Nowotwory Układu Limfatycznego (Przyczyny, Objawy, Powikłania, Zapobieganie, Diagnostyka, Leczenie)

(Nowotwory: Nowotwory Tkanek Krwiotwórczych lub Limfatycznych) -> Prekursorowe Nowotwory Limfoidalne

SPIS TREŚCI:

1. Nowotwory Układu Limfatycznego

• 2. Prekursorowe Nowotwory Układu Limfatycznego
  • 2.1 Prekursorowe Nowotwory B-Limfoblastyczne
    • 2.1.1 B-Limfoblastyczna Białaczka lub Chłoniak z t(9:22) (q34;q11.2); BCR-ABL1
  • 2.2 Prekursorowe Nowotwory T-Limfoblastyczne
• 3. Dojrzałe Nowotwory Komórek B
  • 3.1 Chłoniak Pęcherzykowy
  • 3.2 Chłoniak Pęcherzykowy Jelita Cienkiego
  • 3.3 Rozlane Duże Chłoniaki Komórek B
    • 3.3.1 Pierwotny Śródpiersiowy Duży Chłoniak Komórek B
    • 3.3.2 Śródnaczyniowy Duży Chłoniak Komórek B
    • 3.3.3 Chłoniak Plazmoblastyczny
    • 3.3.4 Granulomatoza Limfomatoidalna
    • 3.3.5 Duży Chłoniak Komórek B Bogaty w Limfocyty T/Histiocyty
    • 3.3.6 Pierwotny Rozlany Duży Chłoniak Komórek B Centralnego Układu Nerwowego
    • 3.3.7 Rozlany Duży Chłoniak Komórek B związany z Wirusem Epsteina-Barr u Osób Starszych
    • 3.3.8 Rozlany Duży Chłoniak Komórek B związany z Przewlekłym Stanem Zapalnym
    • 3.3.9 ALK-dodatni Duży Chłoniak Komórek B
    • 3.3.10 Pierwotny Chłoniak Złuszczający
    • 3.3.11 Pierwotny Skórny Rozlany Duży Chłoniak Komórek B Typu Nogi
  • 3.4 Dojrzałe Chłoniaki Komórek B
    • 3.4.1 Węzłowy Chłoniak Marginalny
    • 3.4.2 Pozawęzłowy Chłoniak B-komórkowy Strefy Marginalnej
    • 3.4.2.1 Pozawęzłowy Chłoniak B-komórkowy Strefy Marginalnej Tkanki Limfoidalnej Błony Śluzowej Żołądka
    • 3.4.2.2 Pozawęzłowy Chłoniak B-komórkowy Strefy Marginalnej Pierwotne Miejsce Skóra
    • 3.4.3 Chłoniak Limfoplazmocytowy
    • 3.4.4 Chłoniak Komórek Płaszczowych
    • 3.4.5 Chłoniak Burkitta w Tym Białaczka Burkitta
    • 3.4.6 Chłoniak Komórek B Zmieszane Cechy
    • 3.4.7 Chłoniak Typu B-komórkowego Złośliwy
    • 3.4.8 Chłoniak B-komórkowy z Cechami Pośrednimi Między Chłoniakiem Burkitta a Rozlanym Dużym Chłoniakiem B-komórkowym
    • 3.4.9 Chłoniak B-komórkowy Cechami Pośrednimi Między Klasycznym Chłoniakiem Hodgkina a Rozlanym Dużym Chłoniakiem B-komórkowym
• 4. Dojrzałe Nowotwory Komórek B z Zachowaniem Leukemicznym
  • 4.1 Przewlekła Białaczka Limfocytowa
    • 4.1.1 Mały Chłoniak Limfocytowy
    • 4.1.2 Przewlekła Białaczka Limfocytowa Typu B-komórkowego
  • 4.2 Białaczka Prolimfocytowa B-komórkowa
    • 4.2.1 Białaczka Prolimfocytowa B-komórkowa w Pełnej Remisji
  • 4.3 Białaczka Włochatokomórkowa
  • 4.4 Chłoniak Śledzionowy B-komórkowy
  • 4.5 Białaczka Śledzionowa B-komórkowa
• 5. Nowotwory Komórek Plazmatycznych
  • 5.1 Gammapatia Monoklonalna
  • 5.2 Szpiczak Plazmocytowy
  • 5.3 Plazmocytoma Pojedyncza
  • 5.4 Plazmocytoma Pozakostna
  • 5.5 Białaczka Komórek Plazmatycznych
  • 5.6 Choroba Depozycji Immunoglobulin Monoklonalnych
    • 5.6.1 Choroba Depozycji Ciężkich Łańcuchów
    • 5.6.2 Choroba Depozycji Lekkich i Ciężkich Łańcuchów
    • 5.6.3 Choroba Depozycji Łańcuchów Lekkich
  • 5.7 Choroby Łańcuchów Ciężkich
    • 5.7.1 Choroba Ciężkich Łańcuchów Alfa
    • 5.7.2 Choroba Ciężkich Łańcuchów Gamma
    • 5.7.3 Choroba Ciężkich Łańcuchów Mu
• 6. Dojrzałe Nowotwory Komórek T lub NK
  • 6.1 Dojrzałe Chłoniaki Komórek T Węzłowe lub Układowe
    • 6.1.1 Chłoniak T-komórkowy Obwodowy
    • 6.1.2 Białaczka Prolimfocytowa T-komórkowa
    • 6.1.3 Białaczka T-komórkowa Dużych Limfocytów Ziarnistych
    • 6.1.4 Przewlekłe Zaburzenia Limfoproliferacyjne Komórek NK
    • 6.1.5 Agresywna Białaczka Komórek NK
    • 6.1.6 Układowy Chłoniak Komórek T Związany z Wirusem Epsteina-Barr u Dzieci
    • 6.1.7 Chłoniak Komórek T Dorosłych Związany z Ludzkim Wirusem HTLV-1 Komórek T
    • 6.1.8 Białaczka Komórek T Dorosłych Związana z Ludzkim Wirusem HTLV-1 Komórek T
    • 6.1.9 Chłoniak lub Białaczka T-komórkowa Dorosłych Związane z Ludzkim Wirusem HTLV-1
    • 6.1.10 Pozawęzłowy Chłoniak NK/T-komórkowy Typu Nosowego
    • 6.1.11 Chłoniak T-komórkowy Związany z Enteropatią
    • 6.1.12 Chłoniak T-komórkowy Wątrobowo-Śledzionowy
    • 6.1.13 Chłoniak T-komórkowy Autoimmunoblastyczny
    • 6.1.14 Chłoniak Anaplastyczny Dużych Komórek ALK-dodatni
    • 6.1.15 Chłoniak Anaplastyczny Dużych Komórek ALK-ujemny
  • 6.2 Dojrzałe Chłoniaki Komórek T lub NK i Zaburzenia Limfoproliferacyjne Określone Typy Skórne
    • 6.2.1 Chłoniak T-komórkowy Skórny Podobny do Zapalenia Tkanki Tłuszczowej
    • 6.2.2 Ziarniak Grzybiasty
    • 6.2.3 Zespół Sézary’ego
    • 6.2.4 Pierwotne Zaburzenia Skórne CD30-dodatnie T-komórkowe Limfoproliferacyjne
    • 6.2.5 Pierwotny Duży Chłoniak Skórny CD30-dodatni T-komórkowy Anaplastyczny
    • 6.2.6 Papuloza Limfomatoidalna
• 7. Chłoniak Hodgkina
  • 7.1 Chłoniak Hodgkina z Przewagą Limfocytów
  • 7.2 Klasyczny Chłoniak Hodgkina
    • 7.2.1 Klasyczny Chłoniak Hodgkina Stwardnienia Guzkowego
    • 7.2.2 Klasyczny Chłoniak Hodgkina Bogaty w Limfocyty
    • 7.2.3 Klasyczny Chłoniak Hodgkina Komórkowości Mieszanej
    • 7.2.4 Klasyczny Chłoniak Hodgkina Ubytku Limfocytów
• 8. Nowotwory Komórek Histiocytowych lub Dendrytycznych
  • 8.1 Mięsak Histiocytowy
  • 8.2 Histiocytoza Komórek Langerhansa
    • 8.2.1 Histiocytoza Komórek Langerhansa Zajmująca Skórę
  • 8.3 Mięsak Komórek Langerhansa
  • 8.4 Mięsak Splatających Się Komórek Dendrytycznych
  • 8.5 Mięsak Komórek Dendrytycznych Pęcherzykowych

1. Nowotwory Układu Limfatycznego (Nowotwory Limfoidalne)

Co To Są Nowotwory Układu Limfatycznego (ang. Lymphoid Neoplasms)

Nowotwory układu limfatycznego są grupą schorzeń nowotworowych, które wywodzą się z komórek limfoidalnych, w tym limfocytów B, T oraz komórek NK (natural killer). Te nowotwory mogą mieć charakter błahy lub złośliwy, a ich obraz kliniczny i rokowanie zależą od specyficznego typu patologii oraz stadium choroby. W artykule przedstawiono klasyfikację, charakterystykę kliniczną, patogenezę oraz możliwości diagnostyczno-terapeutyczne nowotworów układu limfatycznego.

A. Klasyfikacja Nowotworów Układu Limfatycznego

Nowotwory układu limfatycznego dzieli się na kilka głównych grup, zgodnie z kryteriami światowych organizacji, takich jak WHO (World Health Organization). Podstawowe kategorie to:

A.1 Prekursorowe nowotwory limfoidalne:

Prekursorowe nowotwory limfoidalne to choroby rozwijające się z niedojrzałych limfoblastów B lub T. W tej grupie wyróżnia się m.in.:

• B-limfoblastyczna białaczka lub chłoniak z t(9:22) (q34;q11.2); BCR-ABL1.
• T-limfoblastyczne chłoniaki i białaczki.

A.2 Dojrzałe nowotwory komórek B:

Nowotwory te wywodzą się z dojrzałych limfocytów B. Wyróżnia się tu między innymi:

• Chłoniak pęcherzykowy.
• Rozlany duży chłoniak komórek B (DLBCL).
• Przewlekła białaczka limfocytowa (CLL).
• Szpiczak plazmocytowy.

A.3 Dojrzałe nowotwory komórek T i NK:

Te nowotwory obejmują szeroką gamę chorób, takich jak:

• Chłoniak T-komórkowy obwodowy.
• Chłoniak skórny typu ziarniniaka grzybiastego.
• Chłoniak anaplastyczny dużych komórek.

A.4 Chłoniak Hodgkina:

Chłoniak Hodgkina jest unikalną grupą nowotworów limfoidalnych, charakteryzujących się obecnością komórek Reed-Sternberga. Dzieli się na:

• Chłoniak Hodgkina klasyczny (np. stwardnienie guzkowe, postacie mieszane).
• Chłoniak Hodgkina z przewagą limfocytów.

A.5 Nowotwory komórek histiocytowych i dendrytycznych:

Rzadsze nowotwory układu limfatycznego, takie jak mięsak histiocytowy i mięsak komórek dendrytycznych.

B. Nowotwory Układu Limfatycznego – Przyczyny i Patogeneza

B.1 Czynniki genetyczne:

Wielu nowotworom układu limfatycznego towarzyszą specyficzne zaburzenia genetyczne, takie jak:

• Translokacje chromosomowe (łączenie genów, np. BCL2 w chłoniaku pęcherzykowym).
• Mutacje punktowe genów zaangażowanych w regulację cyklu komórkowego (np. TP53).

B.2 Czynniki środowiskowe i infekcyjne:

• Infekcje wirusowe: Wirus Epsteina-Barr (EBV) związany jest z niektórymi typami chłoniaków (np. chłoniak Burkitta).
• Przewlekły stan zapalny: Może promować transformację nowotworową (np. chłoniak MALT).

B.3 Immunosupresja:

Osoby z obniżoną odpornością (np. po przeszczepach narządów) mają podwyższone ryzyko rozwoju nowotworów układu limfatycznego.

C. Obraz kliniczny

Objawy nowotworów układu limfatycznego mogą być zlokalizowane lub układowe. Do najczęstszych należą:

• Powiększenie węzłów chłonnych: Bezbólowe powiększenie węzłów jest charakterystyczne dla wielu typów chłoniaków.
• Objawy ogólne („objawy B”): Gorączka, nocne poty, utrata masy ciała.
• Objawy z zajęcia narządów: Powiększenie śledziony (splenomegalia), nacieki nowotworowe w płucach czy w ośrodkowym układzie nerwowym.

D. Nowotwory Układu Limfatycznego – Powikłania

Nowotwory układu limfatycznego mogą prowadzić do licznych powikłań, zarówno wynikających z samej choroby, jak i z jej leczenia. Do najczęstszych powikłań należą:

D.1 Zakażenia:

• Osłabienie układu immunologicznego powoduje zwiększoną podatność na infekcje bakteryjne, wirusowe i grzybicze.
• Stosowanie chemioterapii dodatkowo może obniżyć liczbę leukocytów, potęgując ryzyko zakażeń.

D.2 Niewydolność narządowa:

• Uciśnięcie przez guz kluczowych struktur anatomicznych może prowadzić do niewydolności oddechowej, niewydolności nerek lub innych poważnych zaburzeń.

D.3 Powikłania hematologiczne:

• Niedokrwistość spowodowana zajęciem szpiku kostnego.
• Małopłytkowość zwiększająca ryzyko krwawienia.

D.4 Zespół rozpadu guza (ang. Tumor Lysis Syndrome):

• Nagłe uwolnienie substancji z rozpadających się komórek nowotworowych może prowadzić do zaburzeń elektrolitowych, kwasicy metabolicznej i uszkodzenia nerek.

D.5 Problemy psychiczne:

• Diagnoza nowotworu może powodować depresję, lęk lub zespół stresu pourazowego (PTSD).

E. Nowotwory Układu Limfatycznego – Zapobieganie

Choć wielu nowotworom układu limfatycznego trudno zapobiec ze względu na ich wieloczynnikowe pochodzenie, istnieje kilka środków ostrożności, które mogą zmniejszyć ryzyko ich rozwoju:

E.1 Unikanie czynników ryzyka:

• Unikanie kontaktu z substancjami toksycznymi, takimi jak pestycydy czy benzen.
• Redukcja ekspozycji na promieniowanie jonizujące i chemikalia przemysłowe.

E.2 Szczepienia:

• Szczepienie przeciw wirusowi Epsteina-Barr (EBV) oraz wirusowi zapalenia wątroby typu B może zmniejszyć ryzyko rozwoju niektórych nowotworów.

E.3 Zdrowy styl życia:

• Regularna aktywność fizyczna i dieta bogata w antyoksydanty mogą wspierać układ immunologiczny.
• Unikanie palenia tytoniu i nadmiernego spożycia alkoholu.

E.4 Monitorowanie i badania profilaktyczne:

• Regularne badania kontrolne w przypadku osób z obciążeniem genetycznym.
• Wczesna diagnostyka zakażeń wirusowych związanych z ryzykiem nowotworów.

F. Nowotwory Układu Limfatycznego – Diagnostyka

F.1 Badania morfologiczne i histopatologiczne:

Rozpoznanie nowotworów układu limfatycznego opiera się na biopsji węzła chłonnego lub innej zmienionej tkanki. Analiza histopatologiczna umożliwia ocenę:

• Budowy komórkowej.
• Obecności markerów immunohistochemicznych.

F.2 Cytometria przepływowa:

Technika ta pozwala na identyfikację specyficznych markerów powierzchniowych komórek nowotworowych.

F.3 Badania genetyczne i molekularne:

• FISH (hybrydyzacja in situ): Identyfikacja translokacji genów.
• PCR: Wykrywanie klonalności limfocytów.

F.4 Obrazowanie:

• Tomografia komputerowa (TK), rezonans magnetyczny (MRI) i pozytonowa tomografia emisyjna (PET) służą do oceny zaawansowania choroby.

G. Nowotwory Układu Limfatycznego – Leczenie

G.1 Terapia systemowa:

• Chemioterapia: Standard w leczeniu większości nowotworów limfatycznych (np. schemat CHOP).
• Immunoterapia: Przeciwciała monoklonalne (np. rytuksymab w chłoniakach B-komórkowych).
• Inhibitory kinaz: Leki celowane, takie jak ibrutynib, stosowane w przewlekłej białaczce limfocytowej.

G.2 Radioterapia:

Stosowana w przypadku chłoniaków o ograniczonej lokalizacji lub jako leczenie uzupełniające.

G.3 Przeszczep szpiku kostnego:

W przypadku nawrotowych lub opornych nowotworów stosuje się przeszczepy autologiczne lub allogeniczne.

H. Nowotwory Układu Limfatycznego – Rokowania

Rokowania w przypadku nowotworów układu limfatycznego zależą od wielu czynników, w tym typu nowotworu, stopnia zaawansowania choroby, wieku pacjenta oraz odpowiedzi na leczenie.

H.1 Typ nowotworu:

• Chłoniaki o powolnym przebiegu (np. chłoniak pęcherzykowy) często pozwalają na długie okresy przeżycia, choć mogą być trudne do całkowitego wyleczenia.
• Agresywne chłoniaki (np. rozlany duży chłoniak B-komórkowy) wymagają intensywnej terapii, ale część pacjentów osiąga trwałe wyleczenie.

