

Co to jest nadmiar napletka?

Nadmiar napletka określa stan, w którym fałd skórny otaczający żołądź jest zbyt długi lub obfity, sięgając dalej niż przeciętnie. Choć niekiedy występuje naturalnie i nie daje objawów, bywa, że powoduje trudności z utrzymaniem higieny, gromadzenie się wydzielin (smegma) i nawracające podrażnienia. Zdarza się, że mężczyźni z tym problemem odczuwają dyskomfort w trakcie stosunku lub ból przy pełnym naciągnięciu skóry. Nadmiar napletka często współistnieje z luźnym ujściem napletka, co odróżnia go od stulejki (gdzie ujście jest zwężone).

Przyczyny

Wrodzone: Nadmiar napletka może być obecny od urodzenia.
Zaburzenia hormonalne: Nieprawidłowości hormonalne mogą wpływać na rozwój napletka.
Brak higieny: Niewłaściwa higiena może prowadzić do stanu zapalnego i nadmiernego rozrostu tkanki napletka.

Objawy

Nadmierna długość napletka: Widoczny nadmiar skóry napletka.
Trudności w odsłanianiu żołędzi: Problemy z odsłonięciem żołędzi penisa, co może prowadzić do problemów z higieną.
Stany zapalne: Zwiększone ryzyko zapalenia napletka i żołędzi (balanoposthitis).

Powikłania

Infekcje: Zwiększone ryzyko infekcji bakteryjnych i grzybiczych.
Problemy z oddawaniem moczu: Trudności z oddawaniem moczu z powodu nadmiaru skóry.
Problemy seksualne: Dyskomfort podczas stosunku płciowego.

Zapobieganie

Regularna higiena: Regularne mycie i utrzymywanie czystości napletka.
Unikanie urazów: Unikanie czynników, które mogą prowadzić do urazów napletka.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Lekarz oceni długość i stan napletka.
Badania laboratoryjne: W przypadku podejrzenia infekcji mogą być przeprowadzone badania mikrobiologiczne.

Leczenie

Higiena osobista: Regularne mycie i utrzymywanie czystości napletka.
Maści i kremy: Stosowanie maści przeciwzapalnych i przeciwbakteryjnych.
Chirurgia: W przypadkach ciężkich może być zalecane obrzezanie (circumcisio) lub preputioplastyka (korekcja napletka).

Jeśli nadmiar napletka nie powoduje żadnych dolegliwości ani infekcji, często wystarczy regularna higiena i obserwacja. Gdy jednak pojawiają się częste zapalenia, trudności w stosunkach seksualnych czy obawa o higienę, można rozważyć interwencję chirurgiczną. Najprostszą metodą jest częściowe skrócenie napletka lub całkowite obrzezanie, co poprawia dostęp powietrza do żołędzi i zmniejsza ryzyko infekcji. Zabieg jest stosunkowo krótki, wykonywany w znieczuleniu, a okres rekonwalescencji trwa zwykle kilka dni do paru tygodni, zależnie od rozległości cięcia. Po zabiegu mężczyzna często odczuwa poprawę komfortu i łatwiej utrzymuje czystość okolic intymnych.

Źródła (Nadmiar Napletka):

Jia-gui Mu, Li Fan, Duo Liu, Dongsheng Zhu (2020) – A Comparative Study on the Efficacy of Four Types of Circumcision for Elderly Males with Redundant Prepuce (tłum. Porównawcze badanie skuteczności czterech rodzajów obrzezania u starszych mężczyzn z nadmiarem napletka)
I. Paraboschi, M. Garriboli (2020) – Functions of the Prepuce (tłum. Funkcje napletka)
Mohamed A. Baky Fahmy (2020) – Anatomy of the Prepuce (tłum. Anatomia napletka)
Mengyao Li, Jianchao Mao, Hang-hang Jiang, Chun-Ming Huang, Xinghua Gao, Li Zhang (2020) – Microbiome Profile in Adult Balanoposthitis Patients: Relationship with Redundant Prepuce, Skin Physical Barrier Status and Inflammation (tłum. Profil mikrobiomu u dorosłych pacjentów z balanoposthitis: Związek z nadmiarem napletka, stanem bariery fizycznej skóry i zapaleniem)
Gunjan Shoor, N. Sugandhi, S. Acharya, Goutam Chakraborty, N. Teckchandani, A. Dixit, Harshita Kour, D. Bagga (2020) – Outcomes of preputioplasty in patients undergoing TIP urethroplasty for distal and mid penile hypospadias (tłum. Wyniki preputioplastyki u pacjentów poddawanych TIP urethroplastyce z powodu dystalnej i środkowej hipospadii prącia)
Mohamed A. Baky Fahmy (2020) – Embryology of Prepuce (tłum. Embriologia napletka)
Christos Yiapanis, R. Atamna, Mirit Gan El, A. Shipov, Tryfon A Chochlios, J. Milgram (2021) – Cranial translation of the elevated prepuce in dogs before and after two modifications: A cadaveric study (tłum. Przesunięcie czaszkowe podniesionego napletka u psów przed i po dwóch modyfikacjach: Badanie kadaweryczne)
Faisal Tobeigei, M. S. A. Zaki, Ayed A. Shati, A. M. Abdalla, Heitham M. Mohammed, K. Bahamdan, R. Osman, Samy A. Dawood, M. Essa, Riyadh Alqahtani, G. Mohamed, R. Badi, R. Eid (2022) – Why Human Prepuce is a Valuable Resource in Science? Histological, Ultrastructural, Immunohistochemical and Statistical Analysis (tłum. Dlaczego ludzki napletek jest cennym zasobem w nauce? Analiza histologiczna, ultrastrukturalna, immunohistochemiczna i statystyczna)
Alison M Wallace, J. Ashraf (2021) – Megaprepuce: A New Surgical Technique with Excellent Cosmetic and Functional Results (tłum. Megaprepuce: Nowa technika chirurgiczna z doskonałymi wynikami kosmetycznymi i funkcjonalnymi)

B.8.2. Krótkie wędzidełko (ang. Frenulum breve)

Co to jest krótkie wędzidełko?

Krótkie wędzidełko to anatomiczna nieprawidłowość polegająca na tym, że cienki fałd skóry łączący napletek z dolną częścią żołędzi prącia jest zbyt krótki. W efekcie może ograniczać możliwość swobodnego odprowadzenia napletka, powodując ból lub dyskomfort podczas wzwodu i aktywności seksualnej. Nierzadko mężczyźni z tym problemem odczuwają też ciągnięcie lub drobne pęknięcia wędzidełka przy intensywnym stosunku. Zdarza się, że krótkie wędzidełko bywa przyczyną nawracających stanów zapalnych, zwłaszcza gdy równolegle występuje stulejka lub nadmierny napletek.

Przyczyny

Wrodzone: Krótkie wędzidełko może być obecne od urodzenia.
Urazy: Uszkodzenia wędzidełka mogą prowadzić do jego skrócenia.
Zapalenia: Przewlekłe zapalenia mogą wpływać na elastyczność i długość wędzidełka.

Objawy

Trudności z odciąganiem napletka: Napletek może być trudny do odciągnięcia w pełni.
Ból podczas erekcji: Ból lub dyskomfort w czasie erekcji.
Pękanie wędzidełka: Może dojść do pęknięcia wędzidełka podczas aktywności seksualnej.

Powikłania

Ból i dyskomfort: Stały ból może prowadzić do unikania aktywności seksualnej.
Uszkodzenia wędzidełka: Powtarzające się pęknięcia mogą prowadzić do bliznowacenia.

Zapobieganie

Unikanie urazów: Ostrożność podczas aktywności seksualnej i odpowiednia higiena.
Leczenie stanów zapalnych: Szybkie leczenie zapaleń wędzidełka.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Lekarz oceni długość i elastyczność wędzidełka.
Wywiad medyczny: Omówienie objawów i historii zdrowotnej.

Leczenie

Frenuloplastyka: Chirurgiczne wydłużenie wędzidełka.
Frenulotomia: Prosty zabieg polegający na przecięciu wędzidełka.
Frenulektomia: Całkowite usunięcie wędzidełka w przypadkach bardziej skomplikowanych.

Najczęstszym sposobem korekty krótkiego wędzidełka jest prosty zabieg chirurgiczny zwany frenulotomią lub frenuloplastyką, polegający na nacięciu i przedłużeniu wędzidełka. Przeprowadza się go zazwyczaj w znieczuleniu miejscowym, a pacjent może zwykle wrócić do domu tego samego dnia. Po zagojeniu się rany znacząco poprawia się elastyczność skóry, co eliminuje ból i dyskomfort. Wskazana jest tymczasowa przerwa w aktywności seksualnej, dopóki miejsce zabiegu się nie wygoi. Regularna higiena i kontrola u lekarza po zabiegu pomagają uniknąć powikłań, takich jak krwawienia czy infekcje, oraz zapewniają optymalne efekty estetyczne.

Źródła (Krótkie Wędzidełko):

A. Ryzhkov, Simona Sokolová, I. Shormanov (2022) – Review of modern techniques of surgical correction of the short frenulum of the penis (tłum. Przegląd nowoczesnych technik chirurgicznej korekcji krótkiego wędzidełka prącia)
Nikolaos Pyrgidis, Ioannis Sokolakis, Fotios Dimitriadis, Georgios Hatzichristodoulou (2021) – Frenuloplasty: from alpha to omega (tłum. Frenuloplastyka: od alfa do omega)
Mohamed A. Baky Fahmy (2020) – Frenulum Anomalies and Diseases (tłum. Anomalie i choroby wędzidełka)
Min-Qiang Shen, Xin Xiao, Dong-Dong Yu, Tian-Li Shi (2022) – Knot-free suture and frenulum positioning combined with application positioning using a disposable circumcision suture device in circumcision (tłum. Szycie bez węzłów i pozycjonowanie wędzidełka z użyciem jednorazowego urządzenia do szwów w obrzezaniu)
V. Varghese, A. Mathew (2020) – Evaluating the role of topical steroids as a primary intervention for treatment of phimosis in pediatric age group (tłum. Ocena roli sterydów miejscowych jako głównego interwencyjnego leczenia stulejki w grupie pediatrycznej)
E. Brożek-Mądry, Z. Burska, Z. Steć, M. Burghard, A. Krzeski (2021) – Short lingual frenulum and head-forward posture in children with the risk of obstructive sleep apnea (tłum. Krótkie wędzidełko językowe i postawa z wysuniętą głową u dzieci z ryzykiem obturacyjnego bezdechu sennego)

B.8.3. Stulejka (ang. Phimosis)

Co to jest stulejka?

Stulejka to stan, w którym otwór napletka jest zbyt wąski, uniemożliwiając odsłonięcie żołędzi. Może być wrodzona bądź nabyta (po nawracających zapaleniach, bliznowaceniach), a jej nasilenie bywa różne – od lekkiego utrudnienia higieny po całkowitą niemożność odsunięcia skóry. Pacjent może doświadczać bólu lub dyskomfortu podczas erekcji i współżycia, a także nawracających stanów zapalnych, gdyż zalegająca smegma sprzyja rozwojowi drobnoustrojów. Nieleczona stulejka w skrajnych sytuacjach może prowadzić do problemów z oddawaniem moczu i poważniejszych komplikacji (np. załupek).

Przyczyny

Fizjologiczne: U noworodków i małych dzieci napletek jest zwykle fizjologicznie zrośnięty z żołędzią, co z czasem samoistnie ustępuje.
Patologiczne: Spowodowane bliznowaceniem lub stanami zapalnymi, takimi jak balanitis (zapalenie żołędzi) czy balanoposthitis (zapalenie żołędzi i napletka).

Objawy

Trudności w odciąganiu napletka: Napletek nie może być w pełni odciągnięty za żołądź prącia.
Ból i dyskomfort: Szczególnie podczas erekcji lub aktywności seksualnej.
Stany zapalne: Powtarzające się zapalenia napletka i żołędzi.

Powikłania

Parafimoza: Stan, w którym odciągnięty napletek nie może być ponownie nałożony na żołądź, prowadząc do obrzęku i bólu.
Infekcje: Zwiększone ryzyko infekcji bakteryjnych i grzybiczych.
Problemy z oddawaniem moczu: Utrudnienia w oddawaniu moczu z powodu zwężenia napletka.

Zapobieganie

Higiena osobista: Regularne mycie i utrzymywanie czystości napletka.
Unikanie urazów i zapaleń: Szybkie leczenie stanów zapalnych i unikanie urazów napletka.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Lekarz oceni zdolność do odciągnięcia napletka oraz sprawdzi obecność blizn i stanów zapalnych.
Badania laboratoryjne: W przypadku podejrzenia infekcji mogą być przeprowadzone badania mikrobiologiczne.

Leczenie

Kremy sterydowe: Stosowanie miejscowych sterydów może pomóc w leczeniu stulejki, zmniejszając stan zapalny i poprawiając elastyczność napletka.
Frenuloplastyka: Chirurgiczne wydłużenie wędzidełka w przypadkach krótkiego wędzidełka.
Frenulotomia: Prosty zabieg polegający na przecięciu wędzidełka.
Obrzezanie: Całkowite usunięcie napletka w przypadkach ciężkich lub nawracających problemów.

W przypadku łagodnej stulejki u dzieci często wystarcza obserwacja, gdyż napletek może się samoczynnie rozszerzać. U dorosłych i starszych chłopców, gdy stulejka powoduje dolegliwości, stosuje się maści sterydowe i delikatne ćwiczenia rozciągające. Jeżeli te metody nie przynoszą skutku, przeprowadza się operację polegającą na częściowej plastyce napletka lub całkowitym obrzezaniu. Zabieg trwa krótko, wykonywany bywa w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym i wiąże się z niedługim okresem rekonwalescencji. Poprawa komfortu, higieny i jakości życia jest zazwyczaj odczuwalna w krótkim czasie po pełnym wygojeniu.

Źródła (Stulejka):

A. Manekar, Narahari Janjala, S. Sahoo, B. Tripathy, M. Mohanty (2022) – Phimosis – Are we on Right Track? (tłum. Stulejka – Czy jesteśmy na właściwej drodze?)
Dhruvesh Sheth, N. Patel, Dhimant Chaudhary (2023) – ROLE OF APPLICATION OF TOPICAL STEROIDS IN MANAGEMENT OF PHIMOSIS IN PEDIATRIC AGE GROUP (tłum. Rola stosowania sterydów miejscowych w leczeniu stulejki u dzieci)
N. Zampieri, I. Frigo, A. Caliò, F. Camoglio (2021) – Histology and immunohistochemical evaluation of phimotic prepuce: The role of steroid therapy (tłum. Histologia i ocena immunohistochemiczna napletka ze stulejką: rola terapii sterydowej)
M. Abreu, Magalhães Isis Maria Quezado, Tiziane Valdenize, Junior Heitor Moreno, Amorim Rivadávio Fernandes Batista de (2021) – Experiences in The Care and Treatment of Children and Adolescents with Phimosis (tłum. Doświadczenia w opiece i leczeniu dzieci i młodzieży ze stulejką)
B. Balaji, T. Jacob, M. Gowri (2020) – Acceptability and outcomes of foreskin preservation for phimosis: An Indian perspective (tłum. Akceptowalność i wyniki zachowania napletka w leczeniu stulejki: perspektywa indyjska)
V. Varghese, A. Mathew (2020) – Evaluating the role of topical steroids as a primary intervention for treatment of phimosis in pediatric age group (tłum. Ocena roli sterydów miejscowych jako głównej interwencji w leczeniu stulejki w grupie dzieci)

B.8.4. Załupek (ang. Paraphimosis)

Co to jest załupek?

Załupek to stan, w którym odprowadzony za żołądź napletek nie może powrócić na swoje miejsce, co prowadzi do ucisku i obrzęku żołędzi. Ograniczony przepływ krwi w tkankach powoduje narastające zasinienie, ból i ryzyko martwicy w ciężkich przypadkach. Najczęściej załupek powstaje u pacjentów ze stulejką lub nadmiernym napletkiem, gdy siłowo odsunięto napletek (np. podczas badania medycznego, cewnikowania czy intensywnego stosunku). Jest to stan nagły, wymagający szybkiej interwencji, ponieważ przedłużający się obrzęk może skutkować trwałym uszkodzeniem tkanek.

Przyczyny

Nieprawidłowe manipulacje: Najczęściej wynika z nieprawidłowego odciągnięcia napletka, które nie zostało skorygowane.
Zabiegi medyczne: Może być wynikiem procedur medycznych, takich jak cewnikowanie.
Zaburzenia anatomiczne: Wrodzone lub nabyte nieprawidłowości napletka mogą predysponować do wystąpienia parafimozy.

Objawy

Ból i obrzęk: Silny ból i obrzęk żołędzi prącia.
Zmiana koloru: Zasinienie lub zaczerwienienie żołędzi z powodu zaburzeń krążenia.
Trudności w oddawaniu moczu: Utrudnione oddawanie moczu z powodu obrzęku.

Powikłania

Martwica żołędzi: Brak szybkiego leczenia może prowadzić do martwicy tkanek.
Amputacja: W skrajnych przypadkach może być konieczna amputacja części prącia.
Infekcje: Zwiększone ryzyko infekcji bakteryjnych.

Zapobieganie

Prawidłowe manipulacje: Unikanie nieprawidłowego odciągania napletka.
Higiena osobista: Regularne mycie i utrzymywanie czystości napletka.
Edukacja medyczna: Świadomość ryzyka związanego z procedurami medycznymi, takimi jak cewnikowanie.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Ocena stanu napletka i żołędzi przez lekarza.
Historia medyczna: Wywiad dotyczący objawów i przyczyn załupka.

Leczenie

Manualne repozycjonowanie: Próba ręcznego przesunięcia napletka na miejsce po zmniejszeniu obrzęku.
Kompresja i chłodzenie: Stosowanie kompresji i chłodzenia w celu zmniejszenia obrzęku.
Zabiegi chirurgiczne: W przypadkach ciężkich konieczna może być interwencja chirurgiczna, taka jak nacięcie napletka (dorsal slit) lub całkowite obrzezanie (circumcisio).

Pierwszym krokiem jest próba ręcznego odprowadzenia napletka na żołądź: stosuje się techniki ucisku i chłodzenia, czasem z użyciem żelu znieczulającego. Jeśli odprowadzenie okaże się niemożliwe, konieczny jest zabieg chirurgiczny – nacięcie napletka bądź obrzezanie w zależności od sytuacji. Po udanej interwencji pacjent wymaga krótkiej obserwacji i dbałości o ranę, w tym unikania wysiłku i zachowania higieny. W leczeniu przewlekłych skłonności do załupka związanego ze stulejką najlepszym rozwiązaniem jest często operacyjne poszerzenie lub usunięcie napletka (obrzezanie). Dzięki temu wyklucza się ryzyko nawrotu tego bolesnego stanu.

Źródła (Załupek):

Yoeli Antonio Duarte Arzuaga (2020) – Glans amputation as a complication of Paraphimosis (tłum. Amputacja żołędzi jako powikłanie załupka)
Fabian P. Stangl, G. Thalmann (2020) – Urologic Emergencies: Paraphimosis (tłum. Nagłe przypadki urologiczne: Załupek)
V. Erikçi (2020) – Management of acute paraphimosis in a 3-year-old boy: A case report and current treatment options (tłum. Zarządzanie ostrym załupkiem u 3-letniego chłopca: Opis przypadku i aktualne opcje leczenia)
K. O, K. D, F. D, S. B, B. B, Dao, M. B, S. I, S. D, O. S, D. L, S. Y (2023) – Epidemioclinical, Etiological and Therapeutic Study of Paraphimosis at the Centre de Santé de Référence (CSRéf) of Markala, about Five Cases (tłum. Epidemiokliniczne, etiologiczne i terapeutyczne badanie załupka w CSRéf w Markala na podstawie pięciu przypadków)
Jordan R. Davis, Gina T Baaklini, Ryan B. Schwope (2022) – The “Wet Collar” Sign: A Case of Paraphimosis on CT (tłum. Objaw „mokrego kołnierza”: Przypadek załupka w tomografii komputerowej)

B.8.5. Zrosty napletka (ang. Adherent prepuce)

Co to są zrosty napletka?

Zrosty napletka to niepełne oddzielenie wewnętrznej warstwy napletka od żołędzi prącia, co sprawia, że skóra przywiera do powierzchni żołędzi. U chłopców bywa to fizjologiczne w pierwszych latach życia, gdy napletek naturalnie oddziela się z upływem czasu. Jeśli jednak zrosty utrzymują się dłużej, prowadzą do utrudnień w codziennej higienie, a niekiedy do nawracających stanów zapalnych i bolesnych erekcji. Często zrosty napletka współwystępują ze stulejką lub nadmiarowym napletkiem, pogłębiając problem.

Przyczyny

Fizjologiczne: U noworodków i małych dzieci napletek często jest fizjologicznie przyrośnięty do żołędzi, co z czasem samoistnie ustępuje.
Patologiczne: Przewlekłe stany zapalne, infekcje lub urazy mogą prowadzić do trwałego przylegania napletka.

Objawy

Trudności w odciąganiu napletka: Napletek nie może być swobodnie odciągnięty za żołądź prącia.
Ból i dyskomfort: Szczególnie podczas erekcji lub aktywności seksualnej.
Stany zapalne: Częste infekcje napletka i żołędzi.

Powikłania

Infekcje: Zwiększone ryzyko infekcji bakteryjnych i grzybiczych.
Problemy z oddawaniem moczu: Utrudnienia w oddawaniu moczu z powodu zwężenia napletka.
Parafimoza: Stan, w którym odciągnięty napletek nie może być ponownie nałożony na żołądź, prowadząc do ucisku i obrzęku.

Zapobieganie

Higiena osobista: Regularne mycie i utrzymywanie czystości napletka.
Unikanie urazów i zapaleń: Szybkie leczenie stanów zapalnych i unikanie urazów napletka.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Lekarz oceni stan napletka i żołędzi.
Historia medyczna: Wywiad dotyczący objawów i przyczyn przylegania napletka.