H.2 Stadium zaawansowania:

• Choroby zdiagnozowane we wczesnym stadium mają lepsze rokowania niż zaawansowane przypadki z przerzutami.

H.3 Współistniejące choroby:

• Obecność chorób współistniejących, takich jak cukrzyca czy nadciśnienie, może wpływać na zdolność pacjenta do zniesienia leczenia.

H.4 Odpowiedź na leczenie:

• Pacjenci dobrze reagujący na chemioterapię, immunoterapię lub przeszczep szpiku kostnego mają znacznie lepsze rokowania.

H.5 Markery biologiczne:

• Obecność niektórych markerów genetycznych lub molekularnych może wskazywać na bardziej agresywny przebieg choroby.

I. Nowotwory Układu Limfatycznego – Profilaktyka

Chociaż nie wszystkie nowotwory układu limfatycznego można zapobiec, istnieje kilka strategii zmniejszania ryzyka:

• Unikanie ekspozycji na wirusy onkogenne (np. EBV, HTLV-1).
• Regularna kontrola stanu zdrowia u osób z grup ryzyka.
• Zdrowy tryb życia wspierający funkcje układu odpornościowego.

2. Prekursorowe Nowotwory Układu Limfatycznego

Co To Są Prekursorowe Nowotwory Układu Limfatycznego (ang. Precursor Lymphoid Neoplasms) [łac. Neoplasmata Lymphoidalia Precursoria]

Prekursorowe nowotwory układu limfatycznego to grupa nowotworów wywodzących się z niedojrzałych limfoblastów, mogących należeć do linii B lub T. W przypadku zaangażowania szpiku kostnego i krwi obwodowej są one klasyfikowane jako ostre białaczki limfoblastyczne (ALL), natomiast jeśli dotyczą głównie węzłów chłonnych lub miejsc pozaszpikowych, określane są jako chłoniaki limfoblastyczne (LBL). Są to nowotwory agresywne, które często występują u dzieci, ale mogą również pojawić się u dorosłych.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: W B-ALL częste są zmiany genetyczne, takie jak fuzje BCR-ABL1 oraz translokacje KMT2A/MLL, natomiast w T-ALL występują mutacje aktywujące NOTCH1 oraz utrata locus CDKN2A/2B.
• Aberracje chromosomalne: W T-ALL obserwuje się charakterystyczne translokacje w loci TR (receptora T-komórkowego).

Objawy

• Gorączka, zmęczenie i objawy anemiczne: W związku z obniżonym poziomem krwinek czerwonych i płytkowych mogą wystąpić objawy takie jak osłabienie, bladość skóry oraz skłonność do krwawień.
• Powiększenie węzłów chłonnych: W LBL typowe jest powiększenie węzłów chłonnych, zwłaszcza w przypadku chłoniaków T-komórkowych.

Powikłania

• Nawrót choroby: Prekursorowe nowotwory limfoidalne charakteryzują się dużym ryzykiem nawrotów, co wymaga intensywnego monitorowania pacjentów.
• Oporność na leczenie: U niektórych pacjentów może wystąpić oporność na chemioterapię, co wymaga zastosowania alternatywnych strategii terapeutycznych.

Diagnoza

• Cytometria przepływowa: Immunofenotypowanie przy użyciu markerów takich jak CD10, CD19 dla B-ALL oraz CD2, CD3 dla T-ALL jest kluczowe dla rozpoznania.
• Badania molekularne: Analiza mutacji i translokacji, takich jak BCR-ABL1 oraz KMT2A, jest istotna dla ustalenia profilu molekularnego choroby.

Leczenie

• Chemioterapia: Standardowe leczenie oparte jest na intensywnej chemioterapii, która może być dostosowana do ryzyka pacjenta.
• Przeszczepienie komórek macierzystych: Jest zalecane w przypadkach wysokiego ryzyka nawrotu lub oporności na leczenie.

Rokowania

Rokowanie zależy od typu i linii komórkowej nowotworu. Ogólnie rokowania są lepsze u dzieci, szczególnie w przypadku B-ALL, ale mniej korzystne u dorosłych oraz w T-ALL.

Źródła (Prekursorowe Nowotwory Limfoidalne):

• Zhang, X. (2021) – Precursor Lymphoid Neoplasms (tłum. Nowotwory limfoidalne prekursorowe)
• Philchenkov, A., Zavelevich, M., & Abramenko, I. (2023) – B-CELL LYMPHOID NEOPLASMS IN THE 5TH EDITION OF THE WHO CLASSIFICATION OF HEMATOLYMPHOID TUMORS (tłum. Nowotwory limfoidalne komórek B w klasyfikacji WHO)
• Nasr, M., Perry, A. M., & Skrabek, P. (2019) – Precursor Lymphoid Neoplasms (tłum. Prekursorowe nowotwory limfoidalne)
• Choi, J. (2018) – Precursor Lymphoid Neoplasms (tłum. Prekursorowe nowotwory limfoidalne)
• Wahed, A., Quesada, A. E., & Dasgupta, A. (2020) – Precursor lymphoid neoplasms, blastic plasmacytoid dendritic cell neoplasm, and acute leukemias of ambiguous lineage (tłum. Prekursorowe nowotwory limfoidalne, nowotwory dendrytyczne plazmocytoidalne)

2.1 Prekursorowe Nowotwory B-Limfoblastyczne

Co To Są Prekursorowe Nowotwory B-Limfoblastyczne (ang. Precursor B-lymphoblastic Neoplasms) [łac. Neoplasmata B-Lymphoblastica Precursoria]

Prekursorowe nowotwory B-limfoblastyczne są nowotworami wywodzącymi się z niedojrzałych komórek linii B, głównie w postaci ostrej białaczki limfoblastycznej (B-ALL) lub chłoniaka limfoblastycznego (B-LBL). Występują najczęściej u dzieci, ale mogą dotyczyć także dorosłych. Ze względu na agresywny przebieg, konieczne jest szybkie rozpoczęcie leczenia.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: W B-ALL i B-LBL występują charakterystyczne zmiany genetyczne, takie jak fuzje BCR-ABL1 oraz translokacje KMT2A.
• Aberracje chromosomalne: Występują charakterystyczne zmiany, w tym amplifikacja intrachromosomalna chromosomu 21 (iAMP21), która może wpływać na rokowanie.

Objawy

• Powiększenie węzłów chłonnych i hepatosplenomegalia: Często występuje powiększenie węzłów chłonnych, wątroby i śledziony, zwłaszcza w B-LBL.
• Objawy związane z niedokrwistością i infekcjami: Pacjenci mogą odczuwać osłabienie, gorączkę oraz zwiększoną podatność na infekcje.

Powikłania

• Wysokie ryzyko nawrotu: Wysokie ryzyko nawrotów jest charakterystyczne, co wymaga intensywnego monitorowania.
• Oporność na leczenie: U części pacjentów może wystąpić oporność na standardową chemioterapię, co komplikuje leczenie.

Diagnoza

• Cytometria przepływowa: Diagnostyka opiera się na immunofenotypowaniu komórek za pomocą markerów CD10, CD19, charakterystycznych dla linii B.
• Badania molekularne: Identyfikacja mutacji genów, takich jak BCR-ABL1 oraz KMT2A, jest istotna dla ustalenia profilu molekularnego choroby.

Leczenie

• Intensywna chemioterapia: Stosowane są standardowe schematy chemioterapii, dostosowane do wieku i stanu pacjenta.
• Przeszczepienie komórek macierzystych: Zalecane w przypadkach wysokiego ryzyka nawrotu lub oporności na leczenie.

Rokowania

Rokowanie w B-ALL i B-LBL zależy od wieku pacjenta i profilu genetycznego nowotworu, przy czym dzieci mają zwykle lepsze wyniki leczenia.

Źródła (Prekursorowe Nowotwory B-Limfoblastyczne):

• Zhang, X. (2021) – Precursor Lymphoid Neoplasms (tłum. Nowotwory prekursorowe limfoidalne)
• Micheva, I., & Dimitrova, S. (2023) – A Rare Case of Adult Precursor B-Cell Lymphoblastic Lymphoma/Leukemia (tłum. Rzadka postać chłoniaka limfoblastycznego u dorosłego)
• Kroeze, E., et al. (2023) – Mutational and transcriptional landscape of pediatric B-cell precursor lymphoblastic lymphoma (tłum. Krajobraz mutacyjny dziecięcych chłoniaków B-limfoblastycznych)
• Chaber, R., et al. (2021) – A Preliminary Study of FTIR Spectroscopy as a Potential Non-Invasive Screening Tool for Pediatric Precursor B Lymphoblastic Leukemia (tłum. Spektroskopia FTIR jako narzędzie do przesiewowej diagnostyki B-ALL u dzieci)
• Bassan, R., Maino, E., & Cortelazzo, S. (2016) – Lymphoblastic lymphoma: an updated review on biology, diagnosis, and treatment (tłum. Przegląd na temat biologii, diagnostyki i leczenia chłoniaka limfoblastycznego)

2.1.1 B-Limfoblastyczna Białaczka lub Chłoniak z t(9:22) (q34;q11.2); BCR-ABL1

Co To Jest B-Limfoblastyczna Białaczka lub Chłoniak z t(9:22) (q34;q11.2); BCR-ABL1 (ang. B Lymphoblastic Leukaemia or Lymphoma with t(9:22) (q34;q11.2); BCR-ABL1) [łac. Leucaemia vel Lymphoma B-Lymphoblastica cum t(9:22) (q34;q11.2); BCR-ABL1]

B-limfoblastyczna białaczka lub chłoniak z translokacją t(9;22) (q34;q11.2), znaną jako chromosom Philadelphia, to agresywny nowotwór, w którym następuje fuzja genów BCR i ABL1. Mutacja ta prowadzi do niekontrolowanego wzrostu komórek białaczkowych. Obecność tego typu translokacji wpływa na wybór leczenia, ponieważ pacjenci zazwyczaj dobrze reagują na inhibitory kinazy tyrozynowej (TKI), takie jak imatinib.

Przyczyny

• Mutacja genetyczna BCR-ABL1: Translokacja między chromosomami 9 i 22 prowadzi do powstania genu BCR-ABL1, który koduje białko odpowiedzialne za nadmierny wzrost komórek nowotworowych.
• Złożone warianty translokacji: W niektórych przypadkach występują dodatkowe aberracje chromosomalne, co może wpływać na progresję i odporność na leczenie.

Objawy

• Zmęczenie i osłabienie: Wynikają z niedokrwistości oraz obniżonej liczby krwinek czerwonych.
• Powiększenie śledziony i węzłów chłonnych: Często występuje powiększenie organów limfatycznych w wyniku nagromadzenia się komórek białaczkowych.

Powikłania

• Wysokie ryzyko nawrotu: Pacjenci z obecnością BCR-ABL1 są narażeni na ryzyko nawrotu choroby, co wymaga regularnego monitorowania i leczenia podtrzymującego.
• Oporność na leczenie: Z czasem może wystąpić oporność na inhibitory kinazy tyrozynowej, co komplikuje terapię.

Diagnoza

• Badania molekularne: Testy PCR oraz cytogenetyka pozwalają na identyfikację genu BCR-ABL1 i określenie profilu molekularnego nowotworu.
• Cytometria przepływowa: Wykrywa specyficzne markery komórkowe związane z białaczką B-limfoblastyczną.

Leczenie

• Inhibitory kinazy tyrozynowej (TKI): Leki takie jak imatinib są skuteczne w hamowaniu aktywności kinazy BCR-ABL1.
• Chemioterapia: Stosowana równocześnie z TKI dla lepszego efektu terapeutycznego i zmniejszenia ryzyka nawrotu.

Rokowania

Rokowania są umiarkowane i zależą od odpowiedzi na TKI oraz stadium choroby; intensywne leczenie i monitorowanie są kluczowe dla długoterminowego przeżycia.

Źródła (B-Limfoblastyczna Białaczka lub Chłoniak z t(9:22); BCR-ABL1):

• Zhang, X., & Pan, J. (2016) – An e13a3 BCR‐ABL1 fusion transcript in variant t(9;22;17)(q34;q11;q21)-positive adult acute lymphoblastic leukemia (tłum. e13a3 BCR‐ABL1 w ostrej białaczce limfoblastycznej u dorosłych)
• Thakral, B., et al. (2021) – Concurrent BCR-ABL1 and CRLF2 rearrangements in B-lymphoblast phase of chronic myeloid leukemia (tłum. Współwystępowanie BCR-ABL1 i CRLF2 w przewlekłej białaczce szpikowej)
• Deshpande, P., et al. (2016) – Atypical BCR-ABL1 fusion transcripts in adult B-acute lymphoblastic leukemia (tłum. Nietypowe transkrypty BCR-ABL1 w B-ALL)
• Takeuchi, J., et al. (2017) – JSH guideline for tumors of hematopoietic and lymphoid tissues—leukemia (tłum. Wytyczne dotyczące białaczki i chłoniaka limfoblastycznego)
• Sheng, G., et al. (2016) – t(1;9)(p34;q34)/SFPQ-ABL1 Fusion in a Patient with Ph-Like Common B-Cell Acute Lymphoblastic Leukemia (tłum. Fuzja SFPQ-ABL1 w B-ALL z cechami Ph)

2.2 Prekursorowe Nowotwory T-Limfoblastyczne

Co To Są Prekursorowe Nowotwory T-Limfoblastyczne (ang. Precursor T-lymphoblastic Neoplasms) [łac. Neoplasmata T-Lymphoblastica Precursoria]

Prekursorowe nowotwory T-limfoblastyczne są rzadkimi i agresywnymi nowotworami układu krwiotwórczego, obejmującymi prekursory limfocytów T. Należą do nich ostre białaczki limfoblastyczne T-komórkowe (T-ALL) i chłoniaki limfoblastyczne T-komórkowe (T-LBL). Te nowotwory najczęściej występują u dzieci i młodzieży, ale mogą także pojawiać się u dorosłych. Oba typy nowotworów są uważane za różne manifestacje tej samej choroby.

Przyczyny

Prekursorowe nowotwory T-limfoblastyczne są wynikiem mutacji genetycznych prowadzących do niekontrolowanego wzrostu prekursorów limfocytów T. Czynniki predysponujące mogą obejmować:

• Aberracje genetyczne: Mutacje w genach, takich jak NOTCH1 czy CDKN2A/B.
• Czynniki środowiskowe: Ekspozycja na promieniowanie jonizujące lub substancje chemiczne.
• Predyspozycje genetyczne: Rzadkie dziedziczne zespoły nowotworowe.

Objawy

Objawy nowotworów T-limfoblastycznych mogą różnić się w zależności od lokalizacji choroby i obejmują:

• Powiększenie węzłów chłonnych i śródpiersia: Charakterystyczne dla chłoniaka limfoblastycznego.
• Objawy białaczki: W tym zmęczenie, gorączka, krwawienia i infekcje.
• Ucisk struktur śródpiersia: Może prowadzić do duszności lub trudności w oddychaniu.
• Zajęcie układu nerwowego: Napady padaczkowe lub inne objawy neurologiczne.

Powikłania

• Nawrót choroby: Częstość nawrotów po remisji u pacjentów wysokiego ryzyka.
• Infekcje: Wynikające z obniżonej odporności spowodowanej leczeniem chemioterapeutycznym.
• Zajęcie ośrodkowego układu nerwowego: Prowadzące do poważnych objawów neurologicznych.
• Zespół rozpadu guza: Wynikający z szybkiego rozpadu komórek nowotworowych podczas leczenia.

Zapobieganie

• Monitorowanie hematologiczne: Regularne badania krwi w celu wczesnego wykrycia nawrotów.
• Protokół leczenia OUN: Profilaktyczna terapia dooponowa w celu ochrony układu nerwowego.
• Ochrona przed infekcjami: Profilaktyczne stosowanie antybiotyków i unikanie kontaktu z zakaźnymi chorobami.
• Edukacja pacjentów i rodzin: W zakresie wczesnych objawów nawrotów i konieczności szybkiego działania.

Diagnoza

Diagnoza opiera się na:

• Morfologii i cytometrii przepływowej: Ujawnia obecność komórek nowotworowych w szpiku kostnym, krwi lub węzłach chłonnych.
• Badaniach genetycznych: Wykrywanie mutacji takich jak NOTCH1.
• Obrazowaniu: CT lub MRI mogą wykrywać masy w śródpiersiu lub inne zmiany w organizmie.

Leczenie

Leczenie obejmuje:

• Chemioterapia intensywna: Protokóły inspirowane terapiami stosowanymi u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną.
• Profilaktyka zajęcia OUN: Radioterapia lub podawanie leków dooponowych.
• Przeszczepienie szpiku kostnego: W przypadku pacjentów wysokiego ryzyka lub oporności na leczenie.