Leczenie

Kremy sterydowe: Stosowanie miejscowych sterydów może pomóc w leczeniu przylegającego napletka, zmniejszając stan zapalny i poprawiając elastyczność.
Frenuloplastyka: Chirurgiczne wydłużenie wędzidełka w przypadkach krótkiego wędzidełka.
Frenulotomia: Prosty zabieg polegający na przecięciu wędzidełka.
Obrzezanie: Całkowite usunięcie napletka w przypadkach ciężkich lub nawracających problemów.

U małych dzieci w wielu przypadkach zaleca się obserwację, ponieważ zrosty mogą się samoistnie rozkleić podczas dojrzewania i erekcji. Gdy jednak powodują one dolegliwości lub komplikacje, można zastosować maści sterydowe i delikatne odciąganie napletka w warunkach domowych. W przypadku utrzymujących się lub rozległych zrostów lekarz może mechanicznie je rozdzielić, czasem w znieczuleniu, co poprawia odsłanianie żołędzi i ułatwia higienę. Jeżeli dodatkowo występuje stulejka bądź częste zapalenia, zaleca się chirurgiczną plastykę napletka lub obrzezanie. Po zabiegach konieczna jest troskliwa pielęgnacja i kontrolne wizyty, aby uniknąć nawrotu zrostów.

Źródła (Przyrośnięty Napletek):

Mohamed A. Baky Fahmy (2020) – Anatomy of the Prepuce (tłum. Anatomia napletka)
I. Paraboschi, M. Garriboli (2020) – Medical and Surgical Uses of the Prepuce (tłum. Medyczne i chirurgiczne zastosowania napletka)
Varunkumar Maddileti, S. Gazula, Praveena Dantala (2022) – Primary care of preputial adhesions in children – a retrospective cohort study (tłum. Podstawowa opieka nad zrostami napletka u dzieci – retrospektywne badanie kohortowe)
I. Paraboschi, M. Garriboli (2020) – Functions of the Prepuce (tłum. Funkcje napletka)
G. Cunha, Adriane Sinclair, Mei Cao, L. Baskin (2020) – Development of the human prepuce and its innervation (tłum. Rozwój napletka ludzkiego i jego unerwienie)

B.9. Zaburzenia prącia (ang. Disorders of penis)

Co to są zaburzenia prącia?

Zaburzenia prącia to szeroka grupa schorzeń i nieprawidłowości anatomicznych lub czynnościowych, które wpływają na funkcjonowanie męskiego narządu płciowego. Obejmują one m.in. priapizm (przedłużoną erekcję), zmiany włókniste (choroba Peyroniego), zakażenia czy stany zapalne naczyń chłonnych prącia. Mogą powodować ból, zniekształcenie prącia, zaburzenia wzwodu oraz stres emocjonalny. Przyczyny bywają zróżnicowane – od infekcji i chorób układowych po urazy, niedokrwienie, zaburzenia neurologiczne czy niepożądane efekty leków. Często wymagają specjalistycznej diagnostyki urologicznej.

Leczenie

Postępowanie terapeutyczne zależy od natury zaburzenia: w przypadkach ostrych stanów, jak priapizm, niezbędna jest natychmiastowa interwencja medyczna (np. punkcja ciał jamistych lub farmakoterapia). W chorobie Peyroniego stosuje się preparaty rozmiękczające blizny, zastrzyki w płytkę włóknistą, a w skrajnych sytuacjach – korekcję chirurgiczną. Infekcje i stany zapalne wymagają antybiotyków, leków przeciwzapalnych lub wspomagających regenerację skóry. W razie zaburzeń erekcji dostępne są metody farmakologiczne (inhibitory PDE5), psychoterapia lub leczenie zabiegowe (implanty prącia). Niezależnie od rodzaju problemu, kluczowa jest szybka konsultacja lekarska i unikanie samoleczenia, które może opóźnić trafne rozpoznanie i pogorszyć rokowanie.

B.9.2. Priapizm (ang. Priapism)

Co to jest priapizm?

Priapizm to przedłużona erekcja prącia, utrzymująca się mimo braku bodźców seksualnych, i nierzadko wywołująca ból. Wyróżnia się dwa główne typy: niskoprzepływowy (niedokrwienny), w którym krew nie może odpłynąć z ciał jamistych, oraz wysokoprzepływowy (nie-niedokrwienny), spowodowany zwiększonym dopływem krwi. Najbardziej niebezpieczny jest priapizm niedokrwienny, ponieważ przedłużające się uwięzienie krwi w prąciu prowadzi do ryzyka martwicy tkanek i trwałych problemów z erekcją. Choroba bywa efektem stosowania niektórych leków (np. w zaburzeniach erekcji), chorób hematologicznych (anemia sierpowata) czy urazów.

Przyczyny

Zaburzenia hematologiczne: Sierpowata anemia, białaczki.
Leki: Leki psychotropowe, leki stosowane w leczeniu zaburzeń erekcji.
Urazy: Urazy prącia lub krocza.
Substancje psychoaktywne: Alkohol, kokaina, marihuana.

Objawy

Długotrwała erekcja: Erekcja trwająca dłużej niż 4 godziny.
Ból: Intensywny ból prącia.
Zmiana koloru prącia: Ciemne zabarwienie prącia w wyniku niedokrwienia.

Powikłania

Niedokrwienie i martwica: Nieleczony priapizm może prowadzić do martwicy tkanek.
Trwała dysfunkcja erekcji: Uszkodzenia mogą prowadzić do trwałej impotencji.
Zmniejszenie rozmiaru prącia: Zmniejszenie długości prącia na skutek bliznowacenia.

Zapobieganie

Leczenie chorób przewlekłych: Skuteczne leczenie chorób, takich jak sierpowata anemia.
Ostrożność w stosowaniu leków: Unikanie leków mogących powodować priapizm.
Ograniczenie używek: Unikanie substancji psychoaktywnych.

Diagnostyka

Badanie kliniczne: Ocena stanu prącia przez lekarza.
Badania obrazowe: Ultrasonografia dopplerowska w celu oceny przepływu krwi.
Badania laboratoryjne: Morfologia krwi, ocena poziomu gazów we krwi.

Leczenie

Aspirycja krwi: Odprowadzenie krwi z ciał jamistych prącia.
Leki: Iniekcje środków obkurczających naczynia krwionośne, np. fenylefryna.
Zabiegi chirurgiczne: Shunting – tworzenie połączeń omijających w celu odprowadzenia krwi.
Terapie farmakologiczne: Leki przeciwdziałające sierpowatej anemii, jak hydroksymocznik.

Priapizm to stan naglący, wymagający szybkiej pomocy medycznej. W formie niedokrwiennej lekarz zwykle rozpoczyna od aspiracji krwi z ciał jamistych i podania leków obkurczających naczynia (np. fenylefryna). Jeżeli nie przynosi to rezultatu, konieczne może być stworzenie przetoki chirurgicznej, umożliwiającej odpływ krwi. W postaci wysokoprzepływowej czasem wystarcza obserwacja i zimne okłady, a przy braku poprawy – embolizacja tętnicy. Bardzo ważne jest szybkie wdrożenie leczenia, aby uniknąć nieodwracalnych uszkodzeń prącia. Po ustąpieniu epizodu priapizmu warto zdiagnozować i w miarę możliwości wyeliminować jego przyczynę (np. korekta farmakoterapii, leczenie chorób krwi).

Źródła (Priapizm):

Melman, A., Serels, S. (2020) – Priapism (tłum. Priapizm)
Ali, E., Sardar, S., Yassin, M. (2021) – Priapism in lymphoproliferative disorders: A systematic review (tłum. Priapizm w zaburzeniach limfoproliferacyjnych: Przegląd systematyczny)
Dayapule, S., Prabhat, A., Parthasri, M. (2022) – Drug-induced priapism: An emergency (tłum. Priapizm wywołany lekami: Nagły przypadek)
Sarker, A., Zim, H. (2020) – Management of Delayed Priapism (tłum. Zarządzanie opóźnionym priapizmem)
Chouaib, N., Jidane, S., Gueye, I., Lekhlit, M., Nebhani, T., Belkouch, A., Zidouh, S., Belyamani, L. (2020) – Priapism and cannabism: A case report and review of the literature (tłum. Priapizm i używanie marihuany: Opis przypadku i przegląd literatury)
Ericson, C. A., Baird, B. A., Broderick, G. (2021) – Management of Priapism: 2021 Update (tłum. Zarządzanie priapizmem: Aktualizacja 2021)
Figueiredo, C. V. B., Santiago, R. P., da Guarda, C. D., Oliveira, R. M., Fiuza, L. M., Yahouédéhou, S. P. M. A., Carvalho, S. P., Neres, J. S. dos S., Oliveira, A. M. de J., Fonseca, C., Nascimento, V. L., Lyra, I., Aleluia, M. M., Gonçalves, M. (2021) – Priapism in sickle cell disease: Associations between NOS3 and EDN1 genetic polymorphisms and laboratory biomarkers (tłum. Priapizm w chorobie sierpowatej: Związki między polimorfizmami genetycznymi NOS3 i EDN1 oraz biomarkerami laboratoryjnymi)
Ali, E., Soliman, A., De Sanctis, V., Nussbaumer, D., Yassin, M. (2021) – Priapism in Patients with Chronic Myeloid Leukemia (CML): A Systematic Review (tłum. Priapizm u pacjentów z przewlekłą białaczką szpikową (CML): Przegląd systematyczny)
Barbaro, K., Midgley, J. (2021) – Priapism, a symptom of claudication of the cauda equina in spinal stenosis (tłum. Priapizm, objaw klaudykacji ogona końskiego w zwężeniu kanału kręgowego)
Hwang, T., Shah, T., Sadeghi-Nejad, H. (2020) – A Review of Antipsychotics and Priapism (tłum. Przegląd leków przeciwpsychotycznych i priapizmu)

B.9.3. Włóknienie prącia (ang. Penile fibromatosis)

Co to jest włóknienie prącia?

Włóknienie prącia, zwane również chorobą Peyroniego, to schorzenie polegające na rozroście tkanki włóknistej (bliznowatej) w obrębie osłonki białej prącia. Objawia się wyczuwalnymi twardymi płytkami, skrzywieniem prącia w czasie erekcji, a niekiedy bólem i trudnościami podczas stosunku. Przyczyny nie są do końca poznane – mogą obejmować mikrourazy prącia, czynniki genetyczne oraz reakcję autoimmunologiczną. Włóknienie może nasilać się z czasem, prowadząc do znacznego zaburzenia funkcji seksualnych i spadku samooceny.

Przyczyny

Urazy prącia: Mikrourazy powtarzające się podczas aktywności seksualnej lub innych czynności.
Genetyka: Dziedziczne predyspozycje mogą zwiększać ryzyko wystąpienia choroby.
Choroby tkanki łącznej: Schorzenia takie jak sklerodermia mogą być związane z rozwojem włókniakowatości.

Objawy

Twarde blaszki: Wyczuwalne pod skórą prącia, często bolesne.
Skrzywienie prącia: Skrzywienie prącia podczas wzwodu, które może utrudniać lub uniemożliwiać penetrację.
Ból: Ból podczas erekcji lub w spoczynku.

Powikłania

Zaburzenia erekcji: Problemy z osiągnięciem lub utrzymaniem erekcji.
Problemy emocjonalne: Obniżona samoocena, depresja i problemy w związkach.
Skrócenie prącia: Skrócenie prącia w wyniku bliznowacenia.

Zapobieganie

Unikanie urazów: Ostrożność podczas aktywności seksualnej i unikanie nadmiernego nacisku na prącie.
Szybka interwencja: Wczesne leczenie mikrourazów prącia, aby zapobiec tworzeniu się blizn.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Ocena prącia przez lekarza.
Ultrasonografia: Badanie ultrasonograficzne w celu oceny obecności i rozległości blaszek.
MRI: Rezonans magnetyczny może być używany do dokładniejszej oceny zmian.

Leczenie

Leki miejscowe: Iniekcje kolagenazy w blaszki w celu ich rozpuszczenia.
Leki doustne: Pentoksyfilina, która może pomóc w zmniejszeniu blizn.
Terapie fizyczne: Rozciąganie prącia za pomocą urządzeń do prostowania.
Zabiegi chirurgiczne: Wycięcie blaszek lub implanty prącia w ciężkich przypadkach.

Terapia choroby Peyroniego zależy od stopnia zaawansowania i stopnia dyskomfortu pacjenta. We wczesnej fazie stosuje się preparaty farmakologiczne, takie jak kolagenaza wstrzykiwana w płytkę, leki przeciwzapalne czy środki doustne (np. pentoksyfilina). Fizjoterapeutyczne metody, m.in. rozciąganie prącia czy ultradźwięki, mogą pomóc w zapobieganiu progresji zmian. W przypadku zaawansowanego skrzywienia lub znacznego bólu konieczny bywa zabieg chirurgiczny (plastyka osłonki białej, wycięcie płytki lub implant prącia). Ważne jest również wsparcie psychologiczne, ponieważ choroba może wywoływać lęk i napięcia w relacjach intymnych.

Źródła (Włókniakowatość Prącia):

Kim, J., Drury, R., Morenas, R., Raheem, O. (2021) – Pathophysiology and Grayscale Ultrasonography of Penile Corporal Fibrosis (tłum. Patofizjologia i ultrasonografia w odcieniach szarości włóknienia ciał jamistych prącia)
Kogan, M., Popov, I. V., Popov, I., Todorov, S. (2020) – Penile cavernous fibrosis: etiology, morphogenesis, erectile dysfunction (tłum. Włóknienie ciał jamistych prącia: etiologia, morfogeneza, zaburzenia erekcji)
García, E., García, F. J., Holguin, E., Cavieres, J. H., Pujol, L., Rascón, J. J., Fernández, C. H. (2020) – Surgical implant options in patients with penile fibrosis due to infection or previous explants (tłum. Opcje implantów chirurgicznych u pacjentów z włóknieniem prącia spowodowanym infekcją lub wcześniejszymi implantami)
Yin, G., Piao, S., Liu, Z., Wang, L., Ock, J., Kwon, M., Kim, D-K., Gho, Y., Suh, J., Ryu, J. (2021) – RNA-sequencing profiling analysis of pericyte-derived extracellular vesicle–mimetic nanovesicles-regulated genes in primary cultured fibroblasts from normal and Peyronie’s disease penile tunica albuginea (tłum. Profilowanie RNA-sekwencjonowania nanopęcherzyków pochodzących z perycytów regulujących geny w fibroblastach pierwotnych hodowanych z normalnej i Peyronie’go tuniki prącia)

B.9.4. Choroba Mondora prącia (ang. Mondor disease of the penis)

Co to jest choroba Mondora prącia?

Choroba Mondora prącia to rzadkie schorzenie polegające na powierzchownym zapaleniu żyły grzbietowej prącia, co prowadzi do powstania twardego, wyczuwalnego „sznura” tuż pod skórą. Objawia się bólem, dyskomfortem i tkliwością wzdłuż zmienionej żyły, niekiedy z towarzyszącym niewielkim obrzękiem okolicznych tkanek. Choć brzmi groźnie, choroba ma zwykle łagodny przebieg i ustępuje samoistnie w ciągu kilku tygodni, przy zachowaniu odpowiednich środków ostrożności. Przyczyną bywa uraz mechaniczny, intensywny wysiłek fizyczny, współżycie z nadmiernym tarciem lub zaburzenia krzepnięcia krwi.

Przyczyny

Urazy mechaniczne: Intensywna aktywność seksualna, urazy podczas stosunku, usuwanie prezerwatywy.
Infekcje: Infekcje dróg moczowych, prostaty.
Stan zapalny: Przewlekłe stany zapalne, takie jak zapalenie prostaty.
Zaburzenia krzepnięcia: Wrodzone lub nabyte zaburzenia krzepnięcia krwi.
Leki i substancje: Długotrwałe stosowanie leków takich jak sildenafil.

Objawy

Twarde zgrubienie: Pojawia się twarda, sznurkowata struktura wzdłuż grzbietu prącia.
Ból: Ból prącia, szczególnie podczas erekcji.
Obrzęk: Lokalny obrzęk w okolicy zgrubienia.

Powikłania

Dyskomfort psychiczny: Strach i niepokój związany z nieznaną przyczyną bólu i zgrubienia.
Przedłużający się ból: Ból, który może utrzymywać się przez kilka tygodni, wpływając na jakość życia.

Zapobieganie

Ostrożność podczas aktywności seksualnej: Unikanie nadmiernego obciążenia prącia podczas stosunku.
Unikanie urazów: Ostrożność podczas usuwania prezerwatyw lub innych działań, które mogą spowodować urazy prącia.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Wykrycie twardego zgrubienia podczas badania przez lekarza.
Ultrasonografia Dopplerowska: Używana do potwierdzenia obecności zakrzepicy i oceny przepływu krwi w żyłach.

Leczenie

Leczenie zachowawcze: Odpoczynek seksualny, stosowanie miejscowych środków przeciwbólowych, niesteroidowych leków przeciwzapalnych.
Leki przeciwzakrzepowe: W przypadku cięższych przypadków mogą być stosowane antykoagulanty.
Unikanie infekcji: Stosowanie antybiotyków w przypadku współistniejącej infekcji.

Najczęściej leczenie jest zachowawcze: ograniczenie aktywności seksualnej i fizycznej, noszenie luźnej bielizny, a także stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych lub żeli przeciwzakrzepowych miejscowo. Ulgę mogą przynieść ciepłe okłady i masaże delikatnie usprawniające krążenie. W rzadkich przypadkach nasilonego stanu zapalnego stosuje się doustne leki przeciwzakrzepowe. Choroba Mondora prącia zwykle ustępuje samoistnie, nie pozostawiając trwałych uszkodzeń. Wskazane są jednak kontrolne wizyty u urologa lub chirurga naczyniowego, zwłaszcza jeśli objawy nie maleją bądź pojawiają się inne niepokojące symptomy.

Źródła (Choroba Mondora Prącia):

Foresti, M., Parmiggiani, A. (2020) – Penile Mondor’s disease: Imaging in two cases (tłum. Choroba Mondora prącia: Obrazowanie w dwóch przypadkach)
Bressan, M., Tessari, M., Cosacco, A. M., Zamboni, P. (2021) – Mondor’s disease of the penis due to asymptomatic infective prostatitis provoking episodes of secondary sclerotizing lymphangitis (tłum. Choroba Mondora prącia z powodu bezobjawowego zakaźnego zapalenia prostaty powodującego epizody wtórnego stwardniającego zapalenia naczyń limfatycznych)
Sheikh, M. M., Jeelani, H., Farooqi, A., Riaz, A. (2020) – Penile Mondor’s Disease: Rare Association With Excessive Masturbation (tłum. Choroba Mondora prącia: Rzadkie skojarzenie z nadmiernym masturbowaniem)
Wild, J., Wilson, L., Bajaj, M. (2020) – Penile Mondor’s disease- an understated entity (tłum. Choroba Mondora prącia – niedoceniana jednostka)
Alzahrani, M. A. (2023) – Penile Mondor’s Disease Resulting From Forceful Condom Removal During Sexual Intercourse: A Case Report and Literature Review (tłum. Choroba Mondora prącia spowodowana gwałtownym usunięciem prezerwatywy podczas stosunku seksualnego: opis przypadku i przegląd literatury)
Foley, M., Westby, D., Walsh, S. (2023) – A Report of Penile Mondor’s Disease After Mechanochemical Ablation and Adjunct Foam Sclerotherapy of Bilateral Lower Extremity Truncal Incompetence (tłum. Raport o chorobie Mondora prącia po ablacji mechanochemicznej i pomocniczej skleroterapii piankowej dwustronnej niewydolności tułowia kończyn dolnych)

B.9.5. Przewlekły obrzęk prącia (ang. Chronic penile oedema)

Co to jest przewlekły obrzęk prącia?

Przewlekły obrzęk prącia to długotrwałe, utrzymujące się nagromadzenie płynu w tkankach narządu, prowadzące do powiększenia jego obwodu lub zmiany kształtu. Może być efektem zaburzeń krążenia limfatycznego, przewlekłych stanów zapalnych, niewydolności żylnej czy rzadkich chorób ogólnoustrojowych (jak filarioza w tropikalnych regionach). Mężczyźni doświadczają dyskomfortu, uczucia ciężkości, a w cięższych przypadkach – ograniczonej ruchomości skóry i utrudnień w utrzymaniu higieny. Przedłużający się obrzęk sprzyja też infekcjom i podrażnieniom.

Przyczyny

Choroby układu limfatycznego: Przewlekłe choroby limfatyczne, takie jak limfatyczny obrzęk prącia.
Infekcje: Infekcje dróg moczowych, prostaty, czy przenoszone drogą płciową.
Leki: Długotrwałe stosowanie niektórych leków, takich jak insulinoterapia.
Reakcje alergiczne: Reakcje alergiczne na substancje chemiczne, w tym na szczepionki.

Objawy

Obrzęk: Widoczny i wyczuwalny obrzęk prącia.
Ból i dyskomfort: Dyskomfort, ból podczas dotyku lub aktywności seksualnej.
Zaczerwienienie i uczucie ciepła: Objawy zapalne w obrzmiałym obszarze.

Powikłania

Infekcje wtórne: Zwiększone ryzyko infekcji skóry i tkanek podskórnych.
Zmniejszenie jakości życia: Przewlekły ból i dyskomfort wpływający na codzienne funkcjonowanie i aktywność seksualną.
Problemy psychiczne: Obniżona samoocena i problemy emocjonalne związane z przewlekłym stanem zdrowia.

Zapobieganie

Regularne kontrole lekarskie: Wczesna diagnostyka i leczenie chorób układu moczowego i limfatycznego.
Unikanie czynników wywołujących alergie: Unikanie substancji, które mogą wywoływać reakcje alergiczne.
Zdrowy styl życia: Regularna aktywność fizyczna, utrzymanie zdrowej wagi ciała i kontrola poziomu cukru we krwi.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Ocena przez lekarza urologa.
Ultrasonografia: Badanie ultrasonograficzne w celu oceny stanu tkanek i przepływu krwi.
Badania laboratoryjne: Morfologia krwi, poziom białka w moczu i inne badania diagnostyczne.

Leczenie

Leczenie zachowawcze: Odpoczynek, podnoszenie kończyn dolnych, stosowanie chłodnych okładów.
Leki przeciwzapalne: Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) w celu redukcji bólu i obrzęku.
Leczenie chirurgiczne: W przypadkach ciężkiego obrzęku może być konieczna interwencja chirurgiczna, w tym lymphovenous anastomosis (LVA).

Leczenie zależy od zidentyfikowanej przyczyny: w zaburzeniach limfatycznych pomocna może być terapia uciskowa, masaże limfatyczne czy farmakoterapia poprawiająca krążenie. Jeśli obrzęk wynika z infekcji, konieczne jest wyleczenie stanu zapalnego za pomocą antybiotyków bądź innych środków przeciwdrobnoustrojowych. Czasami w grę wchodzi zabieg chirurgiczny mający na celu usunięcie przerośniętej tkanki lub udrożnienie naczyń limfatycznych. W przypadkach filariozy stosuje się właściwe leczenie przeciwpasożytnicze. Wsparcie urologiczne i kontrola postępów terapii pomagają zminimalizować ryzyko powikłań i poprawić komfort życia pacjenta.

Źródła (Przewlekły Obrzęk Prącia):

Srividya, K. S. L., Vidyasagar P. (2022) – Penile angioedema in a child: A nightmare to parents! (tłum. Angioedema prącia u dziecka: koszmar dla rodziców!)
Berridge, C., Goddard, J. (2020) – Penile metastasis presenting as oedema: A case report and management approach (tłum. Przerzuty do prącia prezentujące się jako obrzęk: opis przypadku i podejście do zarządzania)
Takeda, Y., Karashima, S., Kometani, M., Yoneda, T. (2021) – Penile and scrotal oedema along with urinary retention after insulin therapy (tłum. Obrzęk prącia i moszny wraz z zatrzymaniem moczu po terapii insuliną)
Rinaldi, M., Di Lena, S. (2022) – Two Case Reports about Prostatitis and Penile Edema as Allergic Reaction to Pfizer-Biontech Covid19 Vaccine (tłum. Dwa opisy przypadków dotyczących zapalenia prostaty i obrzęku prącia jako reakcji alergicznej na szczepionkę Pfizer-Biontech Covid19)
Guiotto, M., Maruccia, M., Elia, R., Fresa, M., Molinar, L., Lalonde, M. N., Campisi, C., di Summa, P. D. (2023) – Surgical management of genital lymphoedema: experience and critical considerations from a tri-center study (tłum. Chirurgiczne leczenie obrzęku limfatycznego narządów płciowych: doświadczenia i krytyczne uwagi z badania trójcentrum)

B.9.6. Stwardniające zapalenie naczyń chłonnych prącia (ang. Sclerosing lymphangitis of penis)

Co to jest stwardniające zapalenie naczyń chłonnych prącia?

Stwardniające zapalenie naczyń chłonnych prącia to stan zapalny dotyczący powierzchownych naczyń limfatycznych, prowadzący do ich pogrubienia i stwardnienia. Zwykle objawia się jako wyczuwalny, twardy przewód wzdłuż prącia, czasem po intensywnej aktywności seksualnej, urazie bądź wskutek drobnych infekcji. Chociaż zmiana może wyglądać niepokojąco i powodować dyskomfort, zazwyczaj ma charakter przejściowy i nie prowadzi do głębokich powikłań. Niemniej jednak warto wykluczyć inne choroby, takie jak Mondor disease czy choroba Peyroniego, które mogą wykazywać zbliżone objawy.

Przyczyny

Urazy mechaniczne: Powtarzające się mikrourazy podczas aktywności seksualnej, masturbacji lub usunięcia prezerwatywy.
Infekcje: Infekcje układu moczowo-płciowego mogą wywołać reakcję zapalną.
Nadmierna aktywność seksualna: Intensywna aktywność seksualna może prowadzić do urazów i stanu zapalnego.

Objawy

Twarde zgrubienia: Widoczne i wyczuwalne twarde, sznurkowate struktury wzdłuż prącia, szczególnie w okolicy korony.
Ból i dyskomfort: Dyskomfort lub ból, szczególnie podczas erekcji.
Obrzęk: Może występować miejscowy obrzęk.

Powikłania

Dyskomfort psychiczny: Niepokój związany z obecnością twardych zgrubień i bólem.
Zaburzenia erekcji: Rzadko, przewlekłe zapalenie może prowadzić do problemów z erekcją.

Zapobieganie

Unikanie urazów: Ostrożność podczas aktywności seksualnej i unikanie nadmiernego nacisku na prącie.
Szybka interwencja medyczna: Leczenie wszelkich infekcji układu moczowo-płciowego.

Diagnostyka

Badanie fizykalne: Ocena przez lekarza urologa.
Ultrasonografia Dopplerowska: Badanie ultrasonograficzne w celu potwierdzenia obecności zakrzepicy i oceny przepływu krwi.

Leczenie

Leczenie zachowawcze: Odpoczynek seksualny, stosowanie miejscowych środków przeciwbólowych i niesteroidowych leków przeciwzapalnych.
Leki przeciwzapalne: W przypadku silniejszego bólu i obrzęku mogą być stosowane leki przeciwzapalne.
Leczenie infekcji: Stosowanie antybiotyków w przypadku współistniejącej infekcji.

Najczęściej leczenie ogranicza się do metod zachowawczych: unikanie nadmiernych podrażnień (czasowa abstynencja lub ograniczenie intensywności współżycia), stosowanie leków przeciwzapalnych i miejscowych maści poprawiających krążenie. Jeśli zapalenie wiąże się z infekcją, wdraża się antybiotyki bądź preparaty przeciwgrzybicze. Ciepłe okłady i delikatny masaż mogą pomóc w złagodzeniu objawów. Stan zwykle ustępuje samoistnie w ciągu kilku tygodni, a po tym czasie naczynie limfatyczne wraca do normalnej struktury. Nawracające lub długotrwałe zmiany wymagają kontroli u urologa, by wykluczyć inne poważniejsze schorzenia.

Źródła (Stwardniające Zapalenie Naczyń Limfatycznych Prącia):

Alrubaiaan, M. T., Alotaibi, M. K., Alekrish, K. (2022) – Non-Venereal Sclerosing Lymphangitis of the Penis in a 35-Year-Old Saudi Male: A Case Report (tłum. Niewenerologiczne stwardniające zapalenie naczyń limfatycznych prącia u 35-letniego Saudyjczyka: opis przypadku)
Bressan, M., Tessari, M., Cosacco, A. M., Zamboni, P. (2021) – Mondor’s disease of the penis due to asymptomatic infective prostatitis provoking episodes of secondary sclerotizing lymphangitis (tłum. Choroba Mondora prącia z powodu bezobjawowego zakaźnego zapalenia prostaty wywołującego epizody wtórnego stwardniającego zapalenia naczyń limfatycznych)
Williams, J. A., White, J. C., Feldman, S. (2022) – Characterizing cutaneous metastatic destinations of renal cell carcinoma (tłum. Charakterystyka skórnych miejsc przerzutowych raka nerki)
Kreuter, A., Oellig, F., Kuntz, T., Paschos, A., Silling, S., Akgül, B., Wieland, U. (2020) – Acquired lymphangioma circumscriptum in high-grade penile intraepithelial neoplasia (tłum. Nabyta limfangioma circumscripta w wysokiej klasy neoplazji śródnabłonkowej prącia)
Scaglioni, M., Meroni, M., Fritsche, E. (2020) – Lymphovenous anastomosis (LVA) for treatment of isolated penile lymphedema: A case report (tłum. Lymphovenous anastomosis (LVA) w leczeniu izolowanego obrzęku limfatycznego prącia: opis przypadku)

B.9.7. Zaburzenia erekcji u mężczyzn (ang. Male erectile dysfunction)

Co to są zaburzenia erekcji u mężczyzn?

Zaburzenia erekcji (ED) to niezdolność do osiągnięcia lub utrzymania wzwodu wystarczającego do satysfakcjonującego stosunku seksualnego. Mogą mieć przyczyny organiczne (choroby układu krążenia, cukrzyca, zaburzenia hormonalne), psychogenne (stres, lęk, depresja) bądź mieszane. Mężczyźni często doświadczają okresowych problemów z erekcją, co niekoniecznie oznacza stałą dysfunkcję. Jednak gdy trudności utrzymują się przez dłuższy czas, mogą wywoływać stres, obniżenie samooceny i problemy w relacjach partnerskich. Podstawą diagnostyki jest rozmowa z lekarzem oraz badania dodatkowe (m.in. poziom testosteronu, ocena naczyniowa).

Przyczyny

Czynniki naczyniowe: Miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, choroby serca.
Zaburzenia hormonalne: Niski poziom testosteronu, zaburzenia hormonalne.
Czynniki neurologiczne: Uszkodzenia nerwów, stwardnienie rozsiane.
Problemy psychiczne: Stres, depresja, lęk.
Styl życia: Palenie papierosów, nadużywanie alkoholu, otyłość.

Objawy

Trudność w osiągnięciu erekcji: Problemy z uzyskaniem erekcji.
Trudność w utrzymaniu erekcji: Problemy z utrzymaniem erekcji przez wystarczająco długi czas.
Zmniejszone pożądanie seksualne: Spadek zainteresowania aktywnością seksualną.

Powikłania

Zaburzenia relacji: Problemy w związkach partnerskich.
Niska samoocena: Obniżenie poczucia własnej wartości.
Stres i depresja: Zwiększone ryzyko problemów psychicznych.

Zapobieganie

Zdrowy styl życia: Regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta, unikanie palenia i nadmiernego spożycia alkoholu.
Regularne badania: Monitorowanie stanu zdrowia, szczególnie układu sercowo-naczyniowego i hormonalnego.
Redukcja stresu: Techniki relaksacyjne, terapia psychologiczna.

Diagnostyka

Wywiad medyczny: Szczegółowy wywiad dotyczący zdrowia fizycznego i psychicznego.
Badania fizykalne: Ocena układu naczyniowego i nerwowego prącia.
Testy laboratoryjne: Pomiar poziomu testosteronu, glukozy we krwi, cholesterolu.

Leczenie

Leki doustne: Inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (PDE5i) takie jak sildenafil, tadalafil.
Terapia hormonalna: Suplementacja testosteronu w przypadku niedoboru.
Iniekcje do ciał jamistych: Alprostadil, papaweryna.
Terapia psychologiczna: Konsultacje z psychologiem lub seksuologiem.
Zabiegi chirurgiczne: Implanty prącia, zabiegi rekonstrukcyjne.

Terapia zaburzeń erekcji zależy od przyczyny: w razie chorób układu krążenia czy cukrzycy konieczne jest wyrównanie ogólnego stanu zdrowia, zaś przy podłożu psychicznym warto rozważyć psychoterapię, terapię par lub farmakologię. Najpopularniejszą metodą objawową są inhibitory PDE5 (np. sildenafil, tadalafil), które zwiększają dopływ krwi do prącia. Gdy leczenie tabletkami jest nieskuteczne bądź przeciwwskazane, alternatywę stanowią iniekcje do ciał jamistych (prostaglandyny) lub zastosowanie pomp próżniowych. W ciężkich przypadkach proponuje się zabieg wszczepienia protezy prącia. Poprawa stylu życia (ograniczenie używek, aktywność fizyczna) i wsparcie psychologiczne są również ważnymi elementami postępowania.

Źródła (Zaburzenia Erekcji):

Jaiswal, A. (2020) – Erectile dysfunction (tłum. Zaburzenia erekcji)
Bertolotto, M., Campo, I., Sachs, C., Ciabattoni, R., Bucci, S., Cova, M., Van Nieuwenhove, S. (2020) – Sonography of the penis/erectile dysfunction (tłum. Sonografia prącia/zaburzenia erekcji)
Salvio, G., Ciarloni, A., Cutini, M., Balercia, G. (2021) – Hyperhomocysteinemia: Focus on Endothelial Damage as a Cause of Erectile Dysfunction (tłum. Hiperhomocysteinemia: Skupienie na uszkodzeniu śródbłonka jako przyczynie zaburzeń erekcji)
Thomas, C., Konstantinidis, C. (2021) – Neurogenic Erectile Dysfunction. Where Do We Stand? (tłum. Neurogenne zaburzenia erekcji. Gdzie jesteśmy?)
Argiolas, A., Argiolas, F. M., Argiolas, G., Melis, M. R. (2023) – Erectile Dysfunction: Treatments, Advances and New Therapeutic Strategies (tłum. Zaburzenia erekcji: Leczenie, postępy i nowe strategie terapeutyczne)
Pang, K., Pan, D., Xu, H., Ma, Y., Wang, J., Xu, P., Wang, H., Zang, G. (2023) – Advances in physical diagnosis and treatment of male erectile dysfunction (tłum. Postępy w diagnostyce fizycznej i leczeniu męskich zaburzeń erekcji)

B.10. Zapalenia męskich narządów płciowych niesklasyfikowane gdzie indziej (ang. Inflammatory disorders of male genital organs, not elsewhere classified)

Co to są zapalenia męskich narządów płciowych niesklasyfikowane gdzie indziej?

Zapalenia męskich narządów płciowych niesklasyfikowane gdzie indziej to grupa chorób obejmujących stany zapalne różnych struktur, takich jak pęcherzyk nasienny, powrózek nasienny czy moszna, które nie zostały uwzględnione w innych kategoriach. Mogą być wywołane zakażeniami bakteryjnymi, wirusowymi, grzybiczymi lub mieszanymi, a także reakcjami autoimmunologicznymi. W zależności od lokalizacji stan zapalny objawia się bólem w kroczu, obrzękiem, zaczerwienieniem skóry moszny, dyskomfortem podczas oddawania moczu lub współżycia. Do potwierdzenia diagnozy często wykorzystuje się USG, badania moczu i posiewy, a także konsultacje urologiczne.

Leczenie

Terapia polega przede wszystkim na wyeliminowaniu czynnika zapalnego: przy infekcjach bakteryjnych stosuje się antybiotyki, a w zakażeniach grzybiczych – leki przeciwgrzybicze. W niektórych przypadkach potrzebne są preparaty przeciwzapalne, leki rozkurczowe czy przeciwbólowe, by złagodzić objawy. Kontrola miejscowa (higiena, noszenie bielizny podtrzymującej) pomaga w ustąpieniu obrzęku i bólu. Gdy leczenie zachowawcze nie przynosi oczekiwanych rezultatów, a istnieje podejrzenie powikłań (np. ropień), konieczny bywa zabieg chirurgiczny. Regularne kontrole u urologa czy androloga, badania bakteriologiczne i obrazowe (USG) pozwalają monitorować efekty terapii i zapobiegać nawrotom.

B.10.1. Zapalenia pęcherzyka nasiennego (ang. Inflammatory disorders of seminal vesicle)

Co to są zapalenia pęcherzyka nasiennego?

Zapalenia pęcherzyka nasiennego to stany chorobowe obejmujące narząd odpowiedzialny za wytwarzanie części płynu nasiennego (wraz z prostatą i jądrami). Mogą występować samodzielnie, ale częściej pojawiają się równolegle z zapaleniem prostaty czy najądrza. Głównymi objawami są bóle w dolnej części brzucha lub okolicy krocza, dyskomfort przy wytrysku, czasem obecność krwi w nasieniu (hematospermia). W niektórych przypadkach stan zapalny utrzymuje się przewlekle, powodując długotrwałe dolegliwości i problemy z płodnością. Przyczyną bywa infekcja bakteryjna, najczęściej patogenami z dróg moczowych.

Przyczyny

Infekcje bakteryjne: Pseudomonas aeruginosa, Escherichia coli, inne bakterie zdolne do tworzenia biofilmów.
Infekcje wirusowe: Wirusy mogące powodować stany zapalne.
Inne czynniki: Czynniki nieinfekcyjne, takie jak urazy mechaniczne lub toksyny środowiskowe.

Objawy

Ból i dyskomfort: Ból w okolicy miednicy, dyskomfort podczas ejakulacji.
Obrzęk i zaczerwienienie: Obrzęk pęcherzyka nasiennego.
Krwawienie: Krwawienie w nasieniu (hematospermia).
Zaburzenia oddawania moczu: Dysuria, częste oddawanie moczu.

Powikłania

Zaburzenia płodności: Infekcje mogą prowadzić do zmniejszenia jakości nasienia.
Chroniczny ból: Przewlekłe zapalenie może prowadzić do długotrwałego bólu i dyskomfortu.
Ropień: Powstanie ropni w pęcherzykach nasiennych.

Zapobieganie

Bezpieczne zachowania seksualne: Używanie prezerwatyw, unikanie ryzykownych zachowań seksualnych.
Higiena osobista: Regularne mycie genitaliów i dbanie o higienę osobistą.
Wczesne leczenie infekcji: Szybkie leczenie infekcji dróg moczowych i innych infekcji bakteryjnych.

Diagnostyka

Wywiad medyczny: Szczegółowy wywiad dotyczący objawów i historii choroby.
Badanie fizykalne: Ocena stanu genitaliów i innych objawów.
Badania laboratoryjne: Testy na obecność infekcji bakteryjnych i wirusowych, badania krwi i moczu.
Obrazowanie: Ultrasonografia lub MRI w celu oceny stanu zapalnego.

Leczenie

Antybiotyki: Leczenie infekcji bakteryjnych.
Leki przeciwwirusowe: Leczenie infekcji wirusowych.
Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne: Zmniejszenie bólu i stanu zapalnego.
Zabiegi chirurgiczne: W skrajnych przypadkach, takich jak ropnie, może być konieczna interwencja chirurgiczna.

Podstawą jest długotrwała antybiotykoterapia skierowana przeciw najczęstszym drobnoustrojom (np. Enterobacteriaceae, Chlamydia), poparta analizami bakteriologicznymi posiewów i testami wrażliwości. Czasem łączy się ją z lekami przeciwzapalnymi i rozkurczowymi, by złagodzić ból oraz poprawić przepływ wydzielin. Pomocne może być też zwiększenie nawodnienia organizmu, regularne opróżnianie pęcherza i ejakulacja, by zapobiegać zaleganiu płynów w pęcherzyku nasiennym. W przypadku przewlekłego stanu zapalnego warto rozważyć wsparcie immunologiczne lub badanie partnerskie w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową. Kontrole urologiczne i USG transrektalne pomagają ocenić skuteczność leczenia i wykluczyć powikłania, np. powstanie torbieli czy ropni.

Źródła (Zapalne Choroby Pęcherzyka Nasiennego):

Wang, F., et al. (2023) – Spermatozoa‐induced seminal vesiculitis in mice (tłum. Zapalenie pęcherzyka nasiennego wywołane przez plemniki u myszy)
Paktinat, S., et al. (2021) – Conditioned medium derived from seminal extracellular vesicles-exposed endometrial stromal cells induces inflammatory cytokine secretion by macrophages (tłum. Środowisko kondycjonowane wyprowadzone z komórek zrębu endometrium eksponowanych na pęcherzyki zewnątrzkomórkowe nasienia indukuje wydzielanie cytokin zapalnych przez makrofagi)
Cimadamore, A., et al. (2020) – Seminal Vesicle Tumor Microenvironment (tłum. Mikrośrodowisko guza pęcherzyka nasiennego)
Kim, Y. J. (2020) – Seminal Vesicle Infection of Zinner Syndrome Misdiagnosed for Neoplasm (tłum. Infekcja pęcherzyka nasiennego w zespole Zinnera błędnie zdiagnozowana jako nowotwór)
Motrich, R., et al. (2020) – Chronic Prostatitis/Chronic Pelvic Pain Syndrome patients show Th1 and Th17 self-reactive immune responses specific to prostate and seminal antigens and decreased semen quality (tłum. Pacjenci z przewlekłym zapaleniem prostaty/przewlekłym zespołem bólu miednicy wykazują odpowiedzi immunologiczne Th1 i Th17 specyficzne dla antygenów prostaty i nasienia oraz obniżoną jakość nasienia)

B.10.2. Zapalenia powrózka nasiennego, osłonki pochwowej jądra lub nasieniowodu (ang. Inflammatory disorders of spermatic cord, tunica vaginalis or vas deferens)

Co to są zapalenia powrózka nasiennego, osłonki pochwowej jądra lub nasieniowodu?

Są to rzadziej spotykane stany zapalne dotyczące struktur biegnących w mosznie i pachwinie: powrózka nasiennego (zawierającego naczynia krwionośne, nasieniowody i nerwy), osłonki pochwowej jądra (błona otaczająca jądro) lub samego nasieniowodu, odpowiedzialnego za transport plemników. Zapalenie może powodować ból, obrzęk i tkliwość w mosznie, a niekiedy problemy z płodnością, jeśli dojdzie do zbliznowacenia lub zamknięcia światła nasieniowodu. Przyczyną bywa zakażenie bakteryjne, uraz mechaniczny lub powikłania po zabiegach chirurgicznych.

Przyczyny

Infekcje bakteryjne: Infekcje bakteryjne mogą powodować zapalenie nasieniowodu lub osłonki pochwowej jąder.
Infekcje wirusowe: Wirusy mogą również wywoływać stany zapalne.
Urazy mechaniczne: Urazy lub operacje mogą prowadzić do zapalenia.
Choroby autoimmunologiczne: Zaburzenia autoimmunologiczne mogą również prowadzić do stanu zapalnego.