Rokowanie

Rokowanie w nowotworach T-limfoblastycznych zależy od wieku pacjenta, rozległości choroby i odpowiedzi na leczenie. U dzieci wskaźnik przeżycia wynosi 70-90%, podczas gdy u dorosłych jest niższy.

Źródła (Prekursorowe Nowotwory T-Limfoblastyczne):

• Jain, N., Lamb, A., et al. (2016) – Early T-cell precursor acute lymphoblastic leukemia/lymphoma: A high-risk subtype (tłum. Wczesne T-komórkowe białaczki/ chłoniaki limfoblastyczne jako wysokiego ryzyka podtyp).
• Bassan, R., Maino, E., Cortelazzo, S. (2016) – Lymphoblastic lymphoma: an updated review on biology, diagnosis, and treatment (tłum. Chłoniak limfoblastyczny: przegląd biologii, diagnozy i leczenia).
• Fattizzo, B., Rosa, J., et al. (2020) – The Physiopathology of T-cell Acute Lymphoblastic Leukemia: Focus on Molecular Aspects (tłum. Fizjopatologia ostrej białaczki limfoblastycznej T-komórkowej: Aspekty molekularne).
• Wahed, A., Quesada, A. E., Dasgupta, A. (2020) – Precursor lymphoid neoplasms, blastic plasmacytoid dendritic cell neoplasm, and acute leukemias of ambiguous lineage (tłum. Prekursorowe nowotwory limfoidalne, blastyczne nowotwory komórek dendrytycznych i ostre białaczki o niejasnej linii pochodzenia).
• Leprêtre, S., Graux, C., Touzart, A., et al. (2017) – Adult T-type lymphoblastic lymphoma: Treatment advances and prognostic indicators (tłum. Dorosłe T-komórkowe chłoniaki limfoblastyczne: postępy w leczeniu i wskaźniki prognostyczne).

3. Dojrzałe Nowotwory Komórek B

Co To Są Dojrzałe Nowotwory Komórek B (ang. Mature B-cell Neoplasms) [łac. Neoplasmata Cellulae B Matura]

Dojrzałe nowotwory komórek B to różnorodna grupa nowotworów złośliwych wywodzących się z dojrzałych limfocytów B na różnych etapach ich różnicowania, od komórek naiwnych do końcowych plazmocytów. Są one najczęstszym rodzajem nowotworów limfoidalnych, stanowiąc ponad 85% wszystkich chłoniaków nieziarniczych i nowotworów limfoidalnych. Do tej grupy należą takie choroby jak przewlekła białaczka limfocytowa, szpiczak mnogi, chłoniaki rozlane z dużych komórek B, czy chłoniaki grudkowe.

Przyczyny

Przyczyny nowotworów komórek B są złożone i obejmują:

• Mutacje genetyczne: Zmiany w genach takich jak TP53, MYD88, czy w genach receptorów komórek B.
• Czynniki środowiskowe: Ekspozycja na promieniowanie, substancje chemiczne lub przewlekłe infekcje.
• Predyspozycje genetyczne: Historia rodzinna nowotworów układu chłonnego.

Objawy

Objawy dojrzałych nowotworów komórek B zależą od podtypu i lokalizacji, obejmując:

• Powiększenie węzłów chłonnych: Częste w chłoniakach B-komórkowych.
• Zmęczenie i osłabienie: Spowodowane anemią i zaburzeniami hematologicznymi.
• Objawy ogólne: Gorączka, nocne poty, utrata masy ciała.
• Bóle kostne: Typowe dla szpiczaka mnogiego.
• Infekcje: Wynikają z osłabionej odporności.

Powikłania

• Nawrót choroby: Częste w agresywnych typach, takich jak chłoniak rozlany z dużych komórek B.
• Infekcje: Spowodowane immunosupresją związaną z leczeniem lub samym nowotworem.
• Zespół rozpadu guza: Wynikający z szybkiego rozpadu komórek nowotworowych podczas leczenia.
• Niewydolność szpiku: W wyniku inwazji nowotworowej lub działań niepożądanych leczenia.

Zapobieganie

• Monitorowanie hematologiczne: Regularne badania w celu oceny skuteczności leczenia i wczesnego wykrycia nawrotów.
• Profilaktyka infekcji: Szczepienia, stosowanie profilaktycznych antybiotyków oraz unikanie kontaktu z patogenami.
• Zindywidualizowane terapie: Dopasowanie leczenia do profilu molekularnego nowotworu w celu zminimalizowania toksyczności.
• Rehabilitacja hematologiczna: Wspomaganie szpiku kostnego po intensywnej terapii.

Diagnoza

• Morfologii i cytometrii przepływowej: Analiza krwi i szpiku w celu identyfikacji klonalnych limfocytów B.
• Badaniach genetycznych: Wykrywanie specyficznych translokacji i mutacji.
• Obrazowaniu: CT lub PET-CT pomagają w ocenie zajęcia węzłów chłonnych i narządów.

Leczenie

Leczenie dojrzałych nowotworów komórek B zależy od podtypu i zaawansowania choroby:

• Chemioterapia i immunoterapia: Rituksymab i inne przeciwciała monoklonalne są standardem.
• Terapie celowane: Inhibitory kinaz tyrozynowych, takie jak ibrutynib, są skuteczne w niektórych podtypach.
• Przeszczepienie szpiku kostnego: Opcja dla pacjentów wysokiego ryzyka lub z nawrotami.

Rokowania

Rokowanie zależy od podtypu nowotworu. Choroby indolentne, takie jak przewlekła białaczka limfocytowa, mogą mieć długie okresy stabilności, podczas gdy agresywne chłoniaki często wymagają intensywnego leczenia.

Źródła (Dojrzałe Nowotwory Komórek B):

• Nasr, M., Perry, A. M., Skrabek, P. (2019) – Mature B-Cell Neoplasms (tłum. Dojrzałe nowotwory komórek B).
• Lumish, M., Falchi, L., Imber, B., et al. (2021) – How we treat mature B-cell neoplasms (tłum. Jak leczymy dojrzałe nowotwory komórek B).
• Onaindía, A., Medeiros, L., Patel, K. (2017) – Clinical utility of molecular biomarkers in mature B-cell neoplasms (tłum. Użyteczność kliniczna biomarkerów molekularnych w dojrzałych nowotworach komórek B).
• Cardoso, C. C., de Moraes, A. D., et al. (2016) – Mature B cell neoplasms: retrospective analysis (tłum. Dojrzałe nowotwory komórek B: analiza retrospektywna).
• Campo, E. (2017) – Pathology and classification of aggressive mature B‐cell lymphomas (tłum. Patologia i klasyfikacja agresywnych chłoniaków B-komórkowych).
• Dunlap, J., Fan, G., Leeborg, N., Braziel, R. (2016) – B-Cell Malignancies (tłum. Nowotwory Złośliwe Komórek B)

3.1 Chłoniak Pęcherzykowy

Co To Jest Chłoniak Pęcherzykowy (ang. Follicular Lymphoma) [łac. Lymphoma Folliculare]

Chłoniak pęcherzykowy to rodzaj nowotworu układu limfatycznego, który wywodzi się z komórek B obecnych w ośrodkach rozrodczych grudek chłonnych. Jest to nowotwór o powolnym przebiegu, często występujący z przewlekłym charakterem nawracającym i długimi okresami remisji.

Chłoniak Pęcherzykowy Stopnia 1 (ang. Follicular Lymphoma Grade 1) [łac. Lymphoma Folliculare Gradus 1]

Chłoniak pęcherzykowy stopnia 1 charakteryzuje się wolnym przebiegiem i minimalną agresywnością. Jest złożony głównie z małych centrocytów, przy niewielkim udziale większych centroblastów, co wpływa na łagodniejszy charakter tego podtypu. Pacjenci z tą formą chłoniaka często mają lepsze rokowania i mogą być leczeni przy użyciu mniej agresywnych terapii, takich jak obserwacja lub immunoterapia, w przypadku braku objawów.

Chłoniak Pęcherzykowy Stopnia 2 (ang. Follicular Lymphoma Grade 2) [łac. Lymphoma Folliculare Gradus 2]

Chłoniak pęcherzykowy stopnia 2 charakteryzuje się umiarkowanym nasileniem agresywności, z większym odsetkiem centroblastów w porównaniu do stopnia 1, ale mniejszym niż w przypadku stopnia 3. Przebieg choroby jest bardziej złożony i często wymaga leczenia, choć rokowanie pozostaje stosunkowo dobre. Terapia zwykle obejmuje immunochemioterapię, a w niektórych przypadkach zalecana jest radioterapia.

Chłoniak Pęcherzykowy Stopnia 3 (ang. Follicular Lymphoma Grade 3) [łac. Lymphoma Folliculare Gradus 3]

Chłoniak pęcherzykowy stopnia 3 dzieli się na podtypy 3A i 3B, różniące się odsetkiem centroblastów. Stopień 3A zawiera mieszane centrocyty i centroblasty, natomiast 3B jest zdominowany przez centroblasty, co czyni go bardziej agresywnym. Chłoniak pęcherzykowy stopnia 3 wymaga intensywniejszej terapii, często stosowane są chemioterapia i immunoterapia, a w przypadkach opornych na leczenie rozważa się terapię CAR-T lub przeszczepienie komórek macierzystych.

Pierwotny Środkowy Skórny Chłoniak Pęcherzykowy (ang. Primary Cutaneous Follicle Centre Lymphoma) [łac. Lymphoma Folliculare Cutaneum Primarium]

Pierwotny środkowy skórny chłoniak pęcherzykowy to postać chłoniaka rozwijająca się wyłącznie w skórze, bez zajęcia węzłów chłonnych czy narządów wewnętrznych. Jest to nowotwór o niskiej złośliwości, który manifestuje się zmianami skórnymi, najczęściej jako guzki na skórze głowy lub tułowia. Rokowanie jest zazwyczaj dobre, a leczenie obejmuje miejscową radioterapię lub obserwację.

Chłoniak Pęcherzykowy Typu Pediatrycznego (ang. Paediatric Type Follicular Lymphoma) [łac. Lymphoma Folliculare Typi Puerilis]

Chłoniak pęcherzykowy typu pediatrycznego występuje głównie u dzieci i młodzieży, charakteryzując się szybszym wzrostem i ograniczonym zasięgiem. Ten typ chłoniaka jest zazwyczaj dobrze rokujący, z niewielką tendencją do progresji. Leczenie zwykle obejmuje chirurgiczne usunięcie guza, a agresywne metody, takie jak chemioterapia, są rzadko wymagane.

Chłoniak Pęcherzykowy in Situ (ang. Follicular Lymphoma in situ) [łac. Lymphoma Folliculare in situ]

Chłoniak pęcherzykowy in situ jest formą wczesną, w której komórki nowotworowe są ograniczone do grudek chłonnych, bez rozsiania do innych części układu limfatycznego. Jest to stan prekursorowy, wykrywany często przypadkowo podczas biopsji i nie zawsze prowadzący do rozwoju pełnoobjawowego chłoniaka. Z uwagi na jego ograniczoną agresywność, standardowym podejściem jest obserwacja.

Chłoniak Pęcherzykowy Przyczyny

• Mutacja t(14;18): Wystąpienie tej mutacji prowadzi do nadekspresji białka BCL-2, które zapobiega apoptozie, umożliwiając przetrwanie komórek nowotworowych i ich dalszy rozrost.
• Oddziaływanie mikrośrodowiska: Mikrośrodowisko guza, w tym komórki T, dendrytyczne i inne składniki układu odpornościowego, wpływa na rozwój i przeżycie komórek nowotworowych.
• Interakcje genetyczno-immunologiczne: Połączenie mutacji genetycznych z działaniem układu odpornościowego determinuje zarówno rozwój, jak i dalsze losy chłoniaka pęcherzykowego.

Chłoniak Pęcherzykowy Objawy

• Powiększone węzły chłonne: Limfadenopatia, czyli powiększenie węzłów chłonnych, jest jednym z najczęstszych objawów chłoniaka pęcherzykowego.
• Objawy ogólne: Zmęczenie, utrata masy ciała oraz rzadziej gorączka i nocne poty, które mogą występować przy zaawansowanych przypadkach lub transformacji w bardziej agresywną formę nowotworu.

Chłoniak Pęcherzykowy Powikłania

• Transformacja do chłoniaka z dużych komórek B: Chłoniak pęcherzykowy może przejść w bardziej agresywną postać, co wymaga intensywniejszej terapii i wiąże się z pogorszeniem rokowania.

Chłoniak Pęcherzykowy Zapobieganie

• Monitorowanie pacjentów: Choć brak skutecznych metod prewencyjnych, wczesna diagnoza i monitorowanie pacjentów mogą wpłynąć na lepsze rokowanie i bardziej efektywne zarządzanie chorobą.

Chłoniak Pęcherzykowy Diagnoza

• Badania histopatologiczne i immunohistochemiczne: Rozpoznanie chłoniaka pęcherzykowego opiera się na wykrywaniu specyficznych markerów komórkowych, takich jak CD10 i BCL-2, które pomagają w precyzyjnym określeniu typu nowotworu.

Chłoniak Pęcherzykowy Leczenie

• Immunochemioterapia: Standardowe leczenie obejmuje kombinację immunoterapii z rituximabem i chemioterapii, która poprawia wyniki przeżycia.
• Nowoczesne terapie: Terapie celowane, takie jak inhibitory PI3, oraz terapie immunologiczne, w tym terapia CAR-T, stosowane są w przypadkach zaawansowanych i nawrotowych, oferując obiecujące wyniki.
• Nowe podejścia terapeutyczne: Innowacyjne leki i schematy leczenia są wciąż rozwijane, aby poprawić skuteczność terapii i ograniczyć ryzyko nawrotu.

Chłoniak Pęcherzykowy Rokowania

• Długotrwałe przeżycie z możliwością nawrotów: Chłoniak pęcherzykowy charakteryzuje się długim okresem przeżycia pacjentów, ale często wymaga powtarzalnych interwencji terapeutycznych.
• Identyfikacja pacjentów wysokiego ryzyka: Dzięki analizie mutacji genów i innych czynników prognostycznych można precyzyjniej identyfikować pacjentów o wyższym ryzyku nawrotu lub progresji choroby, co pozwala na bardziej spersonalizowane podejście do leczenia.

Źródła (Chłoniak Pęcherzykowy):

• Carbone, A., Roulland, S., Gloghini, A., Younes, A., von Keudell, G., López-Guillermo, A., Fitzgibbon, J. (2019) – Follicular lymphoma (tłum. Chłoniak pęcherzykowy)
• Freedman, A. (2018) – Follicular lymphoma: 2018 update on diagnosis and management (tłum. Chłoniak pęcherzykowy: 2018 aktualizacja diagnozy i zarządzania)
• Pastore, A., Jurinovic, V., Kridel, R., Hoster, E., Staiger, A., Szczepanowski, M., Pott, C., Kopp, N., Murakami, M., Horn, H., Leich, E., Moccia, A., Mottok, A., Sunkavalli, A., Van Hummelen, P., Ducar, M., Ennishi, D., Shulha, H., Hother, C., Connors, J., Sehn, L., Dreyling, M., Neuberg, D., Möller, P., Feller, A., Hansmann, M., Stein, H., Rosenwald, A., Ott, G., Unterhalt, M., Klapper, W., Hiddemann, W., Gascoyne, R., Weinstock, D., Weigert, O. (2015) – Integration of gene mutations in risk prognostication for patients receiving first-line immunochemotherapy for follicular lymphoma (tłum. Integracja mutacji genów w prognozowaniu ryzyka dla pacjentów otrzymujących immunochemioterapię pierwszej linii na chłoniaka pęcherzykowatego)
• Kahl, B., Yang, D. T. (2016) – Follicular lymphoma: evolving therapeutic strategies (tłum. Chłoniak pęcherzykowy: rozwijające się strategie terapeutyczne)

3.2 Chłoniak Pęcherzykowy Jelita Cienkiego

Co To Jest Chłoniak Pęcherzykowy Jelita Cienkiego (ang. Follicular Lymphoma of Small Intestine) [łac. Lymphoma Folliculare Intestini Tenui]

Chłoniak pęcherzykowy jelita cienkiego jest rzadką formą nowotworu układu limfatycznego związaną z układem immunologicznym jelit. Występuje on głównie w dwunastnicy i jelicie czczym, gdzie pojawiają się zmiany grudkowe i polipowate. Choroba ma zazwyczaj łagodny przebieg i rzadko prowadzi do rozprzestrzeniania się poza przewód pokarmowy.

Przyczyny

• Lokalne czynniki immunologiczne: Nowotwór ten rozwija się z lokalnych komórek B, które przeszły ekspozycję na antygeny, co wpływa na ich niekontrolowany wzrost.
• Mutacja t(14;18): Wykazano, że mutacja ta prowadzi do nadekspresji białka BCL-2, co zapobiega apoptozie komórek nowotworowych.
• Mikrośrodowisko jelitowe: Mikrośrodowisko śluzówkowe jelita cienkiego, w którym występują lokalne komórki immunologiczne, ma wpływ na rozwój i charakterystykę nowotworu.