Objawy

Ból i dyskomfort: Ból w okolicy moszny, krocza lub dolnej części brzucha.
Obrzęk i zaczerwienienie: Obrzęk nasieniowodu lub osłonki pochwowej jąder.
Wydzielina: Możliwa obecność wydzieliny z cewki moczowej.
Zaburzenia oddawania moczu: Dysuria, częste oddawanie moczu.

Powikłania

Zaburzenia płodności: Infekcje mogą prowadzić do zmniejszenia jakości nasienia.
Chroniczny ból: Przewlekłe zapalenie może prowadzić do długotrwałego bólu i dyskomfortu.
Ropień: Powstanie ropni w nasieniowodzie lub osłonce pochwowej.

Zapobieganie

Bezpieczne zachowania seksualne: Używanie prezerwatyw, unikanie ryzykownych zachowań seksualnych.
Higiena osobista: Regularne mycie genitaliów i dbanie o higienę osobistą.
Wczesne leczenie infekcji: Szybkie leczenie infekcji dróg moczowych i innych infekcji bakteryjnych.

Diagnostyka

Wywiad medyczny: Szczegółowy wywiad dotyczący objawów i historii choroby.
Badanie fizykalne: Ocena stanu genitaliów i innych objawów.
Badania laboratoryjne: Testy na obecność infekcji bakteryjnych i wirusowych, badania krwi i moczu.
Obrazowanie: Ultrasonografia lub MRI w celu oceny stanu zapalnego.

Leczenie

Antybiotyki: Leczenie infekcji bakteryjnych.
Leki przeciwwirusowe: Leczenie infekcji wirusowych.
Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne: Zmniejszenie bólu i stanu zapalnego.
Zabiegi chirurgiczne: W skrajnych przypadkach, takich jak ropnie, może być konieczna interwencja chirurgiczna.

W leczeniu stosuje się antybiotyki dobrane do potencjalnego patogenu i niesteroidowe leki przeciwzapalne zmniejszające ból i obrzęk. Zaleca się również unikanie nadmiernego wysiłku, noszenie bielizny podtrzymującej i chłodne okłady, jeśli obrzęk jest duży. W razie gromadzenia się płynu (np. wodniak wtórny) konieczne bywa nakłucie i drenaż bądź zabieg chirurgiczny. Gdy zapalenie spowoduje niedrożność nasieniowodu, rozważane są techniki rekonstrukcyjne lub wspomagane metody rozrodu (np. IVF/ICSI). Kluczowe jest wczesne rozpoznanie i skuteczna terapia, aby zapobiec zrostom i trwałemu upośledzeniu czynności tych struktur.

Źródła (Zapalne Choroby Nasieniowodu lub Osłonki Pochwowej Jąder):

Jain, Y., Lanjewar, R., Chauhan, S. (2023) – Encysted Hydrocele of Spermatic Cord in Adult: A Rare Case Report (tłum. Otoczony wodniak nasieniowodu u dorosłego: Rzadki przypadek)
Singh, I., Aravind, T., Behera, D., Panesar, N., Jain, D. (2020) – Malignant mesothelioma of the spermatic cord mimicking a benign inguinoscrotal swelling: case report with review of literature (tłum. Złośliwy międzybłoniak nasieniowodu naśladujący łagodne opuchnięcie pachwiny: opis przypadku z przeglądem literatury)
Grogg, J., Fronzaroli, J., Oliveira, P., Bode, P., Lorch, A., Issa, A., Beyer, J., Eberli, D., Sangar, V., Hermanns, T., Clarke, N., Fankhauser, C. (2021) – Clinicopathological characteristics and outcomes in men with mesothelioma of the tunica vaginalis testis: analysis of published case-series data (tłum. Charakterystyka kliniczno-patologiczna i wyniki u mężczyzn z międzybłoniakiem osłonki pochwowej jądra: analiza danych z opublikowanych serii przypadków)
Beaud, N., Kanbar, A., Abdessater, M. (2020) – Anatomical risk factors for spermatic cord torsion and their involvement in the choice of orchidopexy technique (tłum. Anatomiczne czynniki ryzyka skrętu nasieniowodu i ich wpływ na wybór techniki orchidopeksji)
Verma, P., Ahamad, M., Sultana, G. (2022) – A Rare Case of Bilateral Paratesticular Malignant Mesothelioma of Tunica Vaginalis with Bilateral Hydrocele (tłum. Rzadki przypadek obustronnego paratestykularnego złośliwego międzybłoniaka osłonki pochwowej z obustronnym wodniakiem)

B.10.3. Zapalenia moszny (ang. Inflammatory disorders of scrotum)

Co to są zapalenia moszny?

Zapalenia moszny obejmują stany zapalne skóry i warstw podskórnych worka mosznowego, będące wynikiem infekcji, reakcji alergicznych, urazów lub innych czynników drażniących. Objawiają się zaczerwienieniem, obrzękiem, bólem i czasem pęcherzami czy wysypką. Mogą towarzyszyć im ogólne objawy, takie jak gorączka, jeśli zakażenie jest rozległe. Zapalenie moszny nierzadko występuje równolegle z zapaleniem jądra lub najądrza, jednak może też dotyczyć wyłącznie skóry (jak w przypadku wyprysku kontaktowego czy zakażenia grzybiczego).

Przyczyny

Infekcje bakteryjne: Infekcje takie jak E. coli mogą prowadzić do zapalenia moszny.
Infekcje wirusowe: Wirusy mogą wywoływać stany zapalne.
Urazy mechaniczne: Urazy lub operacje mogą prowadzić do zapalenia.
Inne czynniki: Takie jak choroby autoimmunologiczne, kontakt z toksynami lub reakcje alergiczne.

Objawy

Ból i dyskomfort: Ból w okolicy moszny, który może być ostry lub przewlekły.
Obrzęk i zaczerwienienie: Obrzęk moszny i jej zaczerwienienie.
Wydzielina: Możliwa obecność wydzieliny ropnej z cewki moczowej.
Gorączka: W przypadku infekcji, podwyższona temperatura ciała.

Powikłania

Zaburzenia płodności: Infekcje mogą prowadzić do zmniejszenia jakości nasienia.
Chroniczny ból: Przewlekłe zapalenie może prowadzić do długotrwałego bólu i dyskomfortu.
Ropień: Powstanie ropni w mosznie.

Zapobieganie

Bezpieczne zachowania seksualne: Używanie prezerwatyw, unikanie ryzykownych zachowań seksualnych.
Higiena osobista: Regularne mycie genitaliów i dbanie o higienę osobistą.
Wczesne leczenie infekcji: Szybkie leczenie infekcji dróg moczowych i innych infekcji bakteryjnych.

Diagnostyka

Wywiad medyczny: Szczegółowy wywiad dotyczący objawów i historii choroby.
Badanie fizykalne: Ocena stanu moszny i innych objawów.
Badania laboratoryjne: Testy na obecność infekcji bakteryjnych i wirusowych, badania krwi i moczu.
Obrazowanie: Ultrasonografia lub MRI w celu oceny stanu zapalnego.

Leczenie

Antybiotyki: Leczenie infekcji bakteryjnych.
Leki przeciwwirusowe: Leczenie infekcji wirusowych.
Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne: Zmniejszenie bólu i stanu zapalnego.
Zabiegi chirurgiczne: W skrajnych przypadkach, takich jak ropnie, może być konieczna interwencja chirurgiczna.

Terapia zapaleń moszny zależy od ich etiologii: w zakażeniach bakteryjnych stosuje się antybiotyki, przy zmianach grzybiczych – leki przeciwgrzybicze w maści lub doustnie, a przy problemach alergicznych – preparaty przeciwzapalne (m.in. sterydy miejscowe). Pomocne są także zimne okłady, noszenie przewiewnej bielizny i zachowanie higieny intymnej. W przypadku ciężkich i rozległych stanów zapalnych, mogących prowadzić do ropni, wymagana bywa interwencja chirurgiczna. Ważne jest unikanie czynników drażniących (np. agresywnych środków do prania) i regularne kontrole u urologa czy dermatologa w celu oceny postępów leczenia.

Źródła (Zapalne Choroby Moszny):

Khan, H., Srinivas, S., Sanjeeva, G., Swamynathan, S., Shivappa, S. K. (2021) – Scrotal ulcers in an infant with multisystem inflammatory syndrome in children associated with severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 infection (tłum. Owrzodzenia moszny u niemowlęcia z wieloukładowym zespołem zapalnym u dzieci związanym z infekcją SARS-CoV-2)
Melero, P., Domingo, E., Muñoz, A., Oujo, E., Escobar, M., Ferrero, C. (2023) – Acute scrotum in infants (tłum. Ostre zapalenie moszny u niemowląt)
Shah, P., Raychaudhuri, C. (2020) – Evaluation of inflammatory scrotal pathologies by ultrasound and colour Doppler (tłum. Ocena zapalnych patologii moszny za pomocą ultrasonografii i kolorowego Dopplera)
Elharrouni, A., Douhi, Z., Mrabat, S. (2020) – Scrotal calcinosis (tłum. Kalcynoza moszny)
Khalil, S., Kurban, M., Abbas, O. (2020) – Red scrotum syndrome: An update on clinicopathological features, pathogenesis, diagnosis and management (tłum. Zespół czerwonej moszny: aktualizacja dotycząca cech kliniczno-patologicznych, patogenezy, diagnozy i leczenia)

B.11. Zaburzenia naczyniowe męskich narządów płciowych (ang. Vascular disorders of male genital organs)

Co to są zaburzenia naczyniowe męskich narządów płciowych?

Zaburzenia naczyniowe męskich narządów płciowych to schorzenia układu krwionośnego i limfatycznego, dotyczące prącia, jąder oraz innych struktur moszny. Mogą obejmować żylaki powrózka nasiennego (poszerzenie żył splotu wiciowatego), tętniaki naczyń moszny czy niedokrwienie prącia w przebiegu miażdżycy. Objawy różnią się w zależności od lokalizacji i rodzaju zmiany – od przewlekłego bólu i uczucia ciężaru, przez dyskomfort podczas stosunku, aż po trudności z erekcją. Nieleczone zaburzenia naczyniowe mogą wpływać na płodność i zdolność seksualną.

Przyczyny

Zaburzenia przepływu krwi: Miażdżyca, zakrzepica żył, uszkodzenie naczyń krwionośnych.
Infekcje: Infekcje bakteryjne i wirusowe mogą prowadzić do zapalenia naczyń.
Urazy mechaniczne: Urazy lub operacje mogą prowadzić do uszkodzenia naczyń.
Choroby autoimmunologiczne: Zaburzenia autoimmunologiczne mogą wpływać na naczynia krwionośne.

Objawy

Ból i dyskomfort: Ból w okolicy prącia, moszny, krocza.
Obrzęk: Obrzęk prącia lub moszny.
Problemy z erekcją: Trudności w osiągnięciu lub utrzymaniu erekcji.
Zaczerwienienie i gorączka: W przypadku zapalenia naczyń.

Powikłania

Zaburzenia erekcji: Przewlekłe problemy z erekcją z powodu niedostatecznego przepływu krwi.
Chroniczny ból: Długotrwały ból i dyskomfort.
Ropień: Powstanie ropni w tkankach wokół naczyń.

Zapobieganie

Zdrowy styl życia: Regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta, unikanie palenia i nadmiernego spożycia alkoholu.
Monitorowanie zdrowia: Regularne badania kontrolne w celu monitorowania stanu układu krążenia.
Unikanie urazów: Ostrożność podczas uprawiania sportów i innych aktywności fizycznych.

Diagnostyka

Wywiad medyczny: Szczegółowy wywiad dotyczący objawów i historii choroby.
Badanie fizykalne: Ocena stanu genitaliów i innych objawów.
Badania obrazowe: Ultrasonografia, MRI w celu oceny stanu naczyń.
Badania laboratoryjne: Testy na obecność infekcji bakteryjnych i wirusowych, badania krwi.

Leczenie

Leki: Antybiotyki, leki przeciwzapalne, leki wspomagające przepływ krwi.
Zabiegi chirurgiczne: W przypadku poważnych uszkodzeń naczyń lub ropni.
Terapie wspomagające: Terapia tlenowa, fizykoterapia.

Terapia zależy od charakteru i zaawansowania choroby naczyniowej. W przypadku żylaków powrózka nasiennego najczęściej stosuje się zabieg chirurgiczny (np. metody laparoskopowe) lub embolizację wewnątrznaczyniową, które poprawiają odpływ krwi z jąder i mogą korzystnie wpłynąć na parametry nasienia. Niedokrwienie prącia wymaga odpowiedniej diagnostyki (badania naczyniowe, USG z Dopplerem) i leczenia zachowawczego (leki poprawiające ukrwienie) lub zabiegowego (angioplastyka, bypassy tętnicze) w cięższych przypadkach. W leczeniu zmian żylnych i limfatycznych pomocne bywają uciskowe opaski, farmakoterapia przeciwzapalna i unikanie długotrwałego stania. Regularne konsultacje u urologa i ewentualnie chirurga naczyniowego pozwalają dobrać optymalną strategię postępowania.

Źródła (Choroby Naczyniowe Męskich Narządów Płciowych):

Fahmy, M. A. B. (2020) – Preputial Haemangioma and Vascular Malformations (tłum. Naczyniak prącia i malformacje naczyniowe)
Kedia, G., et al. (2020) – The Use of Vasoactive Drugs in the Treatment of Male Erectile Dysfunction: Current Concepts (tłum. Zastosowanie leków wazodylatacyjnych w leczeniu męskich zaburzeń erekcji: aktualne koncepcje)
Grill, N., et al. (2021) – Diagnostic radiology findings and spectrum of therapeutic interventions in gynaecological and urogenital vascular anomalies (tłum. Wyniki radiologii diagnostycznej i spektrum interwencji terapeutycznych w ginekologicznych i urogenitalnych anomaliach naczyniowych)
Sota, J., et al. (2020) – Behçet’s syndrome in Italy: a detailed retrospective analysis of 396 cases seen in 3 tertiary referral clinics (tłum. Zespół Behçeta we Włoszech: szczegółowa retrospektywna analiza 396 przypadków widzianych w 3 klinikach referencyjnych)
Chan, S. M., et al. (2021) – Sex Differences in Inflammation During Venous Remodeling of Arteriovenous Fistulae (tłum. Różnice płciowe w zapaleniu podczas remodelingu żylnego przetok tętniczo-żylnych)

B.12. Nowotwory męskich narządów płciowych (ang. Neoplasms of the male genital organs)

Co to są nowotwory męskich narządów płciowych?

Nowotwory męskich narządów płciowych to łagodne lub złośliwe rozrosty tkanki rozwijające się w obrębie prącia, jąder, najądrzy, gruczołu krokowego bądź innych struktur. Najczęściej spotyka się guzy jądra (nienasieniaki i nasieniaki) i nowotwory gruczołu krokowego (rak prostaty), rzadziej prącia czy moszny. Objawy zależą od lokalizacji – mogą to być wyczuwalne zgrubienia, powiększenie narządu, ból lub zmiany skórne. Wczesne rozpoznanie i leczenie znacznie poprawiają rokowanie, dlatego ważna jest samokontrola (badanie jąder) i regularne wizyty u urologa.

Leczenie

Sposób terapii zależy od typu histopatologicznego i stadium zaawansowania danego nowotworu. W przypadkach łagodnych zmian wystarczy zwykle usunięcie guza chirurgicznie lub okresowa obserwacja. Nowotwory złośliwe często wymagają radykalnych operacji (np. orchidektomia przy raku jądra, prostatektomia przy raku prostaty), a także uzupełniająco radioterapii, chemioterapii czy terapii hormonalnej. Ważnym aspektem jest ocena płodności i przechowanie nasienia przed leczeniem, jeśli istnieje ryzyko uszkodzenia gonad. Po zakończeniu leczenia pacjent powinien pozostawać pod ścisłą opieką onkologiczną, by wykryć ewentualne wznowy na wczesnym etapie.

B.12.1. Nowotwory o niepewnym charakterze męskich narządów płciowych (ang. Neoplasms of uncertain behaviour of male genital organs)

Co to są nowotwory o niepewnym charakterze męskich narządów płciowych?

Nowotwory o niepewnym charakterze to guzy, których potencjał do wzrostu i naciekania tkanek nie jest jednoznaczny w badaniu histopatologicznym. Mogą to być zmiany borderline, w których część cech sugeruje łagodny przebieg, a inne – ryzyko progresji w kierunku złośliwości. Najczęściej dotyczą jąder bądź przydatków (np. graniczne guzy germinalne) i wymagają ścisłego monitoringu. Zwykle wychodzą na jaw przypadkowo podczas badań obrazowych (USG) czy w trakcie oceny powiększonego jądra lub inną anomalię w mosznie.

Leczenie

Postępowanie różni się w zależności od umiejscowienia, wielkości i wyników dodatkowych testów (markery nowotworowe, badania radiologiczne). Czasem wystarczy częściowe wycięcie zmiany i obserwacja, podczas gdy inne zmiany, podejrzane o większą agresywność, leczy się jak guzy złośliwe (np. orchidektomia i ewentualna chemioterapia). Diagnostyka genetyczna i immunohistochemiczna może pomóc w podjęciu decyzji o agresywności leczenia. Kluczowe jest regularne kontrolowanie stężenia markerów (np. AFP, beta-hCG) i badania obrazowe, by ewentualnie szybko wykryć progresję guza.

B.12.2. Nowotwory o nieznanym charakterze męskich narządów płciowych (ang. Neoplasms of unknown behaviour of male genital organs)

Co to są nowotwory o nieznanym charakterze męskich narządów płciowych?

Nowotwory o nieznanym charakterze oznaczają zmiany, których rodzaj i potencjał złośliwości nie dały się ustalić w trakcie dotychczasowych badań histopatologicznych. Często wymagają dodatkowych testów, powtórnej oceny wycinka bądź szerszej diagnostyki (immunohistochemii, badań genetycznych), by jednoznacznie określić ich przebieg. Pojawiają się m.in. w jądrze, najądrzu, prostacie czy prąciu. Dla pacjenta i lekarza stanowią wyzwanie, ponieważ trudno przewidzieć postęp choroby i konieczny zakres leczenia.

Leczenie

W wielu przypadkach wskazane jest postępowanie zbliżone do leczenia guzów złośliwych – usunięcie chirurgiczne zmiany z marginesem bezpieczeństwa i uważna obserwacja. W zależności od wyników kolejnych badań może okazać się, że leczenie radykalne było wystarczające (jeśli zmiana okaże się łagodna) lub konieczne będzie wdrożenie terapii onkologicznej (chemio-, radioterapia). Czasami dalsza diagnostyka wykazuje, że zmiana ma charakter łagodny i pacjent może uniknąć dodatkowego obciążenia terapią. Kluczowe jest monitorowanie markerów nowotworowych (np. LDH, AFP, beta-hCG) oraz okresowe badania obrazowe, by wcześnie wykryć ewentualne nawroty lub przerzuty.

B.12.3. Rak in situ prącia (ang. Carcinoma in situ of penis)

Co to jest rak in situ prącia?

Rak in situ prącia to przedinwazyjna postać raka, w której komórki nabłonkowe wykazują cechy nowotworowe, lecz nie przekraczają błony podstawnej naskórka. Najczęściej określany jest mianem choroby Bowena (na skórze trzonu prącia) lub erytroplazji Queyrata (na żołędzi). Objawia się zwykle jako czerwonawe, łuszczące się lub nadżerkowe ognisko, czasem przypominające wyprysk lub łuszczycę. Chociaż nie daje przerzutów, w każdej chwili może przejść w raka inwazyjnego, dlatego wymaga dokładnej diagnostyki i leczenia.

Leczenie

W leczeniu raka in situ prącia stosuje się metody zniszczenia lub wycięcia zmienionego nabłonka. Może to być zabieg chirurgiczny z zachowaniem marginesu zdrowej tkanki, ablacja laserowa czy krioterapia. W wybranych przypadkach stosuje się chemioterapię miejscową (np. 5-fluorouracyl) lub immunoterapię (imiquimod) w postaci maści, jeśli zmiana jest powierzchowna i dobrze ograniczona. Kluczowe jest regularne badanie kontrolne, aby wykryć ewentualne nowe ogniska bądź progresję do raka inwazyjnego. Higiena, unikanie urazów, a w wielu przypadkach także szczepienie przeciwko HPV mogą zmniejszyć ryzyko nawrotów.

B.12.4. Zmiana śródnabłonkowa gruczołu krokowego wysokiego stopnia (ang. High grade intraepithelial lesion of prostate)

Co to jest zmiana śródnabłonkowa gruczołu krokowego wysokiego stopnia?

Jest to zaawansowana postać prostatic intraepithelial neoplasia (PIN), w której komórki nabłonka wykazują znaczny stopień atypii i prawdopodobny potencjał do przekształcenia w raka prostaty. Uważa się ją za kluczowe stadium przednowotworowe, często odkrywane przypadkowo w biopsjach wykonywanych z powodu podwyższonego PSA. Choć nie każda zmiana PIN wysokiego stopnia ewoluuje w pełnoobjawowy nowotwór złośliwy, ryzyko jest istotne. Z tego powodu pacjenci z tą diagnozą wymagają ścisłego nadzoru urologicznego.

Leczenie

Zazwyczaj przy stwierdzeniu PIN wysokiego stopnia nie wdraża się od razu leczenia radykalnego, lecz stosuje aktywny nadzór. Pacjent powinien regularnie oznaczać poziom PSA, poddawać się badaniu per rectum i niekiedy powtarzać biopsje, by wcześnie wykryć ewentualny rozwój raka. U niektórych mężczyzn wprowadza się również leki (inhibitory 5-alfa-reduktazy) mające potencjalnie spowalniać rozrost zmienionych komórek. Ważne jest też przestrzeganie zaleceń dotyczących zdrowej diety i stylu życia, redukujących ryzyko progresji. W przypadku wykrycia raka konieczne staje się rozważenie zabiegów onkologicznych (chirurgii, radioterapii czy hormonoterapii).

B.12.5. Łagodny nowotwór męskich narządów płciowych (ang. Benign neoplasm of male genital organs)

Co to jest łagodny nowotwór męskich narządów płciowych?

Łagodny nowotwór męskich narządów płciowych to niezłośliwy rozrost komórek w obrębie prącia, jąder, gruczołu krokowego czy innych struktur. Charakteryzuje się powolnym wzrostem i brakiem zdolności do dawania przerzutów, choć w niektórych przypadkach może powodować ucisk, deformację czy zaburzenie funkcji narządu. Przykładami są włókniaki skóry prącia czy niektóre guzy z komórek germinalnych jądra o borderline’owym charakterze. Zmiany łagodne zazwyczaj mają dobre rokowania, a wyzwanie polega głównie na ich odróżnieniu od guzów złośliwych.

Leczenie

Często ogranicza się do zabiegowego usunięcia guza, zwłaszcza jeśli powoduje dyskomfort lub istnieje ryzyko przekształcenia się w formę bardziej agresywną. W wielu przypadkach wystarcza niewielka interwencja chirurgiczna w znieczuleniu miejscowym czy krótkotrwałym ogólnym. Po wycięciu guz poddaje się badaniu histopatologicznemu, aby potwierdzić łagodny charakter. Jeśli zmiana nie sprawia problemów, a specjalista wykluczy cechy złośliwości, możliwe jest też okresowe monitorowanie bez zabiegu. Kluczowe jest, aby pacjent regularnie kontrolował stan narządów płciowych i w razie jakichkolwiek zmian udał się do urologa celem oceny.

B.12.6. Nowotwory złośliwe męskich narządów płciowych (ang. Malignant neoplasms of male genital organs)

Co to są nowotwory złośliwe męskich narządów płciowych?

Nowotwory złośliwe męskich narządów płciowych to grupa guzów o wysokim potencjale inwazyjności i zdolności do przerzutów, obejmująca m.in. raka jądra (nasieniaki, nienasieniaki), raka prostaty czy rzadziej raka prącia i moszny. Mogą się manifestować jako wyczuwalny guz, ból, zmiany w ejakulacie (krew w nasieniu), zaburzenia oddawania moczu czy powiększone węzły chłonne pachwinowe. Czynniki ryzyka obejmują predyspozycje genetyczne, czynniki środowiskowe i styl życia (np. palenie), a w przypadku raka prostaty – wiek powyżej 50 lat. Wczesne wykrycie istotnie zwiększa szanse na wyleczenie.

Leczenie

W przypadku raka jądra podstawowym postępowaniem jest orchidektomia (usunięcie zaatakowanego jądra), zwykle wspomagana chemioterapią bądź radioterapią, zależnie od typu histopatologicznego. Rak prostaty leczy się operacyjnie (prostatektomia radykalna), radioterapią, hormonoterapią lub ich kombinacją. W guzach prącia bywa konieczne wycięcie zmiany z marginesem zdrowych tkanek, a czasem amputacja części bądź całego prącia. U wielu pacjentów rozważa się też usunięcie węzłów chłonnych, by zlikwidować przerzuty regionalne. Systematyczna kontrola (badania obrazowe, markery nowotworowe, stężenie PSA) pozwala wcześnie wykryć wznowy i skuteczniej je zwalczać. Równie ważna jest rehabilitacja seksualna i wsparcie psychologiczne.

B.13. Zaburzenia wytrysku (ang. Ejaculatory dysfunctions)

Co to są zaburzenia wytrysku?

Zaburzenia wytrysku to kategoria obejmująca wszelkie nieprawidłowości w mechanizmie ejakulacji, które mogą przyjmować postać przedwczesnego wytrysku, opóźnionego wytrysku albo wytrysku wstecznego. Choć często mają podłoże psychologiczne (stres, lęk), bywają również powiązane z czynnikami organicznymi (np. uszkodzeniem nerwów, dysfunkcjami mięśni dna miednicy). Dolegliwości te wpływają na satysfakcję z życia seksualnego oraz relacje partnerskie. Często współistnieją z innymi problemami, takimi jak zaburzenia erekcji czy ból podczas stosunku.

Leczenie

Terapia zależy od typu zaburzenia i jego przyczyn. W przedwczesnym wytrysku stosuje się leki opóźniające ejakulację (np. inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny), psychoterapię lub techniki treningowe (metoda „start-stop”, ściskanie), a nierzadko połączenie kilku metod. Opóźniony wytrysk wymaga przeanalizowania czynników psychologicznych oraz ewentualnego korygowania zaburzeń neurologicznych lub hormonalnych. Wytrysk wsteczny (kiedy nasienie cofa się do pęcherza moczowego) leczy się środkami poprawiającymi działanie zwieracza szyi pęcherza (np. pseudoefedryna), o ile jest to możliwe. Wsparcie seksuologiczne i konsultacje z partnerką są często kluczowe w przywracaniu satysfakcjonującego współżycia.

B.13.1. Przedwczesny wytrysk u mężczyzn (ang. Male early ejaculation)

Co to jest przedwczesny wytrysk u mężczyzn?

Przedwczesny wytrysk to sytuacja, w której ejakulacja następuje wcześniej, niż mężczyzna czy para by sobie życzyli, zazwyczaj jeszcze przed penetracją lub tuż po jej rozpoczęciu. Problem ten wywołuje frustrację, utrudnia satysfakcję seksualną i wpływa negatywnie na relacje partnerskie. Często ma charakter psychogenny – związany z lękiem, stresem bądź brakiem kontroli nad pobudzeniem. Niekiedy jednak wynika z nadwrażliwości receptorów w obrębie prącia czy zaburzeń neurofizjologicznych. Rozpoznanie opiera się głównie na wywiadzie lekarskim i ocenie subiektywnej pacjenta.

Przyczyny

Problemy neurologiczne: Uszkodzenia nerwów kontrolujących ejakulację.
Czynniki psychologiczne: Stres, lęk, depresja.
Zaburzenia hormonalne: Niski poziom testosteronu, zaburzenia hormonalne.
Genetyka: Wrodzone predyspozycje mogą odgrywać rolę.
Problemy zdrowotne: Choroby prostaty, infekcje dróg moczowych.

Objawy

Szybka ejakulacja: Ejakulacja następuje w krótkim czasie od rozpoczęcia aktywności seksualnej.
Brak kontroli nad ejakulacją: Trudność w opóźnieniu ejakulacji w każdej sytuacji seksualnej.
Stres i frustracja: Uczucie niepokoju i frustracji związane z brakiem kontroli nad ejakulacją.

Powikłania

Problemy w relacjach: Napięcia w związku partnerskim.
Niska samoocena: Obniżone poczucie własnej wartości.
Stres i depresja: Zwiększone ryzyko problemów psychicznych.

Zapobieganie

Zdrowy styl życia: Regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta, unikanie palenia i nadmiernego spożycia alkoholu.
Techniki relaksacyjne: Medytacja, joga, terapie relaksacyjne.
Konsultacje psychologiczne: Terapia psychologiczna lub seksuologiczna w celu radzenia sobie ze stresem i lękiem.

Diagnostyka

Wywiad medyczny: Szczegółowy wywiad dotyczący objawów i historii choroby.
Badanie fizykalne: Ocena stanu genitaliów i innych objawów.
Badania laboratoryjne: Testy hormonalne, badania krwi i moczu.

Leczenie

Leki: Inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (PDE5i), leki antydepresyjne, leki wspomagające ejakulację.
Terapia psychologiczna: Konsultacje z psychologiem lub seksuologiem.
Techniki behawioralne: Techniki mające na celu poprawę kontroli nad ejakulacją, takie jak metoda stop-start.
Zabiegi chirurgiczne: W skrajnych przypadkach mogą być rozważane zabiegi chirurgiczne.

Terapia przedwczesnego wytrysku opiera się na połączeniu metod psychologicznych (psychoterapia, trening poznawczo-behawioralny), farmakologicznych (leki opóźniające wytrysk, np. dapoksetyna) i metod behawioralnych (technik „start-stop”, ćwiczeń Kegla). Ważne jest również zrozumienie dynamiki seksualnej pary i wprowadzenie zmian w komunikacji oraz pieszczotach. W przypadkach etiologii organicznej (np. zbyt wysoka wrażliwość żołędzi) pomocne bywa użycie żeli znieczulających. Regularne ćwiczenia i współpraca z partnerką pozwalają poprawić kontrolę nad ejakulacją. Efekty leczenia zależą od systematyczności w stosowaniu technik i modyfikacji zachowań seksualnych.

Źródła (Przedwczesny Wytrysk):

Delcea, C. (2020) – Sex Therapy in the Treatment of Premature Ejaculation (tłum. Terapia seksualna w leczeniu przedwczesnego wytrysku)
Grunt-Mejer, K. (2021) – The history of the medicalisation of rapid ejaculation—A reflection of the rising importance of female pleasure in a phallocentric world (tłum. Historia medykalizacji szybkiego wytrysku—Odbicie rosnącego znaczenia przyjemności kobiecej w świecie fallocentrycznym)
Raveendran, A. V., Agarwal, A. (2021) – Premature ejaculation – current concepts in the management: A narrative review (tłum. Przedwczesny wytrysk – aktualne koncepcje zarządzania: Przegląd narracyjny)
Soni, K., Jeong, H., Jang, S. (2022) – Neurons for Ejaculation and Factors Affecting Ejaculation (tłum. Neurony odpowiedzialne za ejakulację i czynniki wpływające na ejakulację)
Sikdar, T., Chowdhury, M., Ahsan, M., Ali, R. (2020) – Dapoxetine for the management of premature ejaculation (tłum. Dapoksetyna w zarządzaniu przedwczesnym wytryskiem)
Kamalov, A., Ohobotov, D., Frolova, M., Tivtikyan, A., Nesterova, O. Y. (2020) – [Premature ejaculation: the main physiological mechanisms and new approaches to the treatment] (tłum. Przedwczesny wytrysk: główne mechanizmy fizjologiczne i nowe podejścia do leczenia)

B.13.2. Opóźniony wytrysk u mężczyzn (ang. Male delayed ejaculation)

Co to jest opóźniony wytrysk u mężczyzn?

Opóźniony wytrysk to stan, w którym mężczyzna ma trudności z osiągnięciem ejakulacji, mimo długotrwałej stymulacji seksualnej i normalnej erekcji. Niekiedy ejakulacja w ogóle nie występuje, mimo intensywnych prób. Przyczyny bywają psychogenne (lęk, presja, nieadekwatne bodźce) lub fizjologiczne (choroby neurologiczne, niedobory hormonalne, skutki uboczne niektórych leków – np. antydepresantów). Problem ten potrafi frustrować oboje partnerów, wydłużając kontakt seksualny i niekiedy uniemożliwiając osiągnięcie satysfakcji.

Przyczyny

Problemy neurologiczne: Zmiany w mózgu i układzie nerwowym mogą prowadzić do opóźnionego wytrysku.
Czynniki psychologiczne: Stres, lęk, depresja, problemy emocjonalne.
Zaburzenia hormonalne: Niski poziom testosteronu, wysokie poziomy prolaktyny.
Leki: Niektóre leki, takie jak antydepresanty, mogą wpływać na funkcje seksualne.
Problemy zdrowotne: Cukrzyca, choroby prostaty, operacje kręgosłupa.

Objawy

Znaczne opóźnienie ejakulacji: Trudność w osiągnięciu wytrysku pomimo długotrwałej stymulacji seksualnej.
Brak ejakulacji: Całkowity brak wytrysku pomimo normalnej stymulacji seksualnej.
Stres i frustracja: Uczucie niepokoju i frustracji związane z trudnościami w ejakulacji.

Powikłania

Problemy w relacjach: Napięcia w związku partnerskim.
Niska samoocena: Obniżone poczucie własnej wartości.
Stres i depresja: Zwiększone ryzyko problemów psychicznych.
Zaburzenia płodności: Problemy z ejakulacją mogą utrudniać zajście w ciążę.

Zapobieganie

Zdrowy styl życia: Regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta, unikanie palenia i nadmiernego spożycia alkoholu.
Techniki relaksacyjne: Medytacja, joga, terapie relaksacyjne.
Konsultacje psychologiczne: Terapia psychologiczna lub seksuologiczna w celu radzenia sobie ze stresem i lękiem.

Diagnostyka

Wywiad medyczny: Szczegółowy wywiad dotyczący objawów i historii choroby.
Badanie fizykalne: Ocena stanu genitaliów i innych objawów.
Badania laboratoryjne: Testy hormonalne, badania krwi i moczu.
Obrazowanie: Ultrasonografia, MRI w celu oceny stanu naczyń i narządów.

Leczenie

Leki: Stosowanie leków wspomagających ejakulację, np. inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (PDE5i).
Terapia psychologiczna: Konsultacje z psychologiem lub seksuologiem.
Techniki behawioralne: Techniki mające na celu poprawę kontroli nad ejakulacją, takie jak metoda stop-start.
Zabiegi chirurgiczne: W skrajnych przypadkach mogą być rozważane zabiegi chirurgiczne.

W leczeniu opóźnionego wytrysku stosuje się przede wszystkim psychoterapię, zwłaszcza gdy dominują czynniki emocjonalne i relacyjne. Ważna jest edukacja seksualna, praca nad akceptacją siebie i rozpoznawaniem odpowiedniego poziomu pobudzenia. Jeżeli zidentyfikowano przyczyny organiczne (np. niedoczynność tarczycy, uszkodzenia neurologiczne), ich korekta pozwala na częściową lub pełną poprawę. W niektórych sytuacjach pomocne bywa zmniejszenie dawek leków antydepresyjnych lub zamiana ich na inne. Istotne jest też wsparcie partnerki i wprowadzenie bardziej zróżnicowanych bodźców seksualnych, tak aby przyspieszyć reakcję ejakulacyjną.

Źródła (Opóźniony Wytrysk):

Rustamov, M., Belyaev, A. R., Aliev, R. M., Rapoport, L., Vinarov, A. (2020) – Delayed ejaculation: epidemiology, diagnostics and treatment (tłum. Opóźniony wytrysk: epidemiologia, diagnostyka i leczenie)
Honig, S. (2021) – Delayed Ejaculation (tłum. Opóźniony wytrysk)
Fiala, L., Lenz, J., Havelka, P., Vetvicka, V. (2022) – Delayed ejaculation in men with depressive disorders (tłum. Opóźniony wytrysk u mężczyzn z zaburzeniami depresyjnymi)
Martin-Tuite, P., Shindel, A. W. (2020) – Management Options for Premature Ejaculation and Delayed Ejaculation in Men (tłum. Opcje leczenia przedwczesnego i opóźnionego wytrysku u mężczyzn)
Soni, K., Jeong, H., Jang, S. (2022) – Neurons for Ejaculation and Factors Affecting Ejaculation (tłum. Neurony odpowiedzialne za ejakulację i czynniki wpływające na ejakulację)
Rowland, D., Côté-Léger, P. (2020) – Moving Toward Empirically Based Standardization in the Diagnosis of Delayed Ejaculation (tłum. Dążenie do empirycznie opartej standaryzacji w diagnostyce opóźnionego wytrysku)
Wainipitapong, S., Wiwattarangkul, T., Bumphenkiatikul, T. (2021) – Delayed Ejaculation Due to Improper Male Condom Size: A Case Report (tłum. Opóźniony wytrysk spowodowany niewłaściwym rozmiarem prezerwatywy: opis przypadku)
Shindel, A., Althof, S., Carrier, S., Chou, R., McMahon, C., Mulhall, J., Paduch, D., Pastuszak, A., Rowland, D., Tapscott, A., Sharlip, I. (2021) – Disorders of Ejaculation: An AUA/SMSNA Guideline (tłum. Zaburzenia ejakulacji: wytyczne AUA/SMSNA)
Wang, C., Chen, X., Zhu, Z., Zhang, Y. (2023) – The Differences in Brain Function Between Lifelong Premature Ejaculation and Delayed Ejaculation: A Study Based on High-density Electroencephalogram (tłum. Różnice w funkcjonowaniu mózgu między przewlekłym przedwczesnym wytryskiem a opóźnionym wytryskiem: badanie oparte na wysokogęstościowym elektroencefalogramie)
Corsini, C., Belladelli, F., Pozzi, E., Fallara, G., Cilio, S., Raffo, M., Negri, F., Cella, L., Fantin, M., Bertini, A., Lanzaro, F., Candela, L., Boeri, L., Capogrosso, P., d’Arma, A., Montorsi, F., Salonia, A. (2023) – CAN DELAYED EJACULATION HAVE AN IMPACT ON PSYCHOLOGICAL HEALTH? FINDINGS FROM A CROSS SECTIONAL STUDY (tłum. Czy opóźniony wytrysk może mieć wpływ na zdrowie psychiczne? Wyniki z badania przekrojowego)

B.13.3. Wytrysk wsteczny (ang. Retrograde ejaculation)

Co to jest wytrysk wsteczny?

Wytrysk wsteczny to zjawisko, w którym podczas orgazmu nasienie zamiast wypływać przez cewkę moczową na zewnątrz, cofa się do pęcherza moczowego. W efekcie ilość nasienia w ejakulacie jest bardzo mała lub nie ma go wcale, co utrudnia lub uniemożliwia zapłodnienie. Przyczyną bywa niewydolność mięśnia zwieracza szyi pęcherza, często spowodowana uszkodzeniami nerwowymi (cukrzyca, zabiegi chirurgiczne w obrębie miednicy) lub działaniem niektórych leków. Mężczyźni mogą doświadczać normalnego orgazmu odczuciowego, ale nie widzą wytrysku nasienia.

Przyczyny

Problemy neurologiczne: Uszkodzenia nerwów, zwłaszcza w wyniku operacji, takich jak prostatektomia.
Czynniki farmakologiczne: Leki takie jak antydepresanty, leki przeciwnadciśnieniowe, leki na przerost prostaty.
Anatomiczne i chirurgiczne: Operacje prostaty lub pęcherza moczowego, uszkodzenia mięśnia zwieracza pęcherza.
Choroby przewlekłe: Cukrzyca, która może prowadzić do neuropatii.

Objawy

Brak lub zmniejszenie nasienia: Brak nasienia podczas orgazmu lub bardzo mała ilość.
Zmętnienie moczu: Mocz po orgazmie może być mętny, co wskazuje na obecność nasienia w pęcherzu.
Niepłodność: Brak możliwości zapłodnienia partnerki.

Powikłania

Niepłodność: Brak nasienia w ejakulacie uniemożliwia naturalne zapłodnienie.
Stres i frustracja: Problemy emocjonalne związane z niemożnością normalnego ejakulowania.

Zapobieganie

Monitorowanie leków: Unikanie leków mogących powodować wytrysk wsteczny.
Zdrowy styl życia: Unikanie czynników ryzyka takich jak cukrzyca poprzez zdrową dietę i regularną aktywność fizyczną.

Diagnostyka

Wywiad medyczny: Szczegółowy wywiad dotyczący objawów i historii choroby.
Badanie moczu: Analiza moczu po orgazmie w celu wykrycia obecności nasienia.
Testy obrazowe: Ultrasonografia w celu oceny stanu pęcherza moczowego i przewodów wytryskowych.

Leczenie

Leki: Alpha-sympatykomimetyki takie jak pseudoefedryna mogą pomagać w zamykaniu mięśnia zwieracza pęcherza podczas orgazmu.
Zabiegi chirurgiczne: W skrajnych przypadkach, zabiegi mogą być rozważane w celu przywrócenia normalnego przepływu nasienia.
Techniki wspomaganego rozrodu: In vitro, IUI (inseminacja domaciczna) z użyciem nasienia odzyskanego z moczu.

Jeżeli wytrysk wsteczny nie stanowi problemu dla pacjenta i partnerki (np. nie starają się o dziecko), często nie wymaga leczenia. W przypadku, gdy celem jest płodność, próbuje się poprawić działanie zwieracza szyi pęcherza poprzez leki α-adrenergiczne (np. pseudoefedrynę) lub w niektórych sytuacjach zabiegi chirurgiczne. Niekiedy konieczne bywa uzyskanie plemników z moczu (po alkalizacji) albo pobieranie ich bezpośrednio z najądrza lub jądra i wykorzystanie w procedurach wspomaganego rozrodu. Ważne jest również korygowanie towarzyszących schorzeń (cukrzycy, neuropatii) i unikanie leków sprzyjających rozluźnieniu zwieracza pęcherza.

Źródła (Wytrysk Wsteczny):

Shulman, S. (2022) – Retrograde ejaculation (tłum. Wytrysk wsteczny)
Conduit, C., Lewin, J., Sim, I., Dhillon, H., Hong, W., Hutchinson, A., Ahmad, G., Lawrentschuk, N., Thomas, B., Leonard, M., Tran, B. (2023) – Trial in progress: PREPARE—Exploring the activity of pseudoephedrine in treating retrograde ejaculation following retroperitoneal lymph node dissection (RPLND) in survivors of testicular cancer (TC) (tłum. Badanie w toku: PREPARE—Badanie aktywności pseudoefedryny w leczeniu wytrysku wstecznego po retroperitonealnej limfadenektomii u ocalałych z raka jądra (TC))
Koren, G., Koren, D. (2020) – Retrograde Ejaculation—a Commonly Unspoken Aspect of Prostatectomy for Benign Prostatic Hypertrophy (tłum. Wytrysk wsteczny—często nieomawiany aspekt prostatektomii z powodu łagodnego przerostu prostaty)
Gupta, S., Sharma, R., Agarwal, A., Parekh, N., Finelli, R., Shah, R., Kandil, H., Saleh, R., Arafa, M., Ko, E. Y., Simopoulou, M., Zini, A., Rajmil, O., Kavoussi, P., Singh, K., Ambar, R., Elbardisi, H., Sengupta, P., Martinez, M., Boitrelle, F., Alves, M. G., Khalafalla, K., Roychoudhury, S., Busetto, G., Gosalvez, J., Tadros, N., Palani, A., Rodriguez, M. G., Anagnostopoulou, C., Micic, S., Rocco, L., Mostafa, T., Alvarez, J., Jindal, S., Sallam, H., Rosas, I. M., Lewis, S., AlSaid, S., Altan, M., Park, H., Ramsay, J., Parekattil, S., Sabbaghian, M., Tremellen, K., Vogiatzi, P., Gilani, M., Evenson, D., Colpi, G. (2021) – A Comprehensive Guide to Sperm Recovery in Infertile Men with Retrograde Ejaculation (tłum. Kompleksowy przewodnik po odzyskiwaniu nasienia u bezpłodnych mężczyzn z wytryskiem wstecznym)
Han, H., Liu, S., Liang, X., Lei, H., Li, G., Zhang, J., Zhang, P., Zhang, X., Tian, L. (2020) – Restoration of antegrade ejaculation after transurethral bladder neck injection of Deflux for retrograde ejaculation: a case report of natural conception (tłum. Przywrócenie wytrysku antegrade po przezcewkowym wstrzyknięciu do szyi pęcherza moczowego Deflux w celu leczenia wytrysku wstecznego: opis przypadku naturalnego poczęcia)

B.14. Problemy męskich narządów płciowych (ang. Problems of male genital organs)

Co to są problemy męskich narządów płciowych?