Objawy

• Ból brzucha: Najczęściej występującym objawem jest ból brzucha, który może być związany z obecnością masy nowotworowej.
• Zaburzenia jelitowe: W niektórych przypadkach występują objawy takie jak biegunka lub utrudnienia w trawieniu, związane z uciskiem na jelita.
• Brak wyraźnych objawów: Często choroba przebiega bezobjawowo i jest wykrywana przypadkowo podczas badań endoskopowych.

Powikłania

• Transformacja w bardziej agresywny typ chłoniaka: W rzadkich przypadkach nowotwór może przekształcić się w chłoniaka z dużych komórek B, co wymaga intensywniejszego leczenia.
• Krwawienia: Ze względu na lokalizację w jelitach, istnieje ryzyko wystąpienia krwawień z powodu owrzodzeń.

Zapobieganie

• Brak efektywnych metod prewencyjnych: Ponieważ chłoniak pęcherzykowy jelita cienkiego jest nowotworem rzadkim i związanym z lokalnymi czynnikami immunologicznymi, nie istnieją obecnie skuteczne metody zapobiegania.

Diagnoza

• Endoskopia kapsułkowa i enteroskopia: Zaawansowane metody obrazowania, takie jak endoskopia kapsułkowa, pozwalają na pełną ocenę jelita cienkiego i wykrycie zmian nowotworowych.
• Badania immunohistochemiczne: Oznaczenie markerów takich jak CD20 i BCL-2 pozwala na potwierdzenie diagnozy.

Leczenie

• Immunoterapia i chemioterapia: W leczeniu chłoniaka pęcherzykowego jelita cienkiego stosuje się leki takie jak rituximab, które pomagają w remisji choroby.
• Strategia watch-and-wait: W przypadkach o łagodnym przebiegu zalecana jest strategia obserwacyjna bez natychmiastowego leczenia.
• Radioterapia i zabiegi chirurgiczne: Są one stosowane rzadko, głównie w przypadkach bardziej zaawansowanych zmian.

Rokowania

• Długotrwałe przeżycie: Choroba ma zazwyczaj łagodny przebieg, a pacjenci często żyją długie lata bez konieczności intensywnego leczenia.
• Nawrót i progresja: Istnieje możliwość nawrotów, jednak rzadko dochodzi do rozwoju choroby poza przewód pokarmowy, co poprawia rokowania.

Źródła (Chłoniak Pęcherzykowy Jelita Cienkiego):

• Foukas, P., & Leval, L. (2015) – Recent advances in intestinal lymphomas (tłum. Nowoczesne podejścia w leczeniu chłoniaków jelitowych)
• Acosta, A., Sonawane, S., Sharif, A., & Pins, M. (2017) – Metastatic intestinal adenocarcinoma to a lymph node involved by follicular lymphoma: The importance of looking beyond the apparent (tłum. Przerzuty gruczolakoraka jelitowego do węzła chłonnego zajętego przez chłoniaka pęcherzykowego)
• Takahashi, Y., Taniguchi, H., Haruhi, F., Hattori, D., & Sasaki, H. (2023) – Pathogenesis of Gastrointestinal Follicular Lymphomas (tłum. Patogeneza chłoniaków pęcherzykowych przewodu pokarmowego)

3.3 Rozlane Duże Chłoniaki Komórek B

Co To Są Rozlane Duże Chłoniaki Komórek B (ang. Diffuse Large B-cell Lymphomas) [łac. Lymphomata Cellulae B Diffusa Magna]

Rozlane duże chłoniaki komórek B (DLBCL) to najczęstszy rodzaj agresywnych chłoniaków nieziarniczych, charakteryzujący się szybkim wzrostem i zróżnicowanym przebiegiem. Choroba ta, ze względu na różnorodność genetyczną i kliniczną, wykazuje znaczne różnice w odpowiedzi na leczenie i rokowaniach.

Przyczyny

• Zmiany genetyczne: DLBCL powstaje na skutek licznych mutacji genetycznych i aberracji chromosomowych, w tym mutacji genów BCL2 i MYC, które sprzyjają niekontrolowanemu rozrostowi komórek nowotworowych.
• Heterogenność molekularna: Wyróżnia się dwa główne podtypy DLBCL – B-komórkowy typu ośrodków rozrodczych (GCB) i aktywowany B-komórkowy (ABC) – które różnią się przyczynami genetycznymi oraz rokowaniami.
• Wpływ mikrośrodowiska: Mikrośrodowisko guza, w tym interakcje z komórkami układu immunologicznego, odgrywa kluczową rolę w rozwoju DLBCL.

Objawy

• Powiększenie węzłów chłonnych: Najczęściej występującym objawem jest powiększenie węzłów chłonnych w różnych lokalizacjach.
• Objawy ogólne: Gorączka, nocne poty i utrata masy ciała to typowe objawy ogólne, które mogą towarzyszyć DLBCL.
• Zajęcie narządów pozawęzłowych: Może występować w przypadkach bardziej zaawansowanych, zwłaszcza w śledzionie, szpiku kostnym i układzie nerwowym.

Powikłania

• Nawrót choroby: W przypadku około 30% pacjentów choroba nie reaguje na leczenie lub nawraca po remisji, co wymaga zastosowania bardziej intensywnej terapii.
• Przemiana w bardziej agresywną postać: W rzadkich przypadkach DLBCL może przejść w jeszcze bardziej agresywną formę, co dodatkowo pogarsza rokowanie.

Zapobieganie

• Brak skutecznych metod prewencyjnych: DLBCL to nowotwór rozwijający się na skutek wewnętrznych mutacji genetycznych, dlatego obecnie brak jest skutecznych metod zapobiegawczych.

Diagnoza

• Badania histopatologiczne i molekularne: DLBCL rozpoznaje się na podstawie analizy histopatologicznej węzłów chłonnych oraz profilu genetycznego, który pozwala na określenie podtypu nowotworu.
• Profilowanie molekularne: Identyfikacja podtypów GCB i ABC oraz innych zmian genetycznych za pomocą mikromacierzy DNA pozwala na bardziej precyzyjne określenie prognostyczne.

Leczenie

• Immunochemioterapia: Standardowym leczeniem DLBCL jest immunochemioterapia, w tym zastosowanie rituximabu oraz schematu R-CHOP, co pozwala na osiągnięcie długotrwałej remisji u części pacjentów.
• Intensywne schematy terapeutyczne: W przypadkach nawrotów lub zaawansowanej choroby stosowane są intensywniejsze protokoły chemioterapeutyczne, a także terapie celowane, które mogą zwiększyć szanse na remisję.
• Terapia CAR-T: Terapia komórkami CAR-T oraz inne zaawansowane terapie immunologiczne są obiecującymi opcjami w leczeniu DLBCL opornych na tradycyjną chemioterapię.

Rokowania

• Heterogenność prognostyczna: Pacjenci z podtypem GCB mają na ogół lepsze rokowanie niż ci z podtypem ABC, jednak ostateczne rokowanie zależy od wielu czynników, w tym wieku, poziomu zaawansowania i odpowiedzi na terapię.
• Nawrót choroby: Wysokie ryzyko nawrotu choroby występuje u pacjentów z zaawansowaną postacią DLBCL, co wymaga szczególnej ostrożności i regularnego monitorowania po zakończeniu terapii.

Źródła (Rozlane Duże Chłoniaki Komórek B):

• Pasqualucci, L., & Dalla-Favera, R. (2018) – Genetics of diffuse large B-cell lymphoma (tłum. Genetyka rozlanych dużych chłoniaków komórek B)
• Chapuy, B., Stewart, C., Dunford, A. J., et al. (2018) – Molecular subtypes of diffuse large B cell lymphoma are associated with distinct pathogenic mechanisms and outcomes (tłum. Molekularne podtypy rozlanych dużych chłoniaków komórek B związane z odrębnymi mechanizmami patogenezy i wynikami)
• Reddy, A., Zhang, J., Davis, N. S., et al. (2017) – Genetic and Functional Drivers of Diffuse Large B Cell Lymphoma (tłum. Genetyczne i funkcjonalne czynniki rozlanych dużych chłoniaków komórek B)
• Liu, Y., & Barta, S. (2019) – Diffuse large B‐cell lymphoma: 2019 update on diagnosis, risk stratification, and treatment (tłum. Rozlane duże chłoniaki komórek B: aktualizacja 2019 dotycząca diagnozy, stratyfikacji ryzyka i leczenia)
• Pasqualucci, L., & Dalla-Favera, R. (2015) – The genetic landscape of diffuse large B-cell lymphoma (tłum. Genetyczne podłoże rozlanych dużych chłoniaków komórek B)

3.3.1 Pierwotny Śródpiersiowy Duży Chłoniak Komórek B

Co To Jest Pierwotny Śródpiersiowy Duży Chłoniak Komórek B (ang. Primary Mediastinal Large B-cell Lymphoma) [łac. Lymphoma Cellulae B Mediastinale Primarium Magnum]

Pierwotny śródpiersiowy duży chłoniak komórek B (PMBCL) to rzadka odmiana chłoniaka nieziarniczego wywodząca się z komórek B w śródpiersiu. Choroba najczęściej występuje u młodych kobiet i objawia się jako duży guz w przedniej części śródpiersia, często wywołujący ucisk pobliskich struktur, co prowadzi do charakterystycznych objawów.

Przyczyny

• Pochodzenie komórkowe: PMBCL wywodzi się z komórek B znajdujących się w rdzeniu grasicy, co odróżnia go od innych chłoniaków zlokalizowanych w śródpiersiu.
• Mutacje genetyczne: Charakterystyczne dla PMBCL są mutacje w genach, takich jak BCL6, JAK-STAT, oraz zmiany w szlakach NF-kappaB, co przyczynia się do jego agresywnego przebiegu.
• Czynniki molekularne i immunologiczne: PMBCL wykazuje wyraźną sygnaturę molekularną przypominającą twardzinę guzkową klasycznego chłoniaka Hodgkina, co różnicuje go od innych typów chłoniaka z dużych komórek B.

Objawy

• Duszność i ból w klatce piersiowej: Wynikają z ucisku guza na drogi oddechowe, żyłę główną górną oraz inne pobliskie struktury.
• Obrzęk twarzy i kończyn górnych: Spowodowany przez zespół żyły głównej górnej w wyniku ucisku przez guz.
• Objawy ogólne: Gorączka, nocne poty i utrata masy ciała występują rzadziej niż w innych chłoniakach nieziarniczych, ale mogą pojawić się w bardziej zaawansowanych przypadkach.

Powikłania

• Wznowa choroby: Nawroty mogą wystąpić, zwłaszcza jeśli choroba nie została w pełni wyleczona podczas pierwszego etapu terapii.
• Przerzuty: Choć rzadkie, PMBCL może rozszerzać się na inne organy, takie jak płuca lub węzły chłonne poza śródpiersiem.

Zapobieganie

• Brak metod prewencyjnych: PMBCL rozwija się na skutek wewnętrznych mutacji genetycznych, dlatego obecnie brak jest skutecznych sposobów na zapobieganie chorobie.

Diagnoza

• Immunohistochemia i profilowanie molekularne: PMBCL charakteryzuje się obecnością markerów B-komórkowych, takich jak CD20, oraz specyficznych zmian molekularnych, które pomagają w różnicowaniu z innymi chłoniakami.
• Badania obrazowe: Tomografia komputerowa (CT) oraz pozytonowa tomografia emisyjna (PET) są używane do oceny rozległości choroby i skuteczności leczenia.

Leczenie

• Immunochemioterapia: Stosuje się schemat R-CHOP lub intensywniejszy R-EPOCH, często w połączeniu z radioterapią.
• Nowoczesne terapie: Terapie celowane, takie jak inhibitory PD-1 oraz terapia CAR-T, są obecnie testowane i wykazują obiecujące wyniki u pacjentów z opornym PMBCL.
• Unikanie radioterapii: W przypadkach, gdy obrazowanie PET/CT wskazuje na pełną remisję, możliwe jest pominięcie radioterapii, co zmniejsza ryzyko długoterminowych skutków ubocznych.

Rokowania

• Długoterminowe przeżycie: PMBCL ma na ogół lepsze rokowania niż inne typy chłoniaka z dużych komórek B, zwłaszcza w przypadku skutecznej terapii pierwszej linii.
• Ryzyko nawrotu: Nawroty są najczęściej obserwowane w ciągu pierwszych dwóch lat od zakończenia leczenia, co wymaga regularnej kontroli po zakończeniu terapii.

Źródła (Pierwotny Śródpiersiowy Duży Chłoniak Komórek B):

• Mottok, A., Woolcock, B., Chan, F., et al. (2015) – Genomic Alterations in CIITA Are Frequent in Primary Mediastinal Large B Cell Lymphoma and Are Associated with Diminished MHC Class II Expression (tłum. Częste zmiany genomowe w genie CIITA i ich wpływ na ekspresję MHC klasy II w PMBCL)
• Bhatt, V., Mourya, R., Shrestha, R., Armitage, J. (2015) – Primary mediastinal large B-cell lymphoma (tłum. Pierwotny śródpiersiowy duży chłoniak komórek B)
• Yu, Y., Dong, X., Tu, M., Wang, H. (2021) – Primary mediastinal large B cell lymphoma (tłum. Pierwotny śródpiersiowy duży chłoniak komórek B)
• Vardhana, S., Hamlin, P., Yang, J. C., et al. (2018) – Outcomes of Relapsed and Refractory Primary Mediastinal (Thymic) Large B Cell Lymphoma Treated with Second-Line Therapy and Intent to Transplant (tłum. Wyniki leczenia nawrotowego i opornego PMBCL terapią drugiego rzutu z zamiarem przeszczepienia)
• Tumyan, G., Kichigina, M. (2023) – PB2309: OUTCOMES OF 22 PATIENTS WITH RELAPSED OR REFRACTORY PRIMARY MEDIASTINAL LARGE B-CELL LYMPHOMA: SINGLE INSTITUTE EXPERIENCE (tłum. Wyniki leczenia nawrotowego lub opornego PMBCL: doświadczenie jednego ośrodka)

3.3.2 Śródnaczyniowy Duży Chłoniak Komórek B

Co To Jest Śródnaczyniowy Duży Chłoniak Komórek B (ang. Intravascular Large B-cell Lymphoma) [łac. Lymphoma Cellulae B Intravasculare Magnum]

Śródnaczyniowy duży chłoniak komórek B (IVLBCL) to rzadki, agresywny podtyp chłoniaka nieziarniczego, w którym komórki nowotworowe namnażają się wewnątrz naczyń krwionośnych, co skutkuje specyficznym obrazem klinicznym. Choroba najczęściej dotyka osób w średnim i starszym wieku, powodując szeroki wachlarz objawów zależnych od miejsca zajętego przez nowotwór.

Przyczyny

• Specyficzne mutacje genetyczne: IVLBCL charakteryzuje się mutacjami w genach, takich jak MYD88, CD79B, oraz zmianami związanymi z punktami kontrolnymi układu odpornościowego, co wspiera unikanie przez nowotwór reakcji immunologicznej.
• Rozrost w małych naczyniach: Nowotwór wykazuje preferencyjny wzrost wewnątrz naczyń krwionośnych, co odróżnia go od innych typów chłoniaków z dużych komórek B.

Objawy

• Gorączka i utrata masy ciała: Typowe są objawy ogólne, w tym gorączka o nieznanej przyczynie, nocne poty oraz utrata masy ciała.
• Zajęcie ośrodkowego układu nerwowego: W wielu przypadkach występują objawy neurologiczne, takie jak paraliż, niedowład lub utrata czucia, co jest wynikiem zajęcia naczyń w mózgu.
• Zmiany skórne: Rzadziej choroba manifestuje się w skórze, gdzie może pojawić się jako czerwonawe guzki lub obrzęk.

Powikłania

• Szybka progresja choroby: Ze względu na agresywny charakter, IVLBCL może szybko się rozwijać i prowadzić do zaawansowanych objawów, co wymaga pilnej diagnostyki i leczenia.
• Wysokie ryzyko zajęcia OUN: Zajęcie ośrodkowego układu nerwowego jest częstym i poważnym powikłaniem, które znacznie pogarsza rokowanie.

Zapobieganie

• Brak skutecznych metod prewencyjnych: IVLBCL jest rzadką chorobą o podłożu genetycznym, co ogranicza możliwość zapobiegania.

Diagnoza

• Biopsja skóry i badania immunohistochemiczne: Skórne zmiany lub biopsje narządów wewnętrznych, takich jak nerki lub mózg, są kluczowe w rozpoznaniu IVLBCL.
• Badania genetyczne: Wykrycie mutacji w MYD88 i innych genach związanych z aktywowanymi komórkami B stanowi pomocne narzędzie diagnostyczne.

Leczenie

• Immunochemioterapia: R-CHOP z dodatkiem wysokich dawek metotreksatu oraz intratekalna chemioterapia są standardem w leczeniu pacjentów z ryzykiem zajęcia ośrodkowego układu nerwowego.
• Nowoczesne terapie: Inhibitory mTOR oraz terapie ukierunkowane na punkty kontrolne układu odpornościowego (takie jak PD-L1/PD-1) mogą przynieść korzyści pacjentom z opornymi postaciami choroby.
• Przeszczepienie komórek macierzystych: W wybranych przypadkach stosuje się przeszczepienie autologiczne, aby poprawić długoterminowe wyniki leczenia.