Problemy męskich narządów płciowych to szeroka kategoria obejmująca różnorodne trudności, dolegliwości i objawy związane z prąciem, jądrami, moszną czy gruczołem krokowym. Mogą wynikać z chorób układu rozrodczego (stany zapalne, nowotwory), zaburzeń erekcji, wad anatomicznych (stulejka, wnętrostwo), urazów czy problemów psychoseksualnych. Objawy są niekiedy subtelne, np. niewielki dyskomfort, drobne wycieki czy osłabienie strumienia moczu, ale mogą też przybierać formę poważnych stanów nagłych (skręt jądra, załupek). Wczesna diagnoza i leczenie pozwalają zminimalizować ryzyko powikłań i poprawić jakość życia.

Leczenie

Metody terapii zależą od konkretnej dolegliwości. Stany zapalne leczy się antybiotykami lub innymi środkami przeciwzakaźnymi, wady anatomiczne koryguje się chirurgicznie, a zaburzenia erekcji – farmakologicznie bądź za pomocą psychoterapii. Przy podejrzeniu nowotworu kluczowe są specjalistyczne badania diagnostyczne (USG, markery nowotworowe, biopsja). Bardzo ważne jest także dbanie o profilaktykę: samobadanie jąder, regularne wizyty u urologa, zdrowy styl życia (dieta, aktywność fizyczna) i eliminacja używek. Wiele problemów męskich narządów płciowych można skutecznie wyleczyć, jeśli odpowiednio wcześnie zostaną wykryte i poddane terapii.

B.14.1. Objawy lub dolegliwości prącia (ang. Symptom or complaint of the penis)

Co to są objawy lub dolegliwości prącia?

Objawy lub dolegliwości prącia to wszelkie sygnały nieprawidłowego funkcjonowania bądź stanu zapalnego w obrębie penisa: ból, pieczenie, swędzenie, zaczerwienienie, obrzęk, owrzodzenia czy zmiany skórne. Mogą być wynikiem infekcji (bakteryjnych, wirusowych, grzybiczych), urazów mechanicznych, stanów zapalnych naczyń (choroba Mondora), zaburzeń krążenia bądź reakcji alergicznych. Nierzadko wpływają na jakość życia seksualnego i psychiczny komfort mężczyzny. W przypadku długotrwałego utrzymywania się objawów czy ich nawracania warto skonsultować się z urologiem lub dermatologiem.

Przyczyny

Urazy mechaniczne: Złamanie prącia, urazy sportowe, urazy podczas aktywności seksualnej.
Infekcje: Infekcje bakteryjne, wirusowe, grzybicze.
Choroby zapalne: Przewlekłe zapalenie prostaty, przewlekły zespół bólowy miednicy, zapalenie ciał jamistych.
Wady wrodzone: Hypospadias, ukryty prącie.
Choroby nowotworowe: Nowotwory prącia, epithelioid hemangioendothelioma.
Czynniki psychologiczne: Lęk, depresja, zaburzenia psychosomatyczne.

Objawy

Ból prącia: Może występować podczas erekcji, oddawania moczu, aktywności seksualnej lub w spoczynku.
Obrzęk i zasinienie: Występuje często po urazie.
Deformacje prącia: Krzywizna prącia, zmiany strukturalne.
Problemy z erekcją: Trudności w osiągnięciu lub utrzymaniu erekcji.
Problemy z ejakulacją: Ból podczas ejakulacji, niemożność ejakulacji.
Zmiany skórne: Zaczerwienienie, wysypka, owrzodzenia.

Powikłania

Długotrwały ból: Chroniczny ból prącia może prowadzić do zaburzeń funkcji seksualnych i emocjonalnych.
Problemy z płodnością: Infekcje i urazy mogą wpływać na zdolność do rozmnażania.
Komplikacje chirurgiczne: Niewłaściwe leczenie urazów lub infekcji może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych.

Zapobieganie

Bezpieczne praktyki seksualne: Używanie prezerwatyw, unikanie ryzykownych zachowań seksualnych.
Ochrona przed urazami: Noszenie odpowiedniej odzieży ochronnej podczas aktywności fizycznej.
Regularne badania: Wizyty u urologa w celu wczesnego wykrycia i leczenia problemów.

Diagnostyka

Badanie kliniczne: Ocena stanu prącia przez lekarza.
Badania obrazowe: Ultrasonografia, MRI w celu oceny struktur wewnętrznych prącia.
Badania laboratoryjne: Badania krwi, analiza moczu, posiewy w kierunku infekcji.

Leczenie

Leki: Antybiotyki, leki przeciwzapalne, leki przeciwbólowe.
Zabiegi chirurgiczne: Naprawa urazów, usuwanie nowotworów, korekcja wad wrodzonych.
Terapie psychologiczne: Wsparcie psychologiczne dla pacjentów z problemami seksualnymi.

Sposób leczenia dolegliwości prącia zależy od zidentyfikowanej przyczyny. Przy infekcjach stosuje się leki przeciwdrobnoustrojowe (antybiotyki, preparaty przeciwgrzybicze), a w reakcjach alergicznych – maści łagodzące i unikanie drażniących kosmetyków. W razie zauważenia owrzodzeń lub nietypowych zmian warto przeprowadzić badania histopatologiczne, by wykluczyć stany przedrakowe i nowotwory. W niektórych przypadkach konieczne jest przeprowadzenie zabiegu chirurgicznego (np. plastyka napletka, usunięcie zmiany skórnej). Utrzymanie właściwej higieny intymnej i noszenie luźnej bielizny często pomaga w zapobieganiu nawracającym problemom prącia.

Źródła (Skargi Dotyczące Prącia):

Lakshmi Vas, A. Wasnik, Jhanvi VoraHemani, Priyanka Deshmukh (2023) – Managing the pain of dumbbell induced penile injury: case report (tłum. Zarządzanie bólem spowodowanym urazem prącia przez hantle: opis przypadku)
T. Nakashima, Mitsuyuki Koizumi, A. Fujikawa (2020) – A Case of Purulent Penile Cavernitis with Emphysema (tłum. Przypadek ropnego zapalenia jamistych ciał prącia z rozedmą)
A. Yadav, Sudhir Singh, Raju Chapagain, Prem Das, Jag Mohan Osti, D. Neupane (2021) – Delayed Presentation of a Penile Fracture: A Case Report (tłum. Opóźniona prezentacja złamania prącia: opis przypadku)
M. Megson, D. Ralph (2023) – The Surgical Outcome of Buried Penis Surgery (tłum. Wynik chirurgiczny operacji ukrytego prącia)
K. Taha (2020) – A typical presentation of penile fracture (tłum. Typowa prezentacja złamania prącia)
Philip R. Cohen (2021) – Adult Acquired Buried Penis: A Hidden Problem in Obese Men (tłum. Ukryte prącie u dorosłych: ukryty problem u otyłych mężczyzn)
K. Klifto, A. Dellon (2020) – Neurolysis of the Dorsal Nerve to the Penis to Restore Function After Trauma (tłum. Neuroplastyka nerwu grzbietowego prącia w celu przywrócenia funkcji po urazie)
D. Aggarwal, K. Parmar, Saket Singh, Santosh Kumar (2020) – Trauma-induced dry gangrene of penis (tłum. Sucha gangrena prącia wywołana urazem)
Antonio Segundo, S. Glina (2020) – Prevalence, Risk Factors, and Erectile Dysfunction Associated With Peyronie’s Disease Among Men Seeking Urological Care (tłum. Prewalencja, czynniki ryzyka i zaburzenia erekcji związane z chorobą Peyroniego u mężczyzn poszukujących opieki urologicznej)
J. Sullivan, C. Salter, J. Flores, P. Guhring, M. Parker, J. Mulhall (2022) – MP21-20: Exploring Erectile Hemodynamics in Men Complaining of Hard-Flaccid Syndrome (HFS) (tłum. MP21-20: Badanie hemodynamiki erekcji u mężczyzn skarżących się na zespół twardo-flakowy (HFS))

B.14.1.1. Ból Prącia (ang. Pain in Penis)

Co To Jest Ból Prącia?

Ból prącia to stan, w którym mężczyzna odczuwa dyskomfort lub ból w obrębie prącia. Może być wynikiem różnych przyczyn, takich jak urazy, infekcje, stany zapalne czy problemy neurologiczne.

Przyczyny

Urazy mechaniczne: Złamanie prącia, urazy sportowe, urazy podczas aktywności seksualnej.
Infekcje: Infekcje bakteryjne, wirusowe, grzybicze.
Choroby zapalne: Przewlekłe zapalenie prostaty, przewlekły zespół bólowy miednicy, zapalenie ciał jamistych.
Problemy neurologiczne: Urazy nerwów, neuropatie.
Czynniki psychologiczne: Stres, lęk, zaburzenia psychosomatyczne.

Objawy

Ból podczas erekcji: Dyskomfort lub ból podczas wzwodu.
Ból podczas oddawania moczu: Dyskomfort lub ból przy oddawaniu moczu.
Ból podczas aktywności seksualnej: Dyskomfort lub ból podczas stosunku.
Obrzęk i zasinienie: Występujące często po urazie.
Zmiany skórne: Zaczerwienienie, wysypka, owrzodzenia.

Powikłania

Długotrwały ból: Chroniczny ból prącia może prowadzić do zaburzeń funkcji seksualnych i emocjonalnych.
Problemy z płodnością: Infekcje i urazy mogą wpływać na zdolność do rozmnażania.
Komplikacje chirurgiczne: Niewłaściwe leczenie urazów lub infekcji może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych.

Zapobieganie

Bezpieczne praktyki seksualne: Używanie prezerwatyw, unikanie ryzykownych zachowań seksualnych.
Ochrona przed urazami: Noszenie odpowiedniej odzieży ochronnej podczas aktywności fizycznej.
Regularne badania: Wizyty u urologa w celu wczesnego wykrycia i leczenia problemów.

Diagnostyka

Badanie kliniczne: Ocena stanu prącia przez lekarza.
Badania obrazowe: Ultrasonografia, MRI w celu oceny struktur wewnętrznych prącia.
Badania laboratoryjne: Badania krwi, analiza moczu, posiewy w kierunku infekcji.

Leczenie

Leki: Antybiotyki, leki przeciwzapalne, leki przeciwbólowe.
Zabiegi chirurgiczne: Naprawa urazów, usuwanie nowotworów, korekcja wad wrodzonych.
Terapie psychologiczne: Wsparcie psychologiczne dla pacjentów z problemami seksualnymi.

Źródła (Ból Prącia):

Lakshmi Vas, A. Wasnik, Jhanvi VoraHemani, Priyanka Deshmukh (2023) – Managing the pain of dumbbell induced penile injury: case report (tłum. Zarządzanie bólem spowodowanym urazem prącia przez hantle: opis przypadku)
H. Shaaban, K. Jumean (2021) – Man with painful penile swelling (tłum. Mężczyzna z bolesnym obrzękiem prącia)
K. Klifto, A. Dellon (2020) – Neurolysis of the Dorsal Nerve to the Penis to Restore Function After Trauma (tłum. Neuroplastyka nerwu grzbietowego prącia w celu przywrócenia funkcji po urazie)
Yong He, Ming Jiang, J. Xiong, Hongsheng Wang (2023) – Painful ulcers on the penis (tłum. Bolesne wrzody na prąciu)
A. Yadav, Sudhir Singh, Raju Chapagain, Prem Das, Jag Mohan Osti, D. Neupane (2021) – Delayed Presentation of a Penile Fracture: A Case Report (tłum. Opóźniona prezentacja złamania prącia: opis przypadku)
Keshavmurthy A Adya, A. Inamadar, A. Palit (2020) – A Chronic Penile Ulcer in an Elderly Male (tłum. Przewlekły wrzód prącia u starszego mężczyzny)
Raghubir Bhardwaj, Gyvi Gaurav, S. Alam (2020) – Penile Fracture during masturbation – a case report (tłum. Złamanie prącia podczas masturbacji – opis przypadku)
Y. Ouanes, M. H. Saadi, Houssem Haj Alouene, Mokhtar Bibi, A. Sellami, S. B. Rhouma, Y. Nouira (2021) – Sexual Function Outcomes After Surgical Treatment of Penile Fracture (tłum. Wyniki funkcji seksualnych po chirurgicznym leczeniu złamania prącia)
R. Mandal, S. Ghosh, S. Sarkar (2020) – Penile strangulation: A case report of a potentially serious emergency condition in a young male (tłum. Zadzierzgnięcie prącia: opis przypadku potencjalnie poważnego stanu nagłego u młodego mężczyzny)
N. Deebel, K. Thai, E. Matz, R. Dutta, J. Refugia, R. Terlecki (2023) – Managing Patient Pain Expectations in Buried Penis Repair: An Opportunity for Quality Improvement (tłum. Zarządzanie oczekiwaniami pacjentów dotyczącymi bólu w naprawie ukrytego prącia: szansa na poprawę jakości)

B.14.2. Problemy gruczołu krokowego (ang. Problems of the prostate)

Co to są problemy gruczołu krokowego?

Problemy gruczołu krokowego to ogólne określenie na dolegliwości i zaburzenia funkcjonowania prostaty, takie jak trudności w oddawaniu moczu, uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza, częstomocz nocny czy dyskomfort w okolicy krocza. Mogą one być skutkiem łagodnego przerostu stercza (BPH), zapaleń, powikłań po zabiegach urologicznych czy rozwoju nowotworu. Najczęściej występują u mężczyzn po 50. roku życia, chociaż mogą dotknąć również młodszych w razie infekcji czy wad anatomicznych. Wczesne rozpoznanie pozwala uniknąć przykrych komplikacji związanych z zatrzymaniem moczu lub zaawansowanym rakiem.

Przyczyny

Przerost prostaty: Benign Prostatic Hyperplasia (BPH), czyli łagodny przerost prostaty, który może prowadzić do problemów z oddawaniem moczu.
Zapalenie prostaty: Prostatitis, czyli zapalenie prostaty, które może być spowodowane infekcjami bakteryjnymi.
Rak prostaty: Nowotwór złośliwy, który jest jednym z najczęstszych rodzajów raka u mężczyzn.
Zakażenia: Infekcje układu moczowego mogą prowadzić do zapalenia prostaty.

Objawy

Problemy z oddawaniem moczu: Trudności w rozpoczęciu lub zakończeniu oddawania moczu, słaby strumień moczu.
Ból i dyskomfort: Ból w dolnej części pleców, w pachwinie, w okolicy narządów płciowych.
Krwawienie: Krew w moczu lub nasieniu.
Problemy seksualne: Zaburzenia erekcji, ból podczas ejakulacji.

Powikłania

Niepłodność: Problemy z produkcją lub transportem plemników mogą prowadzić do niepłodności.
Zakażenia układu moczowego: Mogą być częstsze i bardziej uciążliwe.
Chroniczny ból: Długotrwały ból i dyskomfort.

Zapobieganie

Zdrowy tryb życia: Dieta bogata w owoce i warzywa, regularna aktywność fizyczna.
Regularne badania: Regularne wizyty u urologa, badania poziomu PSA (Prostate-Specific Antigen).
Unikanie ryzykownych zachowań: Ograniczenie spożycia alkoholu, unikanie palenia.

Diagnostyka

Badanie kliniczne: Ocena stanu prostaty przez lekarza.
Badania laboratoryjne: Testy krwi, analiza moczu.
Badania obrazowe: Ultrasonografia, MRI, biopsja prostaty.

Leczenie

Leki: Antybiotyki, leki przeciwzapalne, leki hormonalne.
Zabiegi chirurgiczne: Prostatektomia, zabiegi minimalnie inwazyjne.
Terapie onkologiczne: Radioterapia, chemioterapia, immunoterapia.

Terapia dostosowana jest do typu problemu. Łagodny przerost stercza leczy się farmakologicznie (alfa-blokery, inhibitory 5-alfa-reduktazy), a w razie braku poprawy – chirurgicznie (TURP, laseroterapia). Zapalenie prostaty wymaga długotrwałej antybiotykoterapii i środków przeciwzapalnych, a w pewnych przypadkach masaży gruczołu krokowego. Nowotwór prostaty (rak) leczy się operacyjnie (prostatektomia radykalna), radioterapią, hormonoterapią bądź ich połączeniem, zależnie od stadium. Regularne badania (PSA, per rectum, USG transrektalne) i ocena urologiczna pozwalają w porę zauważyć zmiany i wdrożyć skuteczne leczenie.

Źródła (Problemy Prostaty):

T. Guthrie, P. Watson (2020) – Prostate cancer (tłum. Rak prostaty)
R. Rebello, C. Oing, K. Knudsen, S. Loeb, David C. Johnson, R. Reiter, S. Gillessen, T. H. van der Kwast, R. Bristow (2021) – Prostate cancer (tłum. Rak prostaty)
Fitzgerald Osuna Gutierrez, Mariana Partida Rodríguez, Karen Ivonne Calderon Tolentino, Quiahuitzin Elizabeth Vazquez Manzano, Alma Brenda Reyes Aquino, Edith Carolina Martonez Herrena (2022) – Prostate Cancer: A Public Health Problem (tłum. Rak prostaty: Problem zdrowia publicznego)
Amin Gasmi, Geir Bjørklund, S. Noor, Yu O Semenova, Alexandru Dosa, J. Pen, A. Menzel, S. Piscopo, Nicolas Wirth, D. Costea (2022) – Nutritional and surgical aspects in prostate disorders (tłum. Aspekty żywieniowe i chirurgiczne w zaburzeniach prostaty)
A. Lee, Y. Ben-Shlomo, S. Kupoor, J. Pati (2020) – Prostate Cancer (tłum. Rak prostaty)
Özer Ural Çakıcı, A. Canda (2022) – The Debate on Prostate Cancer Screening: What Does the Wisdom from the Old Books Whisper? (tłum. Debata na temat badań przesiewowych raka prostaty: Co szepczą mądrości ze starych książek?)
H. Yao, R. Crump, C. Charbonneau, Asher Khan, C. Barton, H. Brotherhood, Jing Jiang, K. Carlson, R. Baverstock (2020) – Baseline patient reported outcomes data shows high prevalence of overactive bladder, sexual dysfunction, depression and anxiety in Canadian men with newly diagnosed localized prostate cancer (tłum. Dane o zgłaszanych przez pacjentów wynikach pokazują wysoką częstość występowania nadreaktywnego pęcherza, dysfunkcji seksualnych, depresji i lęku u kanadyjskich mężczyzn z nowo zdiagnozowanym miejscowym rakiem prostaty)
Kishanrao Suresh (2022) – Prostate health in India (BPH & Prostate Cancer) (tłum. Zdrowie prostaty w Indiach (BPH i rak prostaty))
B. Hernandez (2020) – Prostate Cancer (tłum. Rak prostaty)
G. Shaw, R. Almeida-Magana (2022) – Prostate cancer (tłum. Rak prostaty)

B.14.3. Objawy lub dolegliwości moszny lub jądra (ang. Symptom or complaint of the scrotum or testis)

Co to są objawy lub dolegliwości moszny lub jądra?

Objawy lub dolegliwości moszny lub jądra to wszelkie niepokojące sygnały w obrębie worka mosznowego i gonad, takie jak ból, obrzęk, zgrubienia, wyczuwalne guzki, zmiany skórne czy zniekształcenie. Mogą wynikać z zapalenia (orchitis, epididymitis), wodniaków, żylaków powrózka nasiennego, urazów lub nowotworów jądra. Objawy te niekiedy są łagodne i przejściowe, lecz zdarza się, że stanowią pilny problem medyczny (np. skręt jądra) bądź wskazują na chorobę zagrażającą zdrowiu i życiu (guz jądra). Dlatego wszelkie trwałe lub nasilające się dolegliwości wymagają konsultacji lekarskiej.

Przyczyny

Infekcje: Epididymitis, zapalenie jądra, ropnie moszny.
Urazy mechaniczne: Urazy sportowe, urazy podczas aktywności seksualnej.
Choroby zapalne: Przewlekłe zapalenie prostaty, przewlekły zespół bólowy miednicy.
Nowotwory: Rak jądra, rak prącia, chłoniaki.
Torsja jądra: Nagłe skręcenie jądra, które może prowadzić do niedokrwienia i martwicy.

Objawy

Ból i dyskomfort: Ból w mosznie lub jądrze, który może promieniować do dolnej części brzucha.
Obrzęk i zasinienie: Obrzęk moszny, który może być związany z urazem lub infekcją.
Guzki lub masy: Wykrycie guzków w mosznie lub jądrze, które mogą wskazywać na nowotwory.
Zmiany skórne: Zaczerwienienie, wysypka, owrzodzenia na skórze moszny.

Powikłania

Niepłodność: Problemy z produkcją lub transportem plemników mogą prowadzić do niepłodności.
Zakażenia układu moczowego: Mogą być częstsze i bardziej uciążliwe.
Chroniczny ból: Długotrwały ból i dyskomfort mogą prowadzić do zaburzeń funkcji seksualnych i emocjonalnych.

Zapobieganie

Bezpieczne praktyki seksualne: Używanie prezerwatyw, unikanie ryzykownych zachowań seksualnych.
Ochrona przed urazami: Noszenie odpowiedniej odzieży ochronnej podczas aktywności fizycznej.
Regularne badania: Wizyty u urologa w celu wczesnego wykrycia i leczenia problemów.

Diagnostyka

Badanie kliniczne: Ocena stanu moszny i jąder przez lekarza.
Badania obrazowe: Ultrasonografia, MRI w celu oceny struktur wewnętrznych.
Badania laboratoryjne: Badania krwi, analiza moczu, posiewy w kierunku infekcji.

Leczenie

Leki: Antybiotyki, leki przeciwzapalne, leki przeciwbólowe.
Zabiegi chirurgiczne: Naprawa urazów, usuwanie nowotworów, korekcja wad wrodzonych.
Terapie psychologiczne: Wsparcie psychologiczne dla pacjentów z problemami seksualnymi.

Podejście terapeutyczne różni się zależnie od rozpoznania. Zapalenia leczy się antybiotykami bądź lekami przeciwzapalnymi, wodniaki i torbiele – operacyjnie, a żylaki powrózka nasiennego – chirurgicznie lub metodą embolizacji. W razie podejrzenia nowotworu kluczowa jest orchidektomia i szczegółowe badania histopatologiczne, a następnie, jeśli to konieczne, chemioterapia lub radioterapia. Przy skręcie jądra niezbędna jest natychmiastowa interwencja chirurgiczna. W każdym przypadku istotne jest dbanie o higienę i regularna samokontrola (badanie dotykiem jąder), by wcześnie wykryć nieprawidłowości i zapobiec komplikacjom.

Źródła (Skargi Dotyczące Moszny lub Jądra):

C. Tang, Chung-Tso Chen, Chi-Hsuan Hung, Yen‐Chieh Wang (2020) – Acute scrotum secondary to torsion of a tunica vaginalis cyst (tłum. Ostry stan moszny wtórny do skrętu torbieli tunica vaginalis)
R. Chanchlani, H. Acharya (2023) – Acute Scrotum in Children: A Retrospective Study of Cases With Review of Literature (tłum. Ostry stan moszny u dzieci: retrospektywne badanie przypadków z przeglądem literatury)
Naman Saxena, Amlendu Nagar, Sheetal Singh, Pradeep Ahirwar (2021) – Sonographic Imaging of Acute Scrotal Pain (tłum. Obrazowanie sonograficzne ostrego bólu moszny)
Thomas Damrow, Ryan Bellinger, Judy Lin, Jennifer A Walker (2023) – An Unusual Case of Acute Scrotal Pain (tłum. Nietypowy przypadek ostrego bólu moszny)
Afzal Hussain Quasmi, Aprajita Anupam, Binoy Kumar, Pankaj Kumar Mishra (2023) – Clinical, Biochemical and Radiological Study of Acute Scrotal Swellings (tłum. Kliniczne, biochemiczne i radiologiczne badanie ostrych obrzęków moszny)
Bei Guo, Han-Ping Wu (2023) – Atypical symptoms of testicular torsion in a 7-year-old child: A case report (tłum. Nietypowe objawy skrętu jądra u 7-letniego dziecka: opis przypadku)
G. Balasubramanian (2020) – A Clinical Study of Acute Scrotal Swelling (tłum. Kliniczne badanie ostrego obrzęku moszny)
Gang Wang, N. Zhuo, Jingyang Li (2022) – Letter to the editor regarding Chen et al. “IgG4‐related disease manifesting as scrotal swelling” (tłum. List do redaktora w sprawie artykułu Chen i in. “Choroba związana z IgG4 manifestująca się obrzękiem moszny”)
Sharangouda J. Patil, Moses Ingty (2020) – An Atypical Case of Scrotal Swelling – Masquerading As Third Testis (tłum. Nietypowy przypadek obrzęku moszny – Maskowanie jako trzecie jądro)
K. Rew, R. Langan, Miriam Hadj-Moussa, J. Heidelbaugh (2021) – Men’s Health: Scrotal and Testicular Conditions (tłum. Zdrowie mężczyzn: Schorzenia moszny i jąder)
Takateru Ihara, S. Arino, O. Nomura (2021) – Movable discoloration in the scrotum with attendant pain (tłum. Ruchome przebarwienia w mosznie z towarzyszącym bólem)
Lama AlFakhri, Abdullah Alsaeed, Majed Alzin, S. A. Ahmad (2023) – Scrotal pain as a novel symptom of multisystem inflammatory syndrome in children (MIS-C) (tłum. Ból moszny jako nowy objaw zespołu zapalnego wieloukładowego u dzieci (MIS-C))
W. Devlies, M. Seghers, K. Dilen (2020) – Case report on secondary testicular necrosis due to fulminant epididymitis (tłum. Opis przypadku wtórnej martwicy jądra z powodu fulminantnego zapalenia najądrza)
Dr. Kunal S Singh (2022) – High Frequency USG and Colour Doppler USG in Scrotal Swelling (tłum. Wysokoczęstotliwościowa USG i kolorowy Doppler w obrzęku moszny)
A. Moubasher, M. Waqar, N. Raison, O. Brunckhorst, K. Ahmed (2020) – A Review of the Management of Chronic Scrotal Pain (tłum. Przegląd zarządzania przewlekłym bólem moszny)
Sayali Gujar, Bhawana Dhanvij, Vaishnavi Kantode, Aniket Pathade (2022) – Management and outcome of Scrotal Abscess (tłum. Zarządzanie i wynik ropnia moszny)
Dr. Swapan Kumar Paul, Dr. Paritosh Kumar Ghosh, Dr. Rakibul Islam, Dr. Prosanto Kumar Biswas, Dr. Md. Ayub Ali, Dr. Md. Aminur Rashid (2022) – Role of C – reactive protein for Assessment for Exploration of Acute Scrotum in Children (tłum. Rola białka C-reaktywnego w ocenie potrzeby eksploracji ostrego stanu moszny u dzieci)
Feride Mehmetoğlu (2023) – Patient Query in Adolescent Testicular Torsion Cases: „Was it Necessary to Mention My Scrotal Pain?” (tłum. Pytanie pacjenta w przypadkach skrętu jądra u młodzieży: „Czy konieczne było wspomnieć o moim bólu moszny?”)
G. Arora (2020) – Testicular Tumor Presenting as Scrotal Abscess (tłum. Guz jądra prezentujący się jako ropień moszny)
J. Wynn, Jonathan A McCafferty, L. Dodds (2022) – Idiopathic fat necrosis of scrotum: an important differential of childhood scrotal pain (tłum. Idiopatyczna martwica tłuszczu moszny: ważna różnicująca przyczyna bólu moszny u dzieci)

B.14.3.1. Ból Jądra (ang. Testicular Pain)

Co To Jest Ból Jądra?

Ból jądra to dolegliwość, która może być wynikiem różnych przyczyn, takich jak urazy, infekcje, stany zapalne, czy nowotwory. Może występować nagle (ostry ból) lub rozwijać się stopniowo (przewlekły ból).

Przyczyny

Skręt jądra: Nagłe skręcenie jądra wokół własnej osi prowadzące do przerwania dopływu krwi, co wymaga natychmiastowej interwencji chirurgicznej.
Zapalenie najądrza (epididymitis): Infekcja najądrza powodująca ból i obrzęk.
Urazy mechaniczne: Urazy sportowe, urazy podczas aktywności seksualnej.
Nowotwory: Rak jądra, przerzuty nowotworowe.
Torsja przydatka jądra: Skręt przydatka jądra, mała struktura przyczepiona do jądra.
Zakażenia: Infekcje bakteryjne lub wirusowe.
Choroby neurologiczne: Neuropatie związane z urazami nerwów lub stanami zapalnymi.

Objawy

Nagły, intensywny ból: Ból jądra, który pojawia się nagle i jest bardzo silny.
Obrzęk i zaczerwienienie: Obrzęk jądra, który może być związany z zaczerwienieniem.
Gorączka: W niektórych przypadkach może występować gorączka.
Nudności i wymioty: Mogą występować jako objawy towarzyszące.
Guzki lub masy: Wykrycie guzków w jądrze, które mogą wskazywać na nowotwory.

Powikłania

Utrata jądra: Nieleczony skręt jądra może prowadzić do martwicy i konieczności usunięcia jądra.
Niepłodność: Problemy z produkcją plemników mogą prowadzić do niepłodności.
Zakażenia: Nieleczone infekcje mogą prowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych.

Zapobieganie

Unikanie urazów: Noszenie odpowiedniej odzieży ochronnej podczas aktywności fizycznej.
Bezpieczne praktyki seksualne: Używanie prezerwatyw, unikanie ryzykownych zachowań seksualnych.
Szybka interwencja medyczna: Natychmiastowa konsultacja z lekarzem w przypadku nagłego bólu jądra.

Diagnostyka

Badanie kliniczne: Ocena stanu jąder przez lekarza.
Badania obrazowe: Ultrasonografia Doppler w celu oceny przepływu krwi do jąder.
Badania laboratoryjne: Analiza moczu, badania krwi w kierunku infekcji.

Leczenie

Leki: Antybiotyki, leki przeciwzapalne, leki przeciwbólowe.
Zabiegi chirurgiczne: Natychmiastowa interwencja chirurgiczna w przypadku skrętu jądra.
Terapie wspomagające: Odpoczynek, uniesienie moszny, zimne okłady.

Źródła (Ból Jądra):

Dr Muataz Khalid (2023) – Testicular pain (tłum. Ból jądra)
Chendong He, Weisi Yang, Fenglin Ge (2023) – Testicular Pain is the First Symptom of Lung Squamous Cell Carcinoma Metastasizing to the Testis (tłum. Ból jądra jako pierwszy objaw przerzutów raka płaskonabłonkowego płuc do jądra)
A. Mallik, Md Waliul Islam, Ms Islam, M. Islam, A. M. Islam, Anwar Hossain, Zinnat Hossain (2020) – Chronic Testicular Pain- A Review of Literature (tłum. Przewlekły ból jądra – przegląd literatury)
David P Newman, N. Tinkham, J. Sterbis, Adam T Soto (2021) – Successful Resolution of Chronic Testicular Pain With an Impairment-Based Treatment Program: A Case Study With One-Year Follow-Up (tłum. Udana terapia przewlekłego bólu jądra za pomocą programu leczenia opartego na upośledzeniu: studium przypadku z rocznym follow-up)
Clyde Donald Martin, E. Sulava, A. Bloom (2020) – More Than Just Torsion: An Unusual Case of Testicular Pain (tłum. Więcej niż tylko skręt: Nietypowy przypadek bólu jądra)
Juan Fernando Uribe-Arcila, Andrés Delgado-Montoya, Federico Gaviria-Gil (2020) – Etiology of testicular pain 2019: Classification into ten logical subgroups (tłum. Etiologia bólu jądra 2019: Klasyfikacja na dziesięć logicznych podgrup)
R. Mondschein, P. Manohar, S. Donnellan, D. Manohar (2020) – Chronic Testicular Pain: A Review of Aetiology and Management (tłum. Przewlekły ból jądra: przegląd etiologii i zarządzania)
Suat Morkuzu, Hidir Kas, Emrah Oz, Cihan Yazar (2023) – Acute testicular pain: right spermatic vein thrombosis. A case report (tłum. Ostry ból jądra: zakrzepica prawej żyły nasiennej. opis przypadku)
Thomas Damrow, Ryan Bellinger, Judy Lin, Jennifer A Walker (2023) – An Unusual Case of Acute Scrotal Pain (tłum. Nietypowy przypadek ostrego bólu moszny)
E. Chu (2020) – Taming of the Testicular Pain Complicating Lumbar Disc Herniation With Spinal Manipulation (tłum. Łagodzenie bólu jądra komplikującego przepuklinę dysku lędźwiowego za pomocą manipulacji kręgosłupa)

B.15. Ból prącia i moszny (ang. Penoscrotodynia)

Co to jest ból prącia i moszny?

Ból prącia i moszny, zwany penoscrotodynią, to odczucie dyskomfortu lub bólu zlokalizowane w obrębie penisa i worka mosznowego. Może mieć charakter ostry (np. przy urazach, skręcie jądra) lub przewlekły (związany z zapaleniem, napięciem mięśni dna miednicy, nerwobólami). U niektórych mężczyzn ból narasta w trakcie wzwodu bądź stosunku, powodując dysfunkcje seksualne i trudności w relacjach partnerskich. Przyczyną bywają infekcje, zapalenia, choroby neurologiczne, a także czynniki psychologiczne (stres, lęk).

Przyczyny

Infekcje: Epididymitis, zapalenie jądra, ropnie moszny.
Urazy mechaniczne: Urazy sportowe, urazy podczas aktywności seksualnej.
Choroby zapalne: Przewlekłe zapalenie prostaty, przewlekły zespół bólowy miednicy.
Nowotwory: Rak jądra, rak prącia, chłoniaki.
Torsja jądra: Nagłe skręcenie jądra, które może prowadzić do niedokrwienia i martwicy.
Zakażenia: Infekcje bakteryjne lub wirusowe.
Problemy neurologiczne: Neuropatie związane z urazami nerwów lub stanami zapalnymi.

Objawy

Ból i dyskomfort: Ból w prąciu i mosznie, który może promieniować do dolnej części brzucha.
Obrzęk i zaczerwienienie: Obrzęk moszny, który może być związany z urazem lub infekcją.
Gorączka: W niektórych przypadkach może występować gorączka.
Nudności i wymioty: Mogą występować jako objawy towarzyszące.
Guzki lub masy: Wykrycie guzków w prąciu lub jądrze, które mogą wskazywać na nowotwory.
Zmiany skórne: Zaczerwienienie, wysypka, owrzodzenia na skórze moszny.

Powikłania

Utrata jądra: Nieleczony skręt jądra może prowadzić do martwicy i konieczności usunięcia jądra.
Niepłodność: Problemy z produkcją plemników mogą prowadzić do niepłodności.
Zakażenia: Nieleczone infekcje mogą prowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych.

Zapobieganie

Bezpieczne praktyki seksualne: Używanie prezerwatyw, unikanie ryzykownych zachowań seksualnych.
Ochrona przed urazami: Noszenie odpowiedniej odzieży ochronnej podczas aktywności fizycznej.
Regularne badania: Wizyty u urologa w celu wczesnego wykrycia i leczenia problemów.

Diagnostyka

Badanie kliniczne: Ocena stanu prącia i moszny przez lekarza.
Badania obrazowe: Ultrasonografia, MRI w celu oceny struktur wewnętrznych.
Badania laboratoryjne: Badania krwi, analiza moczu, posiewy w kierunku infekcji.

Leczenie

Leki: Antybiotyki, leki przeciwzapalne, leki przeciwbólowe.
Zabiegi chirurgiczne: Naprawa urazów, usuwanie nowotworów, korekcja wad wrodzonych.
Terapie psychologiczne: Wsparcie psychologiczne dla pacjentów z problemami seksualnymi.

Terapia zależy od ustaleń diagnostycznych: przy zapaleniach włącza się antybiotyki lub leki przeciwzapalne, w razie urazu – leczenie operacyjne bądź zachowawcze (uniesienie moszny, chłodne okłady). Przy bólach przewlekłych o niejasnym pochodzeniu bywa potrzebna współpraca urologa, neurologa i psychologa. Pomocna jest fizjoterapia (rozluźnianie mięśni dna miednicy, masaż) i środki przeciwbólowe długotrwale działające. Kluczowa jest również edukacja pacjenta w zakresie unikania czynników zaostrzających (przegrzania, drażniących kosmetyków) i regularne monitorowanie, by w razie pogorszenia w porę zmodyfikować leczenie.

Źródła (Ból Prącia i Moszny):

Bérenger Hamon, M. Orliaguet, L. Misery, S. Boisramé (2023) – Burning mouth syndrome and pelvodynia: A literature review (tłum. Zespół piekących ust i pelvodynia: przegląd literatury)
Sophie Bergeron, Barbara D. Reed, Ursula Wesselmann, Nina Bohm-Starke (2020) – Vulvodynia (tłum. Wulwodynia)
Carley M Olson, A. Frolov, Yun Tan, John R Martin, Meadow Campbell (2023) – A Rare Case of Penoscrotal Webbing and Extensive Hernias: An Anatomical Report With Genetic Insights (tłum. Rzadki przypadek penoskrotalnego pajęczynowania i rozległych przepuklin: raport anatomiczny z wglądem genetycznym)
C. Le, J. Zadeh, K. Ben-David (2020) – Total extraperitoneal laparoscopic inguinal hernia repair with adductor tenotomy: a 10-year experience in the treatment of athletic pubalgia (tłum. Całkowita ekstraperitonealna laparoskopia naprawy przepukliny pachwinowej z tenotomią przywodziciela: 10-letnie doświadczenie w leczeniu pubalgii sportowców)
P. Mugialan, O. Fahmey, Cks Lee, J. Arvind, M. Z. Saiful Azli, M. G. Khairul Asri (2023) – A case of penoscrotal ring incarceration: lesson from experience (tłum. Przypadek inkarnacji pierścienia penoskrotalnego: lekcja z doświadczenia)
Jian Zhang, Jin-ming Zhang, Jiaqi Zhang, Xiaolian Xiao, Zheng Su, Meng Liu, W. Liang (2020) – Experiences with Surgical Reconstruction of Penoscrotal Extramammary Paget’s Disease: A review of 21 cases (tłum. Doświadczenia z chirurgiczną rekonstrukcją penoskrotalnej choroby Pageta: przegląd 21 przypadków)
F. Guidozzi, D. Guidozzi (2021) – Vulvodynia – an evolving disease (tłum. Wulwodynia – rozwijająca się choroba)
C. Chisari, Mani B. Monajemi, W. Scott, R. Moss‐Morris, L. McCracken (2020) – Psychosocial factors associated with pain and sexual function in women with Vulvodynia: A systematic review (tłum. Czynniki psychospołeczne związane z bólem i funkcją seksualną u kobiet z wulwodynią: przegląd systematyczny)
Hanhua Zhang, Biyun Chi, Feng-Guo Wang, Pei-fen Shao, Huanyu Liu, Y. Fang (2023) – Case report: Peroral endoscopic myotomy for acute pandysautonomia-associated distal esophageal spasm in a child (tłum. Opis przypadku: Peroralna miotomia endoskopowa dla ostrego spazmu przełyku związanego z pandysautonomią u dziecka)
El Bahri Abdessamad, Jamali Mounir, Laarbi Hamdoun, Oukouhou Abdelhakim, Lamghari Aziz, Boukhlifi Youness, Louardi Nabil, A. Ahmed (2023) – Idiopathic Penoscrotal Elephantiasis: A New Observation and Review of the Literature (tłum. Idiopatyczna słoniowacizna penoskrotalna: nowe spostrzeżenie i przegląd literatury)

B.16. Strukturalne wady rozwojowe męskiego układu płciowego (ang. Structural developmental anomalies of the male genital system)

Co to są strukturalne wady rozwojowe męskiego układu płciowego?

Strukturalne wady rozwojowe męskiego układu płciowego to nieprawidłowości anatomiczne kształtujące się w życiu płodowym, obejmujące prącie, mosznę, jądra, nasieniowody czy inne elementy dróg wyprowadzających nasienie. Mogą przybierać formę braku narządu (agenezja prącia lub jąder), niewłaściwego ułożenia (wnętrostwo, ektopowe jądro), nieprawidłowego ujścia cewki (spodziectwo, wierzchniactwo), rozszczepu moszny czy innych rzadkich anomalii. Wiele z tych wad zaburza funkcje rozrodcze i prowadzi do problemów z oddawaniem moczu czy aktywnością seksualną. Wczesna diagnostyka, często tuż po urodzeniu, pozwala zaplanować odpowiednie leczenie chirurgiczne i zapewnić możliwie najlepsze warunki rozwojowe.

Leczenie

Postępowanie obejmuje opiekę wielospecjalistyczną: neonatologa, urologa dziecięcego, endokrynologa i nierzadko psychologa. Wady anatomiczne koryguje się chirurgicznie w okresie dzieciństwa lub wczesnej młodości, zależnie od rodzaju i nasilenia zmiany. Przy wnętrostwie (niezstąpionym jądrze) zaleca się orchidopeksję zazwyczaj przed 1. lub 2. rokiem życia, co ma znaczenie dla przyszłej płodności. W spodziectwie czy wierzchniactwie ważna jest rekonstrukcja cewki moczowej i poprawa estetyki prącia. Kontrole endokrynologiczne i badania obrazowe pomagają ocenić, czy rozwój płciowy przebiega prawidłowo. Celem jest umożliwienie normalnej funkcji moczowej, płciowej i psychoseksualnej w dorosłym życiu.

B.16.1. Mikroprącie lub brak prącia (ang. Micropenis or penis agenesis)

Co to jest mikroprącie lub brak prącia?

Mikroprącie to znacznie mniejsze od typowego rozmiaru prącie, przy jednoczesnym zachowaniu prawidłowej budowy anatomicznej (trzon, żołądź). Penis agenesis (brak prącia) to skrajna sytuacja, w której narząd w ogóle się nie wykształcił. Obie wady są wynikiem zaburzeń hormonalnych lub genetycznych na etapie rozwoju płodowego. Chłopcy dotknięci tym problemem często wymagają wnikliwej diagnostyki endokrynologicznej, aby ustalić, czy jądra funkcjonują właściwie. Te zaburzenia bywają też skorelowane z innymi anomaliami układu moczowego.