Rokowania

• Wysokie ryzyko nawrotów: Choroba ma skłonność do nawrotów, zwłaszcza w przypadkach zajęcia ośrodkowego układu nerwowego, co wpływa na potrzebę regularnego monitorowania pacjenta.
• Prognozy długoterminowe: Rokowanie jest niekorzystne, zwłaszcza w przypadkach opornych na leczenie lub z szerokim zajęciem narządów.

Źródła (Śródnaczyniowy Duży Chłoniak Komórek B):

• Shimada, K., Yoshida, K., Suzuki, Y., et al. (2020) – Frequent Genetic Alterations in Immune Checkpoint-Related Genes in Intravascular Large B-Cell Lymphoma (tłum. Częste zmiany genetyczne w genach związanych z punktami kontrolnymi układu odpornościowego w IVLBCL)
• Shimada, K., Yamaguchi, M., Atsuta, Y., et al. (2020) – Rituximab, cyclophosphamide, doxorubicin, vincristine, and prednisolone combined with high-dose methotrexate plus intrathecal chemotherapy for newly diagnosed intravascular large B-cell lymphoma (PRIMEUR-IVL): a multicentre, single-arm, phase 2 trial (tłum. Rituksymab, cyklofosfamid, doksorubicyna, winkrystyna i prednizolon w połączeniu z wysoką dawką metotreksatu i intratekalną chemioterapią na IVLBCL)
• Ponzoni, M., Campo, E., Nakamura, S. (2018) – Intravascular large B-cell lymphoma: a chameleon with multiple faces and many masks (tłum. Śródnaczyniowy duży chłoniak komórek B: kameleon o wielu twarzach i maskach)
• Wang, J., Alhaj Moustafa, M., Kuhlman, J., et al. (2022) – Intravascular Large B-Cell Lymphoma with CNS Involvement Successfully Treated with High-Dose Methotrexate and High-Dose Ara-C Based CNS-Directed Chemoimmunotherapy (tłum. IVLBCL z zajęciem OUN skutecznie leczony dużymi dawkami metotreksatu i Ara-C)
• Loukhnati, M., Lahlimi, F., Tazi, I. (2023) – Intravascular Large B-Cell Lymphoma (tłum. Śródnaczyniowy duży chłoniak komórek B)

3.3.3 Chłoniak Plazmoblastyczny

Co To Jest Chłoniak Plazmoblastyczny (ang. Plasmablastic Lymphoma) [łac. Lymphoma Plasmoblasticum]

Chłoniak plazmoblastyczny (PBL) to rzadki i agresywny podtyp chłoniaka nieziarniczego, który często pojawia się u osób z osłabionym układem odpornościowym, szczególnie u pacjentów z wirusem HIV. Charakteryzuje się szybkim wzrostem i niską przeżywalnością.

Przyczyny

• Wirus HIV i inne stany immunosupresyjne: PBL jest najczęściej diagnozowany u pacjentów z HIV, ale może także występować u pacjentów po przeszczepach lub w innych stanach obniżonej odporności.
• Zakażenie wirusem Epstein-Barr (EBV): EBV jest często związany z PBL, zwłaszcza w kontekście osłabionej odporności, i może odgrywać rolę w patogenezie tego nowotworu.
• Mutacje genetyczne: W niektórych przypadkach PBL wykazuje obecność rearanżacji genu MYC, co wpływa na jego agresywny charakter.

Objawy

• Zmiany w jamie ustnej: PBL najczęściej lokalizuje się w jamie ustnej i manifestuje się jako guzki lub owrzodzenia, szczególnie u pacjentów z HIV.
• Gorączka i utrata masy ciała: Objawy ogólne, takie jak gorączka, nocne poty i spadek masy ciała, są często obecne w zaawansowanych przypadkach.
• Zajęcie innych narządów: Chociaż najczęściej występuje w jamie ustnej, PBL może również rozprzestrzeniać się do węzłów chłonnych, skóry oraz innych organów.

Powikłania

• Szybki rozwój i niska przeżywalność: Ze względu na agresywny charakter, PBL ma wysoki wskaźnik nawrotów i niską przeżywalność, co wymaga intensywnego leczenia.
• Oporność na leczenie: Wiele przypadków PBL wykazuje oporność na standardową chemioterapię, co pogarsza rokowanie pacjentów.

Zapobieganie

• Kontrola immunosupresji: W przypadku pacjentów po przeszczepach zmniejszenie immunosupresji może zmniejszyć ryzyko rozwoju PBL.
• Profilaktyka HIV: Wczesne wykrycie i kontrola HIV oraz zakażenia EBV mogą potencjalnie zmniejszyć ryzyko rozwoju PBL u pacjentów zagrożonych.

Diagnoza

• Badania immunohistochemiczne: PBL jest zazwyczaj negatywny dla markerów B-komórkowych, takich jak CD20, ale wykazuje ekspresję markerów plazmacytowych, takich jak CD138 i MUM1.
• Biopsja: Potwierdzenie diagnozy wymaga biopsji tkanki, aby ocenić charakterystyczne cechy komórek plazmoblastycznych.

Leczenie

• Chemioterapia: Standardowe protokoły leczenia obejmują intensywną chemioterapię, która może obejmować schematy takie jak EPOCH lub CHOP.
• Terapia celowana i przeszczepienie komórek macierzystych: Ze względu na oporność na chemioterapię, u pacjentów z nawrotami PBL stosuje się przeszczepienie komórek macierzystych i terapie celowane.
• Nowe podejścia terapeutyczne: Terapie eksperymentalne, w tym leki ukierunkowane na MYC oraz inhibitory punktów kontrolnych immunologicznych, są badane w leczeniu opornych przypadków.

Rokowania

• Złe rokowanie: PBL jest związany z krótką przeżywalnością, szczególnie u pacjentów, którzy nie reagują na standardowe leczenie.
• Nawrót choroby: Wysokie ryzyko nawrotu wymaga regularnego monitorowania i intensywnych strategii leczenia po osiągnięciu remisji.

Źródła (Chłoniak Plazmoblastyczny):

• López, A., Abrisqueta, P. (2018) – Plasmablastic lymphoma: current perspectives (tłum. Chłoniak plazmoblastyczny: aktualne perspektywy)
• Castillo, J., Bibas, M., Miranda, R. (2015) – The biology and treatment of plasmablastic lymphoma (tłum. Biologia i leczenie chłoniaka plazmoblastycznego)
• Bhusal, S., Acharya, B., Chapagain, S. (2017) – Plasmablastic lymphoma (tłum. Chłoniak plazmoblastyczny)
• Rafaniello Raviele, P., Pruneri, G., Maiorano, E. (2009) – Plasmablastic lymphoma: a review (tłum. Chłoniak plazmoblastyczny: przegląd)
• Harmon, C. M., Smith, L. B. (2016) – Plasmablastic Lymphoma: A Review of Clinicopathologic Features and Differential Diagnosis (tłum. Chłoniak plazmoblastyczny: przegląd cech kliniczno-patologicznych i diagnostyki różnicowej)

3.3.4 Granulomatoza Limfomatoidalna

Co To Jest Granulomatoza Limfomatoidalna (ang. Lymphomatoid Granulomatosis) [łac. Granulomatosis Lymphomatoides]

Granulomatoza limfomatoidalna (LYG) to rzadkie, angiocentryczne schorzenie limfoproliferacyjne, charakteryzujące się naciekami komórkowymi w ścianach naczyń krwionośnych, które najczęściej dotyka płuc, ale może też obejmować skórę, układ nerwowy i inne narządy. Choroba jest związana z infekcją wirusem Epstein-Barr (EBV) i występuje głównie u pacjentów z osłabionym układem odpornościowym.

Przyczyny

• Infekcja EBV: LYG jest związana z wirusem Epstein-Barr, który odgrywa kluczową rolę w patogenezie choroby, szczególnie u osób z zaburzoną odpowiedzią immunologiczną.
• Zaburzenia immunologiczne: Osoby z osłabioną odpornością, w tym pacjenci po przeszczepach oraz z innymi zaburzeniami immunologicznymi, są bardziej podatne na rozwój LYG.

Objawy

• Objawy płucne: Duszność, kaszel i bóle w klatce piersiowej są typowymi objawami, ponieważ płuca są najczęściej dotkniętym narządem.
• Zmiany skórne: Często występują czerwone guzki lub plamy na skórze, które mogą być wynikiem nacieków naczyń krwionośnych.
• Objawy neurologiczne: Zajęcie układu nerwowego może prowadzić do objawów, takich jak paraliż, zaburzenia widzenia oraz utrata czucia.

Powikłania

• Progresja do chłoniaka: W przypadkach o wysokiej złośliwości LYG może przekształcić się w bardziej agresywną postać chłoniaka, zwłaszcza u pacjentów z obniżoną odpornością.
• Szybki rozwój choroby: Ze względu na agresywną naturę, choroba wymaga szybkiego rozpoznania i leczenia, aby zapobiec dalszym uszkodzeniom narządów.

Zapobieganie

• Monitorowanie immunosupresji: W przypadku pacjentów po przeszczepach ograniczenie immunosupresji może zmniejszyć ryzyko rozwoju LYG.
• Profilaktyka EBV: Unikanie ekspozycji na wirus Epstein-Barr może być trudne, ale regularne monitorowanie pacjentów o podwyższonym ryzyku może pomóc w wykryciu choroby we wczesnych stadiach.

Diagnoza

• Biopsja płuc i badania immunohistochemiczne: Diagnoza LYG wymaga wykrycia charakterystycznych zmian histologicznych w biopsji, a także badania na obecność wirusa EBV.
• Obrazowanie: Tomografia komputerowa (CT) płuc pozwala na wykrycie zmian naciekowych, które są typowe dla LYG.

Leczenie

• Kortykosteroidy i chemioterapia: Terapia często obejmuje kortykosteroidy i leki immunosupresyjne, takie jak cyklofosfamid, które mogą łagodzić objawy.
• Terapia interferonem: W przypadkach o niskiej złośliwości stosuje się interferon alfa-2b, który wspomaga odpowiedź immunologiczną na EBV.
• Przeszczepienie komórek macierzystych: W opornych przypadkach stosuje się przeszczepienie komórek macierzystych, choć jego skuteczność jest ograniczona.

Rokowania

• Niekorzystne rokowanie: Choroba często prowadzi do nawrotów i wymaga długoterminowego leczenia oraz monitorowania, zwłaszcza u pacjentów z opornymi lub agresywnymi postaciami LYG.
• Możliwość remisji: Przy wczesnej diagnozie i odpowiednim leczeniu możliwe są długotrwałe remisje, szczególnie w przypadkach o niskiej złośliwości.

Źródła (Granulomatoza Limfomatoidalna):

• Katzenstein, A., Doxtader, E., Narendra, S. (2010) – Lymphomatoid Granulomatosis: Insights Gained Over 4 Decades (tłum. Granulomatoza limfomatoidalna: wnioski zdobyte przez 4 dekady)
• Melani, C., Jaffe, E., Wilson, W. (2020) – Pathobiology and Treatment of Lymphomatoid Granulomatosis; A Rare EBV-Driven Disorder (tłum. Patobiologia i leczenie granulomatozy limfomatoidalnej; rzadkie zaburzenie wywołane przez EBV)
• Fauci, A., Haynes, B., Costa, J., Katz, P., Wolff, S. (1982) – Lymphomatoid Granulomatosis. Prospective clinical and therapeutic experience over 10 years (tłum. Granulomatoza limfomatoidalna: doświadczenia kliniczne i terapeutyczne przez 10 lat)
• Colby, T. (2012) – Current histological diagnosis of lymphomatoid granulomatosis (tłum. Aktualna diagnoza histologiczna granulomatozy limfomatoidalnej)
• Bernstein, M., Koch, P., Reece, E., de Chadarévian, J. (1986) – Bone marrow transplantation in lymphomatoid granulomatosis: Report of a case (tłum. Przeszczepienie szpiku kostnego w granulomatozie limfomatoidalnej: opis przypadku)

3.3.5 Duży Chłoniak Komórek B Bogaty w Limfocyty T/Histiocyty

Co To Jest Duży Chłoniak Komórek B Bogaty w Limfocyty T/Histiocyty (ang. T-cell/Histiocyte-Rich Large B-cell Lymphoma) [łac. Lymphoma Cellulae B Magnum Lymphocytis T/Histiocytis Dives]

Duży chłoniak komórek B bogaty w limfocyty T i histiocyty (THRLBCL) jest rzadkim podtypem chłoniaka z dużych komórek B (DLBCL), charakteryzującym się przewagą limfocytów T i histiocytów, które otaczają nieliczne nowotworowe komórki B. Choroba najczęściej dotyka mężczyzn w średnim wieku i charakteryzuje się zaawansowanym stadium w momencie diagnozy oraz dużym ryzykiem zajęcia śledziony, wątroby i szpiku kostnego.

Przyczyny

• Pochodzenie z komórek B ośrodków rozrodczych: THRLBCL rozwija się z komórek B obecnych w ośrodkach rozrodczych, co nadaje nowotworowi unikalne cechy molekularne.
• Mutacje genetyczne: Częste mutacje genów, takich jak JUNB i SOCS1, które są specyficzne dla THRLBCL, sugerują zaburzenia w mechanizmach odpowiedzialnych za unikanie odpowiedzi immunologicznej.

Objawy

• Powiększenie węzłów chłonnych i narządów: Częste zajęcie śledziony, wątroby oraz szpiku kostnego, co prowadzi do powiększenia narządów i wystąpienia innych objawów systemowych.
• Objawy ogólne: Nocne poty, gorączka oraz spadek masy ciała występują często, szczególnie w zaawansowanych stadiach choroby.

Powikłania

• Zajęcie wielonarządowe: THRLBCL często rozprzestrzenia się poza węzły chłonne, zajmując liczne narządy, co może prowadzić do ich niewydolności.
• Odporność na standardowe leczenie: Wiele przypadków THRLBCL jest opornych na standardowe schematy chemioterapii, co pogarsza rokowanie.

Zapobieganie

• Brak skutecznych metod prewencyjnych: THRLBCL rozwija się na skutek wewnętrznych mutacji komórkowych, co obecnie uniemożliwia skuteczne zapobieganie chorobie.

Diagnoza

• Biopsja i analiza immunohistochemiczna: THRLBCL charakteryzuje się niską liczbą komórek B i dużą ilością reaktywnych komórek T i histiocytów. Immunohistochemia pozwala na precyzyjną identyfikację składników nowotworu i różnicowanie z innymi typami chłoniaków.
• Badania molekularne: Testy na mutacje, takie jak JUNB i SOCS1, mogą być pomocne w potwierdzeniu diagnozy.

Leczenie

• Chemioterapia R-CHOP: Standardowe schematy, takie jak R-CHOP, są stosowane, ale efektywność leczenia może być ograniczona.
• Nowoczesne terapie: Terapie celowane oraz immunoterapia blokadą PD-1 wykazały obiecujące wyniki u pacjentów z opornym THRLBCL.
• Przeszczepienie komórek macierzystych: W przypadkach nawrotowych stosowane jest przeszczepienie autologicznych komórek macierzystych jako intensywniejsza opcja leczenia.

Rokowania

• Agresywny przebieg choroby: THRLBCL jest chorobą o dużym ryzyku nawrotu i szybkiej progresji, co wpływa na konieczność monitorowania i stosowania bardziej zaawansowanych terapii.
• Wyzwania terapeutyczne: Standardowe leczenie często okazuje się niewystarczające, dlatego eksperymentalne terapie mogą okazać się bardziej skuteczne w przyszłości.

Źródła (Duży Chłoniak Komórek B Bogaty w Limfocyty T/Histiocyty):

• Tousseyn, T., & Wolf-Peeters, C. (2011) – T cell/histiocyte-rich large B-cell lymphoma: an update on its biology and classification (tłum. Duży chłoniak komórek B bogaty w limfocyty T/histiocyty: aktualizacja biologii i klasyfikacji)
• Griffin, G., Weirather, J. L., Roemer, M., et al. (2020) – Spatial Signatures Identify Immune Escape via PD-1 as a Defining Feature of T-cell/Histiocyte-rich Large B-cell Lymphoma (tłum. Identyfikacja ucieczki immunologicznej poprzez PD-1 jako kluczowy czynnik chłoniaka bogatego w limfocyty T/histiocyty)
• Wu, Y., & Tam, W. (2012) – T-cell/Histiocyte–Rich Large B-cell Lymphoma: A Clinicopathologic Distinct Subtype of Diffuse Large B-cell Lymphoma (tłum. Duży chłoniak komórek B bogaty w limfocyty T/histiocyty: odrębny podtyp kliniczno-patologiczny)
• Schuhmacher, B., Bein, J., Rausch, T., et al. (2018) – JUNB, DUSP2, SGK1, SOCS1 and CREBBP are frequently mutated in T-cell/histiocyte-rich large B-cell lymphoma (tłum. Częste mutacje JUNB, DUSP2, SGK1, SOCS1 i CREBBP w chłoniaku bogatym w limfocyty T/histiocyty)
• Kamara, I., Womey, K. M. C., Silué, D. A., et al. (2023) – T-cell/Histiocyte-rich Large B-cell Lymphoma in Pediatric Patients (tłum. Duży chłoniak komórek B bogaty w limfocyty T/histiocyty u pacjentów pediatrycznych)

3.3.6 Pierwotny Rozlany Duży Chłoniak Komórek B Centralnego Układu Nerwowego

Co To Jest Pierwotny Rozlany Duży Chłoniak Komórek B Centralnego Układu Nerwowego (ang. Primary Diffuse Large B-cell Lymphoma of Central Nervous System) [łac. Lymphoma Cellulae B Diffusum Magnum Systematis Nervosi Centralis Primarium]

Pierwotny rozlany duży chłoniak komórek B centralnego układu nerwowego (PCNS-DLBCL) to rzadki i agresywny typ chłoniaka, który rozwija się wyłącznie w obrębie ośrodkowego układu nerwowego. Choroba ma trudne rokowania i najczęściej występuje u osób starszych.

Przyczyny

• Genetyczne mutacje w szlaku NF-κB: Mutacje w genach MYD88, PIM1 i BTG2 są często związane z PCNS-DLBCL, co prowadzi do wzmożonej aktywacji szlaku NF-κB i przyczynia się do agresywnego rozwoju nowotworu.
• Zmieniona ekspresja genów immunologicznych: Często występują mutacje w genach związanych z odpornością, takich jak HLA, co utrudnia odpowiedź immunologiczną organizmu i może wpływać na gorsze rokowanie.

Objawy

• Objawy neurologiczne: Zajęcie ośrodkowego układu nerwowego prowadzi do objawów takich jak ból głowy, zaburzenia widzenia, osłabienie mięśni i drgawki.
• Szybkie pogorszenie funkcji poznawczych: Choroba często prowadzi do postępujących zaburzeń poznawczych i problemów z pamięcią.

Powikłania

• Szybki rozwój choroby i wysoka śmiertelność: Ze względu na agresywny charakter, PCNS-DLBCL jest trudny do leczenia, co prowadzi do wysokiego ryzyka nawrotów i złych rokowań.

Zapobieganie

• Brak skutecznych metod prewencyjnych: Ze względu na wewnętrzne mutacje komórek nowotworowych i ograniczoną wiedzę na temat etiologii PCNS-DLBCL, nie istnieją skuteczne metody zapobiegania.

Diagnoza

• Immunohistochemia i analiza molekularna: PCNS-DLBCL diagnozuje się na podstawie ekspresji markerów takich jak CD10, BCL-6, MUM1, co pomaga w identyfikacji podtypu aktywowanego B-komórkowego.
• Obrazowanie mózgu: Tomografia komputerowa (CT) oraz rezonans magnetyczny (MRI) pozwalają na wizualizację zmian nowotworowych w mózgu.

Leczenie

• Wysokodawkowa chemioterapia z metotreksatem: Wysokie dawki metotreksatu stanowią podstawę leczenia, czasem wspomagane radioterapią, choć stosowanie radioterapii jest ograniczone z uwagi na neurotoksyczność.
• Nowoczesne terapie: Innowacyjne podejścia, takie jak terapie celowane w białka MYC, BCL-2 i BCL-6, są testowane, aby poprawić efektywność leczenia i zminimalizować skutki uboczne.

Rokowania

• Niekorzystne rokowanie: PCNS-DLBCL jest chorobą z niską przeżywalnością, zwłaszcza u pacjentów starszych i z osłabionym układem immunologicznym.
• Szybki postęp choroby: Z powodu agresywnego charakteru, pacjenci wymagają intensywnego monitorowania i natychmiastowej interwencji terapeutycznej po diagnozie.

Źródła (Pierwotny Rozlany Duży Chłoniak Komórek B Centralnego Układu Nerwowego):

• Fukumura, K., Kawazu, M., Kojima, S., et al. (2016) – Genomic characterization of primary central nervous system lymphoma (tłum. Charakterystyka genomowa pierwotnego chłoniaka centralnego układu nerwowego)
• Chang, C., Lin, C., Cheng, A., et al. (2015) – Primary central nervous system diffuse large B‐cell lymphoma has poorer immune cell infiltration and prognosis than its peripheral counterpart (tłum. Pierwotny rozlany chłoniak centralnego układu nerwowego o słabszej infiltracji komórek odpornościowych i gorszym rokowaniu niż odpowiednik obwodowy)
• Camilleri-Broët, S., Crinière, E., Broët, P., et al. (2006) – A uniform activated B-cell-like immunophenotype might explain the poor prognosis of primary central nervous system lymphomas: analysis of 83 cases (tłum. Jednolity aktywowany fenotyp B-komórkowy może wyjaśniać złe rokowania pierwotnych chłoniaków centralnego układu nerwowego: analiza 83 przypadków)
• Gerstner, E., Batchelor, T. (2007) – Primary CNS Lymphoma (tłum. Pierwotny chłoniak centralnego układu nerwowego)
• Li, X., Huang, Y., Bi, C., et al. (2017) – Primary central nervous system diffuse large B-cell lymphoma shows an activated B-cell-like phenotype with co-expression of C-MYC, BCL-2, and BCL-6 (tłum. Pierwotny rozlany chłoniak centralnego układu nerwowego wykazuje fenotyp aktywowanego B-komórkowego z koekspresją C-MYC, BCL-2 i BCL-6)

3.3.7 Rozlany Duży Chłoniak Komórek B związany z Wirusem Epsteina-Barr u Osób Starszych

Co To Jest Rozlany Duży Chłoniak Komórek B związany z Wirusem Epsteina-Barr u Osób Starszych (ang. Epstein-Barr Virus-positive Diffuse Large B-cell Lymphoma of the Elderly) [łac. Lymphoma Cellulae B Diffusum Magnum cum Virus Epsteini-Barr Positivum Senum]

Rozlany duży chłoniak komórek B związany z wirusem Epsteina-Barr (EBV+) u osób starszych jest rzadkim, agresywnym typem chłoniaka, występującym głównie u osób po 50. roku życia. Charakteryzuje się obecnością wirusa EBV w komórkach nowotworowych, a jego przebieg kliniczny jest często agresywny, z niską odpowiedzią na standardowe leczenie.

Przyczyny

• Infekcja wirusem Epsteina-Barr: Zakażenie EBV jest kluczowe w rozwoju tego chłoniaka; wirus ten może indukować transformację nowotworową komórek B u starszych pacjentów.
• Osłabienie układu odpornościowego: Choroba jest często związana z immunosenescencją, czyli naturalnym osłabieniem układu odpornościowego związanym z wiekiem, co sprzyja replikacji EBV w komórkach nowotworowych.

Objawy

• Limfadenopatia i objawy ogólne: Występuje powiększenie węzłów chłonnych, gorączka, nocne poty oraz spadek masy ciała, które są typowymi objawami chłoniaków złośliwych.
• Zajęcie narządów pozawęzłowych: Choroba często obejmuje płuca, skórę, żołądek, a nawet układ nerwowy, co może prowadzić do różnorodnych objawów w zależności od lokalizacji.

Powikłania

• Szybki postęp choroby i złe rokowanie: EBV+ chłoniak charakteryzuje się wysoką śmiertelnością, zwłaszcza u pacjentów z zajęciem narządów pozawęzłowych.
• Oporność na standardowe leczenie: Standardowa chemioterapia jest często nieskuteczna, co wymaga bardziej intensywnych lub innowacyjnych metod terapeutycznych.

Zapobieganie

• Brak skutecznych metod prewencyjnych: Ze względu na wewnętrzne mutacje komórek i związek z osłabieniem odporności wynikającym z wieku, nie istnieją obecnie skuteczne sposoby zapobiegania tej chorobie.

Diagnoza

• Badania immunohistochemiczne i testy na obecność EBV: Immunohistochemia oraz hybrydyzacja in situ RNA EBV (EBER) są kluczowe w wykrywaniu obecności wirusa EBV w komórkach nowotworowych.
• Badania molekularne: Wysokie wskaźniki markerów, takich jak CD30 oraz aktywacja szlaku NF-κB, są charakterystyczne dla tego typu chłoniaka.

Leczenie

• Chemioterapia z dodatkiem rituksymabu: Rituksymab jest stosowany w połączeniu z chemioterapią, ale jego skuteczność jest ograniczona w długim okresie.
• Nowoczesne terapie celowane: Terapie skierowane na szlak NF-κB oraz leki immunoterapeutyczne mogą przynieść korzyści pacjentom opornym na konwencjonalne leczenie.
• Monitorowanie i intensywne leczenie wspomagające: Ze względu na agresywny przebieg choroby, pacjenci wymagają regularnej kontroli i dostosowanego leczenia wspomagającego.

Rokowania

• Niekorzystne rokowanie: Choroba ma złe prognozy, z niską przeżywalnością, szczególnie u pacjentów opornych na leczenie standardowe.
• Wysokie ryzyko nawrotu: Nawroty są częste, co wymaga intensywnego monitorowania po zakończeniu terapii.

Źródła (Rozlany Duży Chłoniak Komórek B związany z Wirusem Epsteina-Barr u Osób Starszych):

• Hoeller, S., Tzankov, A., Pileri, S., Went, P., & Dirnhofer, S. (2010) – Epstein-Barr virus-positive diffuse large B-cell lymphoma in elderly patients is rare in Western populations (tłum. Epstein-Barr wirus-pozytywny rozlany duży chłoniak komórek B u osób starszych jest rzadki w populacjach zachodnich)
• Castillo, J., Beltrán, B., Miranda, R., Paydaş, S., Winer, E., & Butera, J. (2011) – Epstein-barr virus-positive diffuse large B-cell lymphoma of the elderly: what we know so far (tłum. Epstein-Barr wirus-pozytywny rozlany duży chłoniak komórek B u osób starszych: co wiemy do tej pory)
• Ok, C., Papathomas, T., Medeiros, L., & Young, K. (2013) – EBV-positive diffuse large B-cell lymphoma of the elderly (tłum. EBV-pozytywny rozlany duży chłoniak komórek B u osób starszych)
• Song, C., Huang, J., Li, Y., Xia, Y., Wang, Y., Bi, X., et al. (2015) – Epstein-Barr Virus-positive Diffuse Large B-cell Lymphoma of the Elderly (tłum. EBV-pozytywny rozlany duży chłoniak komórek B u osób starszych)
• Hong, J., Ko, Y., Kim, S., & Kim, W. (2015) – Epstein-Barr virus-positive diffuse large B-cell lymphoma of the elderly: a concise review and update (tłum. EBV-pozytywny rozlany duży chłoniak komórek B u osób starszych: krótki przegląd i aktualizacja)

3.3.8 Rozlany Duży Chłoniak Komórek B związany z Przewlekłym Stanem Zapalnym

Co To Jest Rozlany Duży Chłoniak Komórek B związany z Przewlekłym Stanem Zapalnym (ang. Diffuse Large B-cell Lymphoma Associated with Chronic Inflammation) [łac. Lymphoma Cellulae B Diffusum Magnum cum Inflammatione Chronica Associatum]

Rozlany duży chłoniak komórek B związany z przewlekłym stanem zapalnym (DLBCL-CI) to rzadki i agresywny typ chłoniaka rozwijający się w kontekście długotrwałego zapalenia, często powiązany z wirusem Epsteina-Barr (EBV). Występuje głównie u osób starszych i charakteryzuje się tworzeniem mas nowotworowych w miejscach przewlekłego zapalenia, takich jak jamy ciała czy zmiany okołocystyczne.

Przyczyny

• Wirus Epsteina-Barr (EBV): EBV jest częstym czynnikiem wywołującym DLBCL-CI, szczególnie w kontekście długotrwałego stanu zapalnego.
• Przewlekłe zapalenie: DLBCL-CI może rozwijać się w wyniku chronicznych stanów zapalnych, takich jak pyothorax (ropniak opłucnej), przewlekłe zapalenie kości, czy implanty metalowe, które prowadzą do immunosupresji miejscowej i sprzyjają rozwojowi nowotworu.

Objawy

• Guzki w obszarach przewlekłego zapalenia: DLBCL-CI często objawia się jako masa guzowata w miejscach zapalenia, takich jak torbiele lub chroniczne zmiany zapalne.
• Objawy ogólne: Pacjenci mogą doświadczać gorączki, osłabienia, utraty masy ciała, które są związane z zaawansowanym stadium choroby.

Powikłania

• Szybki rozwój i przerzuty: Choroba charakteryzuje się agresywnym przebiegiem i wysokim ryzykiem przerzutów do innych narządów.
• Wysoka śmiertelność: Ze względu na agresywny charakter i ograniczone możliwości leczenia, DLBCL-CI ma wysoką śmiertelność.

Zapobieganie

• Kontrola stanu zapalnego: Zarządzanie przewlekłymi stanami zapalnymi oraz odpowiednie leczenie infekcji EBV może potencjalnie zmniejszyć ryzyko rozwoju DLBCL-CI.

Diagnoza

• Biopsja i badania immunohistochemiczne: Rozpoznanie wymaga biopsji zmian zapalnych i wykrycia komórek nowotworowych oraz obecności EBV w komórkach chłoniaka.
• Badania obrazowe: Tomografia komputerowa (CT) oraz rezonans magnetyczny (MRI) pomagają w ocenie rozprzestrzenienia się choroby.

Leczenie

• Chemioterapia i rituksymab: Chemioterapia w połączeniu z rituksymabem jest standardem leczenia, jednak skuteczność może być ograniczona.
• Nowoczesne terapie: Terapie celowane na szlak NF-κB oraz immunoterapia mogą poprawić wyniki leczenia u pacjentów z DLBCL-CI.
• Leczenie chirurgiczne: W niektórych przypadkach stosuje się chirurgiczne usunięcie mas nowotworowych w połączeniu z innymi metodami leczenia.

Rokowania

• Niekorzystne rokowanie: DLBCL-CI ma agresywny przebieg i wysoką śmiertelność, co wymaga regularnego monitorowania i intensywnego leczenia.
• Wysokie ryzyko nawrotu: Pacjenci są narażeni na częste nawroty choroby, co wpływa na konieczność długoterminowego monitorowania.

Źródła (Rozlany Duży Chłoniak Komórek B związany z Przewlekłym Stanem Zapalnym):

• Loong, F., Chan, A., Ho, B., et al. (2010) – Diffuse large B-cell lymphoma associated with chronic inflammation as an incidental finding and new clinical scenarios (tłum. Rozlany duży chłoniak komórek B związany z przewlekłym zapaleniem jako przypadkowe odkrycie i nowe scenariusze kliniczne)
• Valli, R., Froio, E., Alvarez de Celis, M. I., et al. (2014) – Diffuse large B-cell lymphoma occurring in an ovarian cystic teratoma (tłum. Rozlany duży chłoniak komórek B występujący w torbieli dermoidalnej jajnika)
• Lee, H., Shin, H., Kim, N., et al. (2019) – Diffuse Large B-Cell Lymphoma Arising within Ileal Neobladder (tłum. Rozlany duży chłoniak komórek B rozwijający się w neopecherzu krętniczym)
• Boyer, D., McKelvie, P., de Leval, L., et al. (2017) – Fibrin-associated EBV-positive Large B-Cell Lymphoma (tłum. EBV-pozytywny rozlany duży chłoniak komórek B związany z włóknikiem)
• Romero-Rojas, A., Diaz-Perez, J., Raju, S., et al. (2014) – Primary diffuse large B-cell lymphoma associated with chronic osteomyelitis of the knee (tłum. Pierwotny rozlany duży chłoniak komórek B związany z przewlekłym zapaleniem kości kolana)

3.3.9 ALK-dodatni Duży Chłoniak Komórek B

Co To Jest ALK-dodatni Duży Chłoniak Komórek B (ang. ALK-positive Large B-cell Lymphoma) [łac. Lymphoma Cellulae B Magnum ALK-positivum]

ALK-dodatni duży chłoniak komórek B (ALK+ DLBCL) to rzadki, agresywny podtyp chłoniaka z dużych komórek B, charakteryzujący się obecnością translokacji genu ALK. Choroba ma specyficzny profil immunofenotypowy, z ekspresją ALK, ale często bez typowych markerów komórek B, co może utrudniać diagnozę.

Przyczyny

• Translokacja genu ALK: Charakterystyczna dla ALK+ DLBCL jest obecność fuzji genu ALK, najczęściej z genem CLTC (clathrin heavy chain) lub rzadziej NPM (nucleophosmin), co prowadzi do niekontrolowanego wzrostu komórek nowotworowych.
• Aktywacja szlaku STAT3: ALK+ DLBCL często wykazuje aktywację szlaku STAT3, co sprzyja proliferacji nowotworu i unikaniu odpowiedzi immunologicznej.