Leczenie

W mikroprąciu podejmuje się czasem leczenie hormonalne w okresie niemowlęcym bądź w czasie dojrzewania, by pobudzić wzrost prącia (np. testosteronem). U starszych chłopców i mężczyzn rozważa się metody chirurgiczne (plastyka przedłużająca prącie) czy ewentualnie protezy prącia, jeśli funkcja seksualna jest znacznie upośledzona. W przypadku całkowitego braku prącia kluczowa bywa rekonstrukcja chirurgiczna i zabezpieczenie prawidłowego odpływu moczu (tworzenie cewki moczowej). Nieodłącznym elementem postępowania jest wsparcie psychologiczne oraz edukacja, pomagające choremu i jego rodzinie zrozumieć i zaakceptować sytuację oraz zaplanować dalsze kroki terapeutyczne.

B.16.2. Anorchia lub mikroorchidia (ang. Anorchia or microorchidia)

Co to jest anorchia lub mikroorchidia?

Anorchia oznacza wrodzony brak jąder, natomiast mikroorchidia to obecność jąder o znacznie zredukowanych rozmiarach. Te wady rozwojowe są skutkiem zaburzeń w rozwoju gonad w życiu płodowym, niekiedy powiązanych z nieprawidłowościami chromosomowymi bądź hormonalnymi (niedobór gonadotropin). Dzieci z anorchidią czy mikroorchidią mogą mieć problemy z rozwojem płciowym w okresie dojrzewania (niedobór testosteronu), a w życiu dorosłym często pojawiają się trudności z płodnością. Diagnozę stawia się m.in. w oparciu o badania hormonalne (poziom LH, FSH, testosteronu) i USG ukazujące brak lub znacznie zmniejszoną tkankę jądra.

Leczenie

Podstawowym postępowaniem jest ocena endokrynologiczna – w razie stwierdzenia niedoboru testosteronu wprowadza się terapię zastępczą, aby umożliwić rozwój drugorzędowych cech płciowych i zapobiec skutkom niskiego poziomu androgenów (np. osteoporozie, zaburzeniom libido). Jeśli istnieje resztkowa tkanka jądra, bywa ona wspomagana farmakologicznie w próbie polepszenia spermatogenezy, choć efekty są ograniczone. W kwestii płodności można rozważyć metody wspomagane (np. dawstwo nasienia). Dodatkowo pacjentom oferuje się protezy jąder w celu poprawy wyglądu moszny i samooceny. Regularne kontrole lekarskie i opieka psychologiczna stanowią ważną część wieloletniego postępowania.

B.16.2.1. Brak jąder (ang. Testicular agenesis)

Co to jest brak jąder (testicular agenesis)?

Brak jąder (testicular agenesis) to specyficzna postać anorchii, w której gonady w ogóle nie wykształciły się w życiu płodowym. Dziecko z tą wadą rodzi się z pustymi workami mosznowymi, a w badaniu ultrasonograficznym nie stwierdza się żadnej tkanki jądrowej. Stan ten jest stosunkowo rzadki i zwykle wiąże się z poważnymi zaburzeniami hormonalnymi, bo jądra odpowiadają za produkcję testosteronu i plemników. Chłopcy z testicular agenesis często prezentują w okresie dojrzewania niedorozwój cech męskich (niskie stężenie androgenów).

Leczenie

Zasadniczym postępowaniem jest terapia hormonalna – podawanie testosteronu od momentu, gdy w normalnych warunkach zaczyna się dojrzewanie. Pozwala to na rozwój drugorzędowych cech płciowych (np. owłosienia, przyrostu masy mięśniowej) i poprawia jakość życia. Niestety, płodność naturalna jest niemożliwa z powodu braku tkanki gonadalnej, ale pacjent może rozważyć metody zapłodnienia z udziałem dawcy. Dla poprawy wyglądu moszny i samooceny stosuje się niekiedy protezy jąder. Specjalistyczna opieka urologiczna, endokrynologiczna i psychologiczna jest kluczowa w prowadzeniu pacjentów z taką wadą.

B.16.3. Wnętrostwo (ang. Cryptorchidism)

Co to jest wnętrostwo?

Wnętrostwo (cryptorchidism) oznacza brak jednego lub obu jąder w worku mosznowym, spowodowany nieprawidłowym zstąpieniem gonady z jamy brzusznej bądź kanału pachwinowego do moszny w życiu płodowym. Schorzenie to jest najczęstszą wadą rozwojową męskich narządów płciowych, rozpoznawaną często tuż po narodzinach podczas badania noworodka. Może być jednostronne lub obustronne. Jeśli nie dojdzie do samoczynnego zstąpienia jądra w ciągu pierwszych kilku miesięcy życia, istnieje ryzyko upośledzenia spermatogenezy i wzrostu ryzyka nowotworu jądra w przyszłości.

Leczenie

Podstawowym zaleceniem jest obserwacja do około 6–12. miesiąca życia, gdyż u części niemowląt jądro samoistnie zstępuje. Jeśli tak się nie stanie, konieczna jest interwencja – orchidopeksja, czyli chirurgiczne sprowadzenie jądra do moszny i jego umocowanie, zwykle wykonywana przed ukończeniem 18. miesiąca życia. U niektórych dzieci rozważa się hormonoterapię (gonadotropiny) w nadziei na wywołanie spontanicznego zstąpienia, lecz jej skuteczność jest ograniczona. Wnętrostwo obustronne wymaga szczególnej uwagi ze względu na wpływ na płodność. Regularne kontrole u urologa i endokrynologa pozwalają monitorować rozwój gonad i ocenić ewentualne potrzeby dalszego leczenia.

B.16.3.1. Jądro ektopowe (ang. Ectopic testis)

Co to jest jądro ektopowe?

Jądro ektopowe to rodzaj wnętrostwa, w którym gonada znajduje się poza typową drogą zstępowania – np. w okolicy pachwinowej, nadłonowej, udowej bądź kroczu. Różni się od klasycznego wnętrostwa tym, że jądro nie utknęło w drodze do moszny, lecz „przeszło” w nieprawidłowe miejsce. Przyczyny bywają związane z anomaliami w anatomii lub nieprawidłowym działaniem hormonów i struktur prowadzących gonadę. Zwykle stan ten jest diagnozowany w dzieciństwie, bo jądro nie jest wyczuwalne w mosznie, a może być wykryte w innej okolicy dzięki badaniom palpacyjnym i USG.

Leczenie

Podobnie jak przy wnętrostwie, standardem jest zabieg chirurgiczny (orchidopeksja), który ma na celu sprowadzenie jądra do moszny i jego umocowanie. Operację wykonuje się możliwie wcześnie (przed 2. rokiem życia), aby zminimalizować ryzyko uszkodzenia gonady i poprawić przyszłą płodność. Niekiedy lokalizacja ektopowa bywa tak nietypowa, że zabieg jest trudny technicznie bądź gonada jest zdeformowana. Uzupełniająco ocenia się poziom hormonów i rozwój drugiego jądra. Po operacji regularne badania kontrolne pozwalają śledzić, czy gonada się prawidłowo rozwija i czy nie ma powikłań, takich jak atrofię czy nowotwór.

B.16.3.2. Niezstąpione jądro, jednostronne (ang. Undescended testicle, unilateral)

Co to jest niezstąpione jądro, jednostronne?

Niezstąpione jądro, jednostronne, oznacza sytuację, w której jedno jądro nie znajduje się w mosznie, lecz jest zlokalizowane w kanale pachwinowym bądź jamie brzusznej (lub w innej lokalizacji na drodze zstępowania). Ta forma wnętrostwa dotyczy tylko jednej gonady, podczas gdy druga prawidłowo spoczywa w mosznie. Choć problem jest mniejszy niż przy obustronnym wnętrostwie, nadal istnieje ryzyko upośledzenia spermatogenezy w niedowarunkowanym jądrze oraz nieco zwiększone ryzyko powstawania nowotworów w przyszłości. Przyczyny bywają różnorodne, od zaburzeń hormonalnych po nieprawidłowości anatomiczne.

Leczenie

Zaleca się chirurgiczne sprowadzenie jądra do moszny (orchidopeksję) przed ukończeniem 18. miesiąca życia – im wcześniej, tym większa szansa na prawidłową funkcję gonady. W pojedynczych przypadkach (zwłaszcza przy wysokim położeniu gonady) rozważa się dodatkowo terapię hormonalną, choć jej skuteczność bywa ograniczona. Po zabiegu kluczowe jest monitorowanie rozmiaru jądra, stanu nabłonka plemnikotwórczego i ewentualnych powikłań. Jeżeli jądro jest zbyt słabo rozwinięte lub uległo uszkodzeniu, urolog może zdecydować o jego usunięciu. Regularne badania w dorosłym życiu obejmują samokontrolę, by wcześnie wykryć ewentualne zmiany nowotworowe.

B.16.3.3. Niezstąpione jądro, obustronne (ang. Undescended testicle, bilateral)

Co to jest niezstąpione jądro, obustronne?

Niezstąpione jądro, obustronne, to forma wnętrostwa, w której oba jądra nie znajdują się w mosznie, najczęściej zatrzymując się w kanale pachwinowym lub jamie brzusznej. Jest to bardziej skomplikowana wada niż jednostronna, ponieważ wiąże się z wyższym ryzykiem niepłodności w przyszłości (brak prawidłowej spermatogenezy) oraz potencjalnym wzrostem ryzyka nowotworów. Zwykle zostaje zdiagnozowana już przy badaniu noworodka bądź we wczesnym dzieciństwie. Przyczyny obejmują zarówno czynniki hormonalne (niedobór gonadotropin) jak i anatomiczne.

Leczenie

Podobnie jak w przypadku jednostronnego wnętrostwa, konieczne jest przeprowadzenie orchidopeksji, jednak przy obustronnym charakterze zabieg może być wykonywany etapowo bądź jednocześnie na obu stronach. Optymalny wiek to również przed 18. miesiącem życia, aby zapewnić gonadom możliwie najlepsze warunki rozwojowe. U niektórych dzieci rozważa się hormonalną stymulację przed zabiegiem, choć jej efektywność jest zróżnicowana. Po operacji istotne jest długotrwałe monitorowanie rozwoju jąder i funkcji hormonalnej, a w wieku dorosłym – regularne kontrole w kierunku płodności i ewentualnych zmian nowotworowych.

B.16.4. Spodziectwo (ang. Hypospadias)

Co to jest spodziectwo?

Spodziectwo to wada rozwojowa prącia, w której ujście zewnętrzne cewki moczowej jest zlokalizowane na dolnej (brzusznej) stronie prącia, a nie na szczycie żołędzi. W zależności od stopnia nasilenia, ujście może znajdować się bliżej nasady prącia, nawet w okolicach moszny. Często towarzyszą temu skrzywienie prącia i problemy z oddawaniem moczu (strumień kierowany w dół). Wadę zwykle diagnozuje się bezpośrednio po urodzeniu. Przyczyny to nieprawidłowy rozwój tkanki prącia pod wpływem czynników genetycznych i hormonalnych.

Leczenie

Podstawą leczenia jest chirurgiczna korekta, najczęściej wykonywana między 6. a 18. miesiącem życia. Zabieg ma na celu odtworzenie prawidłowej cewki moczowej, ulokowanie ujścia na szczycie żołędzi i wyprostowanie prącia, jeśli występuje skrzywienie. W bardziej zaawansowanych przypadkach konieczne mogą być kolejno wykonywane operacje etapowe. Po udanej korekcji dziecko może prawidłowo oddawać mocz stojąc, a w dorosłym życiu osiągać normalną funkcję seksualną. Wsparcie psychologiczne bywa pomocne, zwłaszcza przy późniejszych zabiegach lub gdy wygląd prącia przed korektą budzi niepokój. Regularne kontrole u urologa dziecięcego pozwalają wykryć ewentualne powikłania (przetoki, zwężenia).

B.16.5. Wrodzone skrzywienie prącia (ang. Congenital chordee)

Co to jest wrodzone skrzywienie prącia?

Wrodzone skrzywienie prącia (chordee) to deformacja, w której trzon prącia jest zagięty (najczęściej ku dołowi) już od momentu urodzenia. Bywa związane ze spodziectwem, ale może występować także samodzielnie. Przyczyną są nieprawidłowe przyczepy tkanek, występowanie zwłóknień i dysproporcje w długości cewki moczowej względem otaczających struktur. Skrzywienie może się nasilać wraz z rozwojem dziecka i w okresie dojrzewania może powodować dyskomfort przy erekcji, trudności w stosunku płciowym i problemy natury estetycznej lub psychologicznej.

Leczenie

Główną metodą jest korekta chirurgiczna, wykonywana zazwyczaj w wieku dziecięcym (ok. 1.–2. rok życia) bądź wczesnoszkolnym, aby dziecko nie doświadczało kompleksów i trudności w późniejszym życiu seksualnym. Zabieg polega na wyprostowaniu prącia poprzez odpowiednie nacięcia i plastyki tkanek, a w razie współistnienia spodziectwa – jednoczesnej naprawie cewki moczowej. Po operacji konieczne jest krótkotrwałe unieruchomienie prącia i staranna higiena, aby uniknąć zakażeń. Regularne badania kontrolne pomagają ocenić, czy efekt wyprostowania się utrzymuje i czy nie pojawiają się powikłania, takie jak bliznowacenie czy nawrotowa krzywizna.

B.16.6. Wierzchniactwo (ang. Epispadias)

Co to jest wierzchniactwo?

Wierzchniactwo to rzadka wada rozwojowa cewki moczowej, w której jej ujście zewnętrzne zlokalizowane jest na grzbietowej stronie prącia (u góry), a nie na szczycie żołędzi. Zależnie od stopnia zaawansowania, otwór może znajdować się blisko żołędzi lub nawet w okolicy spojenia łonowego. Wada bywa częścią większego zespołu zaburzeń (jak w wynicowaniu pęcherza – tzw. extrophy-epispadias complex). Chłopcy z wierzchniactwem często mają trudności w kontrolowaniu mikcji, co wiąże się z nietrzymaniem moczu, oraz w dorosłym życiu mogą doświadczyć problemów ze współżyciem.

Leczenie

Leczenie jest wyłącznie chirurgiczne i złożone, obejmuje rekonstrukcję cewki moczowej, korekcję ewentualnych wad pęcherza czy spojenia łonowego. Celem jest uzyskanie prawidłowego położenia ujścia cewki i poprawa funkcji oddawania moczu oraz zachowanie lub przywrócenie możliwej do zaakceptowania funkcji seksualnej. Zabieg przeprowadza się najczęściej we wczesnym dzieciństwie, choć bywa konieczna wieloetapowa korekta. Po operacji niezbędne są kontrole urologiczne, oceniające gojenie, drożność cewki, a w przyszłości – rozwój seksualny. Wsparcie psychologiczne, zarówno dla dziecka, jak i rodziców, może pomóc w lepszym radzeniu sobie z długotrwałym procesem leczenia.

B.16.7. Rozszczep moszny (ang. Bifid scrotum)

Co to jest rozszczep moszny?

Rozszczep moszny to wada anatomiczna, w której moszna jest podzielona na dwie odrębne części sięgające wyżej, niż zwykle. Wygląda, jakby moszna była „otwarta” lub „przedzielona” w pionie, a jądra mogą leżeć w oddzielnych fałdach skóry. Czasami rozszczep moszny towarzyszy innym nieprawidłowościom (np. spodziectwu, ektopii jąder). Zwykle wada jest widoczna zaraz po urodzeniu i może mieć charakter kosmetyczny, ale bywa również źródłem problemów psychologicznych w późniejszym życiu.

Leczenie

Jeżeli rozszczep moszny jest izolowany (bez innych wad) i nie powoduje zaburzeń funkcjonalnych, leczenie zależy od preferencji rodziców i ewentualnych przyszłych obaw dziecka. Korekcja chirurgiczna polega na plastyce skóry moszny, tak aby uzyskać bardziej zbliżony do normalnego wygląd. Zabieg najlepiej przeprowadzić w wieku wczesnodziecięcym, by uniknąć problemów adaptacyjnych w przedszkolu i szkole. W razie współistniejących anomalii konieczne bywa jednoczesne leczenie spodziectwa czy wnętrostwa. Po operacji obowiązują kontrole u chirurga dziecięcego lub urologa, aby ocenić rezultat i wykluczyć ewentualne powikłania.

B.16.8. Brak nasieniowodu (ang. Agenesis of vas deferens)

Co to jest brak nasieniowodu?

Brak nasieniowodu (agenesis of vas deferens) to wrodzona nieprawidłowość, polegająca na całkowitym niewykształceniu się przewodu odprowadzającego plemniki z najądrza do cewki moczowej. Zazwyczaj dotyczy jednej strony, ale bywa też obustronny. W odmianie obustronnej mężczyzna jest zazwyczaj niepłodny, ponieważ plemniki nie mogą przedostać się do ejakulatu. Często przyczyną jest mutacja w genie CFTR (związana z mukowiscydozą), co wiąże się również z innymi konsekwencjami zdrowotnymi. Brak nasieniowodu rozpoznaje się zwykle dopiero w dorosłości przy badaniu niepłodności, chyba że wcześniej przeprowadza się diagnostykę z innego powodu (np. nawracające zapalenia najądrza).

Leczenie

W przypadku jednostronnej agenezji nasieniowodu, jeśli pacjent jest płodny, często nie potrzeba żadnej interwencji. Przy obustronnym braku przewodów mężczyzna nie ma szans na naturalne zapłodnienie, ale plemniki często są obecne w najądrzu lub w jądrach. Wtedy można je pozyskać chirurgicznie (np. metodą MESA lub TESE) i wykorzystać w procedurze zapłodnienia pozaustrojowego (ICSI). Konieczna jest też diagnostyka genetyczna, aby wykluczyć mukowiscydozę lub inne choroby związane z mutacją CFTR. Wparcie andrologiczne i psychologiczne bywa kluczowe dla pacjentów, którzy dowiadują się o wadzie dopiero w procesie leczenia niepłodności.

B.16.9. Wielojądrowość (ang. Polyorchidism)

Co to jest wielojądrowość?

Wielojądrowość (polyorchidism) to niezwykle rzadka anomalia polegająca na obecności więcej niż dwóch jąder. Najczęściej spotyka się tzw. trzecie jądro (triorchidism), zlokalizowane w mosznie obok prawidłowych gonad, choć opisano również przypadki większej liczby jąder. Dodatkowa gonada bywa różnie wykształcona – może mieć normalną budowę anatomiczną i funkcję plemnikotwórczą lub być niedorozwinięta. Wielojądrowość zwykle wykrywa się przypadkowo podczas badania USG, np. przy podejrzeniu guza jądra.

Leczenie

U większości pacjentów nie podejmuje się interwencji, jeśli dodatkowe jądro nie powoduje dolegliwości i nie ma podejrzenia procesu nowotworowego. Zaleca się regularne kontrole urologiczne i USG, aby w porę wyłapać ewentualne zmiany (guzki, zaburzenia ukrwienia). W razie jakichkolwiek wątpliwości co do charakteru trzeciego jądra, lekarz może zalecić biopsję lub usunięcie zmiany. Część pacjentów decyduje się na chirurgiczne wycięcie dodatkowej gonady, jeśli budzi to ich dyskomfort psychiczny lub istnieje ryzyko komplikacji. Prawidłowo funkcjonujące dodatkowe jądro potencjalnie może zwiększać szanse prokreacji, choć brak na ten temat jednoznacznych danych.

B.16.10. Niedorozwój jądra lub moszny (ang. Hypoplasia of testis or scrotum)

Co to jest niedorozwój jądra lub moszny?

Niedorozwój jądra (testis hypoplasia) to sytuacja, w której jądro jest mniejsze od normalnego i nie osiąga pełnej dojrzałości strukturalnej, co może skutkować obniżoną produkcją plemników i hormonów. Natomiast niedorozwój moszny (scrotal hypoplasia) oznacza zbyt mały, niewykształcony worek mosznowy. Obie wady mogą występować razem lub osobno i wynikać z przyczyn genetycznych, zaburzeń hormonalnych czy uszkodzeń na etapie rozwoju płodowego. W efekcie pacjent może mieć trudności z płodnością i doświadczać problemów estetycznych czy psychologicznych.

Leczenie

Jeżeli jądro zachowuje minimalną funkcję plemnikotwórczą i hormonalną, mężczyzna może prowadzić normalne życie, jednak bywa wskazane okresowe badanie endokrynologiczne (sprawdzanie poziomu testosteronu) i nasienia (spermiogram). W przypadkach znacznego niedoboru androgenów stosuje się terapię hormonalną, aby zapewnić prawidłowy rozwój cech płciowych. Gdy wady anatomiczne są wyraźne (np. bardzo mała moszna), można rozważyć zabiegi rekonstrukcyjne, w tym wszczepienie protez jądra w celu poprawy wyglądu. W przypadku obniżonej płodności pomocne bywają metody wspomaganego rozrodu. Regularna opieka urologa i endokrynologa jest ważna, by monitorować stan i unikać późniejszych powikłań.

INFORMACJA PRAWNA

Artykuły na naszej stronie zostały przygotowane w celach edukacyjnych i mają na celu podniesienie świadomości na temat omawianych schorzeń oraz różnorodności dostępnych metod leczenia, w tym medycyny konwencjonalnej, ajurwedy, medycyny chińskiej oraz innych terapii naturalnych i holistycznych. Informacje na naszej stronie nie mogą zastąpić profesjonalnej porady, diagnozy czy leczenia medycznego. Czytelnik powinien konsultować wszelkie decyzje dotyczące swojego zdrowia i leczenia z kwalifikowanym pracownikiem służby zdrowia. Autorzy oraz właściciele strony internetowej www.encyklopediauzdrawiania.pl nie ponoszą odpowiedzialności za jakiekolwiek działania podjęte na podstawie informacji zawartych w tym artykule, ani za ewentualne skutki takich działań.