Objawy

• Guzkowe zmiany w węzłach chłonnych lub narządach pozawęzłowych: ALK+ DLBCL może pojawić się zarówno w węzłach chłonnych, jak i w narządach pozawęzłowych, takich jak wątroba czy żołądek.
• Objawy ogólne: Pacjenci często doświadczają gorączki, nocnych potów i utraty masy ciała.

Powikłania

• Wysokie ryzyko nawrotów i agresywny przebieg: ALK+ DLBCL ma wysoki wskaźnik nawrotów oraz szybki rozwój, co wpływa na rokowanie pacjentów.
• Oporność na standardowe leczenie: Wiele przypadków wykazuje oporność na chemioterapię pierwszej linii, co wymaga zastosowania bardziej zaawansowanych metod terapeutycznych.

Zapobieganie

• Brak skutecznych metod prewencyjnych: Ze względu na genetyczną naturę choroby, prewencja ALK+ DLBCL jest trudna do realizacji.

Diagnoza

• Badania immunohistochemiczne: ALK+ DLBCL wykazuje ekspresję białka ALK, zwykle w cytoplazmie, co pozwala na rozróżnienie od innych typów chłoniaków.
• Badania molekularne: Wykrycie fuzji genu ALK (np. CLTC-ALK) poprzez FISH lub inne metody molekularne potwierdza diagnozę.

Leczenie

• Inhibitory ALK drugiej generacji: Terapie, takie jak alectinib, pokazują obiecujące wyniki u pacjentów opornych na klasyczne inhibitory ALK.
• Chemioterapia i immunoterapia: Połączenie chemioterapii z inhibitorami ALK może być stosowane, ale skuteczność jest ograniczona w przypadkach zaawansowanych.
• Eksperymentalne podejścia terapeutyczne: Badania nad inhibitorami STAT3 oraz innymi celami molekularnymi pokazują potencjalne korzyści dla pacjentów z opornym ALK+ DLBCL.

Rokowania

• Niekorzystne rokowanie: Choroba ma niski wskaźnik przeżywalności, szczególnie u pacjentów z zaawansowanym stadium choroby.
• Wysokie ryzyko nawrotu: ALK+ DLBCL często prowadzi do nawrotów choroby, co wymaga intensywnego monitorowania i wsparcia terapeutycznego.

Źródła (ALK-dodatni Duży Chłoniak Komórek B):

• Valera, A., Colomo, L., Martínez, A., et al. (2013) – ALK-positive large B-cell lymphomas express a terminal B-cell differentiation program and activated STAT3 but lack MYC rearrangements (tłum. ALK-dodatnie chłoniaki z dużych komórek B wykazują program terminalnej różnicacji B-komórkowej i aktywowany STAT3, ale bez rearanżacji MYC)
• Soumerai, J., Rosenthal, A., Harkins, S., et al. (2022) – Next-generation ALK inhibitors are highly active in ALK-positive large B-cell lymphoma (tłum. Inhibitory ALK nowej generacji są wysoce aktywne w ALK-dodatnim chłoniaku z dużych komórek B)
• de Paepe, P., Baens, M., van Krieken, H. V., et al. (2003) – ALK activation by the CLTC-ALK fusion is a recurrent event in large B-cell lymphoma (tłum. Aktywacja ALK przez fuzję CLTC-ALK jest powtarzającym się wydarzeniem w dużych chłoniakach komórek B)
• d’Amore, E., Visco, C., Menin, A., et al. (2013) – STAT3 Pathway Is Activated in ALK-positive Large B-cell Lymphoma Carrying SQSTM1-ALK Rearrangement and Provides a Possible Therapeutic Target (tłum. Szlak STAT3 jest aktywowany w ALK-dodatnim chłoniaku z dużych komórek B z rearanżacją SQSTM1-ALK i stanowi potencjalny cel terapeutyczny)

3.3.10 Pierwotny Chłoniak Złuszczający

Co To Jest Pierwotny Chłoniak Złuszczający (ang. Primary Effusion Lymphoma) [łac. Lymphoma Effusum Primarium]

Pierwotny chłoniak złuszczający (PEL) to rzadka, agresywna postać chłoniaka z dużych komórek B, która rozwija się głównie w jamach ciała, takich jak opłucna, otrzewna i osierdzie, często w kontekście immunosupresji i infekcji wirusem herpes typu 8 (HHV-8). PEL charakteryzuje się brakiem widocznych guzów litych i obecnością chłoniakowych wysięków.

Przyczyny

• Infekcja HHV-8: HHV-8, znany również jako wirus związany z mięsakiem Kaposiego, jest ściśle związany z rozwojem PEL, szczególnie u pacjentów z obniżoną odpornością.
• Stan immunosupresji: PEL występuje najczęściej u osób z obniżoną odpornością, takich jak pacjenci z HIV lub osoby po przeszczepach, u których stosuje się długotrwałą immunosupresję.

Objawy

• Płynne wysięki w jamach ciała: Charakterystyczne dla PEL są wysięki w jamach ciała, co może powodować objawy takie jak duszność, ból brzucha lub dyskomfort w klatce piersiowej.
• Ogólne objawy systemowe: Pacjenci często doświadczają gorączki, nocnych potów i utraty masy ciała.

Powikłania

• Niska przeżywalność: PEL jest związany z wysoką śmiertelnością, a mediana przeżycia wynosi około 6 miesięcy.
• Oporność na leczenie: Wiele przypadków PEL nie reaguje na standardową chemioterapię, co stanowi wyzwanie w terapii.

Zapobieganie

• Monitorowanie immunosupresji: W grupach wysokiego ryzyka, np. u pacjentów po przeszczepach, kontrola immunosupresji może zmniejszyć ryzyko rozwoju PEL.

Diagnoza

• Cytologia wysięków i badania immunohistochemiczne: PEL jest diagnozowany na podstawie charakterystycznych komórek nowotworowych w wysiękach jam ciała oraz obecności HHV-8.
• Testy wirusologiczne: Wykrycie HHV-8 jest kluczowe dla potwierdzenia diagnozy.

Leczenie

• Chemioterapia CHOP: Tradycyjne podejście do leczenia obejmuje chemioterapię, jednak PEL często wykazuje ograniczoną odpowiedź na tę formę terapii.
• Nowe terapie celowane: W badaniach testowane są inhibitory szlaków NF-κB, JAK/STAT i PI3K/AKT, które mogą poprawić wyniki leczenia w przyszłości.
• Leczenie wspomagające: U pacjentów HIV+ stosuje się terapię antyretrowirusową w celu poprawy funkcji odpornościowych i wspomagania leczenia PEL.

Rokowania

• Złe rokowanie: Ze względu na agresywny charakter i niską skuteczność standardowego leczenia, PEL ma niski wskaźnik przeżycia.
• Konieczność intensywnego monitorowania: Pacjenci wymagają stałej opieki i dostosowanego leczenia ze względu na wysokie ryzyko nawrotów i szybkiego postępu choroby.

Źródła (Pierwotny Chłoniak Złuszczający):

• Patel, S., Xiao, P. Q. (2013) – Primary effusion lymphoma (tłum. Pierwotny chłoniak złuszczający)
• Zanelli, M., Sanguedolce, F., Zizzo, M., et al. (2021) – Primary effusion lymphoma occurring in the setting of transplanted patients (tłum. Pierwotny chłoniak złuszczający u pacjentów po przeszczepach)
• Narkhede, M., Arora, S., Ujjani, C. (2018) – Primary effusion lymphoma: current perspectives (tłum. Pierwotny chłoniak złuszczający: aktualne perspektywy)
• Lurain, K., Polizzotto, M., Aleman, K., et al. (2019) – Viral, immunologic, and clinical features of primary effusion lymphoma (tłum. Wirusowe, immunologiczne i kliniczne cechy pierwotnego chłoniaka złuszczającego)
• Shimada, K., Hayakawa, F., Kiyoi, H. (2018) – Biology and management of primary effusion lymphoma (tłum. Biologia i leczenie pierwotnego chłoniaka złuszczającego)

3.3.11 Pierwotny Skórny Rozlany Duży Chłoniak Komórek B Typu Nogi

Co To Jest Pierwotny Skórny Rozlany Duży Chłoniak Komórek B Typu Nogi (ang. Primary Cutaneous Diffuse Large B-cell Lymphoma, Leg Type) [łac. Lymphoma Cellulae B Diffusum Magnum Cutaneum Primarium, Typi Cruris]

Pierwotny skórny rozlany duży chłoniak komórek B typu nogi (PCLBCL-LT) jest agresywnym, rzadkim nowotworem wywodzącym się z komórek B, który głównie pojawia się na kończynach dolnych. Choroba występuje przeważnie u starszych pacjentów i cechuje się wysokim ryzykiem nawrotów oraz przerzutów.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Częste mutacje genów, takich jak MYD88 i BCL2, sugerują powiązanie PCLBCL-LT z zaburzeniami genetycznymi, co wpływa na szybki rozwój nowotworu.
• Chroniczne zapalenie: Stan zapalny skóry może również sprzyjać rozwojowi tego typu chłoniaka, chociaż bezpośredni związek nie jest do końca wyjaśniony.

Objawy

• Czerwone lub purpurowe guzki na nogach: PCLBCL-LT najczęściej objawia się jako bolesne, czerwone guzki lub plamy na nogach, które mogą się szybko rozprzestrzeniać.
• Ogólne objawy systemowe: Gorączka, nocne poty i utrata masy ciała często towarzyszą zaawansowanym przypadkom.

Powikłania

• Wysokie ryzyko nawrotów: PCLBCL-LT ma tendencję do nawrotów, co wymaga intensywnego monitorowania i leczenia.
• Rozprzestrzenianie się na inne narządy: W niektórych przypadkach choroba może przenosić się poza skórę, co wpływa na rokowanie pacjenta.

Zapobieganie

• Brak skutecznych metod prewencyjnych: Ze względu na brak jednoznacznych przyczyn genetycznych oraz związków z czynnikami środowiskowymi, zapobieganie PCLBCL-LT jest ograniczone.

Diagnoza

• Badania histopatologiczne i immunohistochemiczne: Diagnoza PCLBCL-LT wymaga biopsji skóry i analizy markerów komórek B, takich jak CD20 i BCL2.
• Badania molekularne: Badania na obecność mutacji MYD88 mogą być przydatne w potwierdzeniu diagnozy.

Leczenie

• Chemioterapia i rituksymab: Terapia oparta na połączeniu chemioterapii z rituksymabem wykazała poprawę wyników leczenia, jednak skuteczność zależy od stanu zdrowia pacjenta.
• Nowoczesne terapie celowane: Inhibitory szlaków NF-κB i inne terapie celowane są badane jako potencjalne opcje terapeutyczne dla pacjentów opornych na leczenie tradycyjne.

Rokowania

• Niskie rokowanie: Średnia przeżywalność pacjentów z PCLBCL-LT jest ograniczona, zwłaszcza u osób starszych.
• Częste nawroty: Nawroty są częste, co wymaga regularnego monitorowania i indywidualnie dostosowanego leczenia.

Źródła (Pierwotny Skórny Rozlany Duży Chłoniak Komórek B Typu Nogi):

• Muniesa, C., Pujol, R., Estrach, M. T., et al. (2012) – Primary cutaneous diffuse large B-cell lymphoma, leg type and secondary cutaneous involvement by testicular B-cell lymphoma share identical clinicopathological and immunophenotypical features (tłum. Pierwotny skórny rozlany duży chłoniak komórek B typu nogi i wtórne zajęcie skóry przez chłoniaka komórek B jąder wykazują identyczne cechy kliniczno-patologiczne)
• Pham-Ledard, A., Prochazkova-Carlotti, M., Andrique, L., et al. (2014) – Multiple genetic alterations in primary cutaneous large B-cell lymphoma, leg type support a common lymphomagenesis with activated B-cell-like diffuse large B-cell lymphoma (tłum. Wielorakie zmiany genetyczne w pierwotnym skórnym chłoniaku dużych komórek B, typu nogi wspierają wspólny proces limfogenezy)
• Ryabukhina, Y., Abbasbeyli, F. M., Timofeeva, O. L., et al. (2022) – Primary cutaneous diffuse large B-cell lymphoma, leg type, in an 80-year-old female patient (tłum. Pierwotny skórny rozlany duży chłoniak komórek B typu nogi u 80-letniej pacjentki)
• Grange, F., Joly, P., Barbe, C., et al. (2014) – Improvement of survival in patients with primary cutaneous diffuse large B-cell lymphoma, leg type, in France (tłum. Poprawa przeżywalności pacjentów z pierwotnym skórnym rozlanym dużym chłoniakiem komórek B typu nogi we Francji)
• Patsatsi, A., Kyriakou, A., Karavasilis, V., et al. (2013) – Primary cutaneous diffuse large B-cell lymphoma, leg type, with multiple local relapses: case presentation and brief review of literature (tłum. Pierwotny skórny rozlany duży chłoniak komórek B typu nogi z licznymi nawrotami miejscowymi: opis przypadku i krótki przegląd literatury)

3.4 Dojrzałe Chłoniaki Komórek B

Co To Są Dojrzałe Chłoniaki Komórek B (ang. Mature B-cell Lymphoma) [łac. Lymphomata Cellulae B Matura]

Dojrzałe chłoniaki komórek B to grupa nowotworów wywodzących się z dojrzałych komórek B, do której należą różne typy chłoniaków, takie jak chłoniak Burkitta, rozlany duży chłoniak B-komórkowy (DLBCL), chłoniak grudkowy oraz chłoniak pierwotny śródpiersiowy. Są to nowotwory o różnym stopniu agresywności, które najczęściej występują u osób dorosłych, ale mogą także pojawiać się u dzieci i młodzieży.

Przyczyny

• Genetyczne przekształcenia komórek B: Dochodzi do mutacji i przekształceń genów immunoglobulin, co prowadzi do niekontrolowanego wzrostu komórek B.
• Zakażenia wirusowe: Infekcja wirusem Epsteina-Barr jest powiązana z niektórymi chłoniakami, takimi jak chłoniak Burkitta.

Objawy

• Powiększenie węzłów chłonnych: Charakterystyczne w obszarach szyi, pach oraz pachwin.
• B-symptomy: Gorączka, nocne poty oraz nagła utrata masy ciała.
• Powikłania hematologiczne: Anemia i trombocytopenia mogą wystąpić u pacjentów z zaawansowanym chłoniakiem.

Powikłania

• Nawrót choroby: W niektórych przypadkach chłoniaki mogą nawracać po leczeniu, co wymaga agresywnego podejścia terapeutycznego.
• Infekcje: Osoby chore na chłoniaki B-komórkowe są bardziej podatne na infekcje z powodu osłabienia układu odpornościowego.

Zapobieganie

• Wczesne leczenie infekcji wirusowych: Szczególnie w przypadku wirusa Epsteina-Barr.
• Unikanie czynników ryzyka środowiskowego: Ograniczenie ekspozycji na niektóre chemikalia może zmniejszyć ryzyko rozwoju chłoniaków.

Diagnoza

• Immunofenotypowanie: Pozwala na identyfikację komórek B z określonymi markerami powierzchniowymi.
• Badania genetyczne: Wykrycie specyficznych mutacji oraz transpozycji chromosomów.

Leczenie

• Chemioterapia i immunoterapia: Rytuksymab oraz intensywne schematy chemioterapeutyczne są standardowym leczeniem agresywnych chłoniaków B-komórkowych.
• Przeszczepienie komórek macierzystych: Stosowane w przypadku nawracających lub opornych na leczenie chłoniaków.

Rokowania

• Dobre rokowania przy odpowiednim leczeniu: Skuteczność terapii i wczesne rozpoznanie zwiększają szanse na długoterminowe przeżycie.

Źródła (Dojrzałe Chłoniaki Komórek B):

• Lumish, M., Falchi, L., Imber, B., Scordo, M., von Keudell, G., & Joffe, E. (2021) – How we treat mature B-cell neoplasms (indolent B-cell lymphomas) (tłum. Leczenie Dojrzałych Nowotworów Komórek B)
• Fukano, R. (2019) – Mature B-Cell Acute Lymphoblastic Leukemia (tłum. Ostra Białaczka Limfoblastyczna Komórek B)
• Egan, G., Goldman, S., Alexander, S. (2019) – Mature B‐NHL in children, adolescents and young adults: current therapeutic approach and emerging treatment strategies (tłum. Dojrzałe B-NHL u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych: podejście terapeutyczne)
• Lange, J., Lenz, G., & Burkhardt, B. (2017) – Mature aggressive B-cell lymphoma across age groups – molecular advances and therapeutic implications (tłum. Dojrzały agresywny chłoniak B-komórkowy w różnych grupach wiekowych)
• Davies, K., Barth, M., Armenian, S., et al. (2020) – Pediatric Aggressive Mature B-Cell Lymphomas (tłum. Agresywne Dojrzałe Chłoniaki B-Komórkowe u Dzieci)

3.4.1 Węzłowy Chłoniak Marginalny

Co To Jest Węzłowy Chłoniak Marginalny (ang. Nodal Marginal Zone Lymphoma) [łac. Lymphoma Zonae Marginalis Nodalum]

Węzłowy chłoniak marginalny (NMZL) jest rzadkim chłoniakiem z dojrzałych komórek B, który powstaje w strefie brzeżnej węzła chłonnego i nie wykazuje objawów choroby pozawęzłowej ani śledzionowej. Jest zaliczany do chłoniaków strefy brzeżnej (MZL) i charakteryzuje się powolnym przebiegiem.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Często wykrywa się mutacje w genach, takich jak PTPRD i NOTCH2, co wpływa na niekontrolowany rozrost komórek B.
• Czynniki zakaźne: Chociaż związek z wirusami, takimi jak HCV, jest możliwy, nie jest on dobrze udokumentowany dla NMZL.

Objawy

• Powiększenie węzłów chłonnych: Obecność guzów w węzłach chłonnych, głównie w okolicach szyi i pachwin.
• Objawy ogólne: Zazwyczaj NMZL nie powoduje B-symptomów (gorączka, nocne poty, utrata masy ciała).

Powikłania

• Transformacja do agresywnego chłoniaka: Niekiedy NMZL może przechodzić w bardziej złośliwe formy chłoniaka, co wymaga intensywniejszego leczenia.
• Nawrót choroby: W niektórych przypadkach NMZL może nawracać po leczeniu.

Zapobieganie

• Monitorowanie zdrowia: Regularne badania i kontrola osób z grupy ryzyka może pomóc we wczesnym wykryciu zmian w węzłach chłonnych.

Diagnoza

• Biopsja węzła chłonnego: Pomaga potwierdzić obecność nietypowych komórek B charakterystycznych dla NMZL.
• Immunofenotypowanie: Identyfikuje specyficzne markery powierzchniowe komórek B, typowe dla chłoniaków NMZL.

Leczenie

• Radioterapia: W przypadku lokalizowanego NMZL stosuje się radioterapię.
• Immunoterapia i chemioterapia: Rytuksymab oraz kombinacje chemioterapii są stosowane w zaawansowanych przypadkach.

Rokowania

• Dobre rokowania przy powolnym przebiegu: Przebieg NMZL jest zazwyczaj indolentny, ale zaawansowane przypadki mogą wymagać agresywnego leczenia.

Źródła (Węzłowy Chłoniak Marginalny):

• Spina, V., Khiabanian, H., Messina, M., et al. (2016) – The genetics of nodal marginal zone lymphoma (tłum. Genetyka węzłowego chłoniaka marginalnego)
• Arcaini, L., Lucioni, M., Boveri, E., & Paulli, M. (2009) – Nodal marginal zone lymphoma: current knowledge and future directions of an heterogeneous disease (tłum. Węzłowy chłoniak marginalny: obecna wiedza i kierunki badań)
• van den Brand, M., & van Krieken, J. (2013) – Recognizing nodal marginal zone lymphoma: recent advances and pitfalls. A systematic review (tłum. Węzłowy chłoniak marginalny: przegląd najnowszych osiągnięć i trudności diagnostycznych)
• Angelopoulou, M., Kalpadakis, C., Pangalis, G., et al. (2014) – Nodal marginal zone lymphoma (tłum. Węzłowy chłoniak marginalny)
• Arribas, A., Campos-Martín, Y., Gómez-Abad, C., et al. (2012) – Nodal marginal zone lymphoma: gene expression and miRNA profiling identify diagnostic markers and potential therapeutic targets (tłum. Profil ekspresji genów i miRNA w węzłowym chłoniaku marginalnym)

3.4.2 Pozawęzłowy Chłoniak B-komórkowy Strefy Marginalnej

Co To Jest Pozawęzłowy Chłoniak B-komórkowy Strefy Marginalnej (ang. Extranodal Marginal Zone B-cell Lymphoma) [łac. Lymphoma Zonae Marginalis Cellulae B Extranodale]

Pozawęzłowy chłoniak B-komórkowy strefy marginalnej (EMZL), znany również jako chłoniak MALT (związany z tkanką limfoidalną błony śluzowej), jest powolnie rosnącym chłoniakiem wywodzącym się z komórek B. Zazwyczaj występuje w narządach pozawęzłowych, takich jak żołądek, płuca, gruczoły ślinowe oraz tkanki oczodołu. Jest częstym chłoniakiem w regionach związanych z przewlekłym zapaleniem, wywołanym przez infekcje lub choroby autoimmunologiczne.

Przyczyny

• Przewlekłe infekcje bakteryjne: Zakażenie Helicobacter pylori w żołądku jest główną przyczyną chłoniaka MALT, który może rozwijać się pod wpływem przewlekłego zapalenia.
• Autoimmunologiczne i przewlekłe stany zapalne: Stany zapalne wywołane chorobami, takimi jak zespół Sjögrena czy choroba Hashimoto, mogą sprzyjać rozwojowi EMZL.

Objawy

• Objawy związane z miejscem występowania: W zależności od lokalizacji, objawy mogą obejmować ból brzucha (przy zajęciu żołądka) lub problemy ze wzrokiem (przy zajęciu tkanki oczodołu).
• Niska agresywność: EMZL rośnie wolno i rzadko daje objawy ogólnoustrojowe.

Powikłania

• Transformacja do chłoniaka o wyższym stopniu złośliwości: EMZL może przekształcić się w bardziej agresywny rozlany duży chłoniak B-komórkowy (DLBCL), co wymaga intensywnego leczenia.
• Nawrót choroby: W niektórych przypadkach chłoniak MALT może nawracać po zakończeniu leczenia.

Zapobieganie

• Eradykacja Helicobacter pylori: W przypadku chłoniaka żołądka leczenie zakażenia H. pylori może prowadzić do remisji chłoniaka.
• Kontrola chorób autoimmunologicznych: Wczesne leczenie i monitorowanie mogą zapobiec rozwojowi EMZL.

Diagnoza

• Biopsja i badania genetyczne: Badanie histopatologiczne i testy genetyczne wykrywają specyficzne translokacje chromosomalne, takie jak t(11;18)(q21;q21), które są charakterystyczne dla EMZL.
• Obrazowanie: TK i endoskopia mogą być pomocne w ocenie stadium choroby.

Leczenie

• Antybiotykoterapia: Eradykacja H. pylori antybiotykami jest skuteczna w przypadku EMZL żołądka.
• Radioterapia i immunoterapia: Rytuksymab i radioterapia są stosowane w zaawansowanych lub nawrotowych przypadkach.

Rokowania

• Dobre przy ograniczonej chorobie i odpowiednim leczeniu: Pacjenci z EMZL mają wysoką przeżywalność, zwłaszcza przy wczesnym rozpoznaniu i leczeniu.

Źródła (Pozawęzłowy Chłoniak B-komórkowy Strefy Marginalnej):

• Di Rocco, A., Petrucci, L., Assanto, G., Martelli, M., Pulsoni, A. (2022) – Extranodal Marginal Zone Lymphoma: Pathogenesis, Diagnosis and Treatment (tłum. Pozawęzłowy Chłoniak Strefy Marginalnej: Patogeneza, Diagnoza i Leczenie)
• Schreuder, M. I., van den Brand, M., Hebeda, K., Groenen, P., van Krieken, J. V., & Scheijen, B. (2017) – Novel developments in the pathogenesis and diagnosis of extranodal marginal zone lymphoma (tłum. Nowe rozwinięcia w patogenezie i diagnozie pozawęzłowego chłoniaka strefy marginalnej)
• Raderer, M., Kiesewetter, B., Ming-Qing Du (2023) – Clinical relevance of molecular aspects in extranodal marginal zone lymphoma: a critical appraisal (tłum. Znaczenie kliniczne aspektów molekularnych w EMZL: krytyczna analiza)
• Zhang, T., Wu, Y., Ju, H., Meng, J., Guo, W., & Ren, G. (2019) – Extranodal marginal zone B‐cell lymphoma of mucosa‐associated lymphoid tissue in the oromaxillofacial head and neck region (tłum. EMZL błony śluzowej głowy i szyi)
• Guffey Johnson, J., Terpak, L. A., Margo, C., Setoodeh, R. (2016) – Extranodal Marginal Zone B-cell Lymphoma of the Ocular Adnexa (tłum. EMZL w przydatkach oka)

3.4.2.1 Pozawęzłowy Chłoniak B-komórkowy Strefy Marginalnej Tkanki Limfoidalnej Błony Śluzowej Żołądka

Co To Jest Pozawęzłowy Chłoniak B-komórkowy Strefy Marginalnej Tkanki Limfoidalnej Błony Śluzowej Żołądka (ang. Extranodal Marginal Zone B-cell Lymphoma of Mucosa-associated Lymphoid Tissue of Stomach) [łac. Lymphoma Zonae Marginalis Cellulae B Extranodale Textus Lymphoidalis Mucosae Ventriculi Associati]

Pozawęzłowy chłoniak strefy marginalnej typu MALT (tkanki limfoidalnej związanej z błoną śluzową) to chłoniak o niskim stopniu złośliwości, który najczęściej występuje w żołądku. Chłoniaki te powstają głównie w odpowiedzi na przewlekły stan zapalny, często związany z zakażeniem bakterią Helicobacter pylori.

Przyczyny

• Zakażenie Helicobacter pylori: Główna przyczyna chłoniaka MALT żołądka; przewlekłe zakażenie prowadzi do stymulacji immunologicznej, sprzyjając rozwojowi nowotworu.
• Mutacje genetyczne: Obecność charakterystycznych transpozycji chromosomalnych, takich jak t(11;18)(q21;q21), które wpływają na gen API2-MALT1, prowadząc do niekontrolowanego wzrostu komórek B.

Objawy

• Ból brzucha i niestrawność: Typowe dolegliwości związane z chorobami żołądka.
• Objawy niespecyficzne: Może obejmować wzdęcia, nudności i czasem spadek masy ciała.

Powikłania

• Transformacja do chłoniaka o wyższym stopniu złośliwości: W rzadkich przypadkach chłoniak MALT może przekształcić się w bardziej agresywną formę chłoniaka B-komórkowego.
• Nawrót choroby: W niektórych przypadkach po zakończeniu leczenia może dojść do nawrotu.

Zapobieganie

• Eradykacja Helicobacter pylori: Wczesne leczenie zakażeń H. pylori może zmniejszyć ryzyko rozwoju chłoniaka MALT.

Diagnoza

• Endoskopia z biopsją żołądka: Biopsja i badanie histopatologiczne pozwalają na identyfikację charakterystycznych komórek B.
• Badania genetyczne: Wykrywanie transpozycji takich jak t(11;18)(q21;q21) potwierdza diagnozę chłoniaka MALT.

Leczenie

• Antybiotykoterapia: Eradykacja H. pylori antybiotykami może być wystarczającym leczeniem w początkowych stadiach.
• Radioterapia i chemioterapia: Stosowane w przypadkach zaawansowanych lub nawrotowych.

Rokowania

• Dobre przy wczesnym rozpoznaniu i leczeniu: Eradykacja H. pylori prowadzi do długoterminowej remisji u wielu pacjentów.

Źródła (Pozawęzłowy Chłoniak B-komórkowy Strefy Marginalnej Tkanki Limfoidalnej Błony Śluzowej Żołądka):

• Zhang, T., Wu, Y., Ju, H., et al. (2019) – Extranodal marginal zone B‐cell lymphoma of mucosa‐associated lymphoid tissue in the oromaxillofacial head and neck region (tłum. Chłoniak MALT strefy marginalnej głowy i szyi)
• Flossbach, L., Antoneag, E., Buck, M., et al. (2011) – BCL6 gene rearrangement and protein expression in extranodal marginal zone B‐cell lymphoma of mucosa‐associated lymphoid tissue (tłum. Rearanżacja genu BCL6 i ekspresja białka w chłoniaku MALT)
• Choi, S., Kim, J. H., Kim, K., et al. (2020) – Primary hepatic extranodal marginal zone lymphoma of mucosa-associated lymphoid tissue (tłum. Pierwotny pozawęzłowy chłoniak MALT w wątrobie)
• Wu, Y., Zhao, L., Chai, Y. (2018) – Pulmonary extranodal marginal zone B-cell lymphoma of mucosa-associated lymphoid tissue (tłum. Pozawęzłowy chłoniak MALT płuc)
• Adam, P., Schmausser, B., Göbeler-Kolve, M., et al. (2008) – Gastric extranodal marginal zone B-cell lymphomas of MALT type exclusively express Toll-like receptor 4 (tłum. Ekspresja receptora Toll-like 4 w chłoniakach MALT żołądka)

3.4.2.2 Pozawęzłowy Chłoniak B-komórkowy Strefy Marginalnej Pierwotne Miejsce Skóra

Co To Jest Pozawęzłowy Chłoniak B-komórkowy Strefy Marginalnej Pierwotne Miejsce Skóra (ang. Extranodal Marginal Zone B-cell Lymphoma, Primary Site Skin) [łac. Lymphoma Zonae Marginalis Cellulae B Extranodale, Situs Primarius Cutis]

Pozawęzłowy chłoniak strefy marginalnej pierwotnie umiejscowiony w skórze (PCMZL) to indolentny chłoniak B-komórkowy, który występuje głównie w postaci zmian skórnych i zazwyczaj nie wykazuje obecności choroby poza skórą. PCMZL stanowi około 8% pozawęzłowych chłoniaków B-komórkowych i jest diagnozowany u dorosłych pacjentów, najczęściej w piątej lub szóstej dekadzie życia.

Przyczyny

• Autoimmunologiczne i przewlekłe stany zapalne: PCMZL może być wynikiem przewlekłego zapalenia lub odpowiedzi immunologicznej, szczególnie u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi.
• Infekcje bakteryjne: Zakażenia bakteriami, takimi jak Borrelia burgdorferi w chłoniakach skórnych, mogą przyczyniać się do rozwoju PCMZL.

Objawy

• Zaczerwienienia i grudki na skórze: Objawia się jako czerwone plamy, płytki lub guzki na skórze, najczęściej na tułowiu, ramionach lub głowie.
• Niska agresywność: Zmiany skórne rosną powoli i nie powodują zazwyczaj objawów ogólnoustrojowych.

Powikłania

• Nawrót choroby: PCMZL jest zwykle chorobą przewlekłą, a zmiany skórne mogą nawracać po leczeniu.
• Rzadkie przerzuty: PCMZL rzadko przenosi się poza skórę, co czyni go jednym z łagodniejszych chłoniaków pozawęzłowych.

Zapobieganie

• Kontrola przewlekłych infekcji i chorób autoimmunologicznych: Monitorowanie zdrowia pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi i infekcjami może zapobiec rozwojowi PCMZL.

Diagnoza

• Biopsja skóry: Histopatologiczne badanie skóry pozwala potwierdzić obecność komórek nowotworowych B.
• Badania immunohistochemiczne: Stosowane w celu wykrycia markerów powierzchniowych charakterystycznych dla komórek B i potwierdzenia rozpoznania PCMZL.

Leczenie

• Radioterapia: Stosowana w przypadkach lokalizowanych, gdy zmiany są ograniczone do pojedynczego miejsca.
• Immunoterapia: Leki, takie jak rytuksymab, mogą być stosowane u pacjentów z bardziej rozległym PCMZL.

Rokowania

• Dobre rokowania: PCMZL jest zazwyczaj indolentny i ma wysoką przeżywalność, przy czym większość pacjentów dobrze reaguje na leczenie.

Źródła (Pozawęzłowy Chłoniak B-komórkowy Strefy Marginalnej Pierwotne Miejsce Skóra):

• Vitiello, P., Sica, A., Ronchi, A., Caccavale, S., Franco, R., & Argenziano, G. (2020) – Primary Cutaneous B-Cell Lymphomas: An Update (tłum. Pierwotne Skórne Chłoniaki B-Komórkowe: Aktualizacja)
• Jaffe, E. (2019) – Navigating the cutaneous B-cell lymphomas: avoiding the rocky shoals (tłum. Przegląd skórnych chłoniaków B-komórkowych)
• McCowan, H., Olivet, M., & Badon, H. (2023) – Primary Cutaneous Marginal Zone Lymphoma: An Interesting Presentation (tłum. Pierwotny Skórny Chłoniak Strefy Marginalnej)
• Di Rocco, A., Petrucci, L., Assanto, G., Martelli, M., & Pulsoni, A. (2022) – Extranodal Marginal Zone Lymphoma: Pathogenesis, Diagnosis and Treatment (tłum. Pozawęzłowy Chłoniak Strefy Marginalnej: Patogeneza, Diagnoza i Leczenie)
• Schreuder, M. I., van den Brand, M., Hebeda, K., Groenen, P., van Krieken, J. V., & Scheijen, B. (2017) – Novel developments in the pathogenesis and diagnosis of extranodal marginal zone lymphoma (tłum. Nowe rozwinięcia w patogenezie i diagnozie pozawęzłowego chłoniaka strefy marginalnej)

3.4.3 Chłoniak Limfoplazmocytowy

Co To Jest Chłoniak Limfoplazmocytowy (ang. Lymphoplasmacytic Lymphoma) [łac. Lymphoma Lymphoplasmacyticum]

Chłoniak limfoplazmocytowy (LPL) jest rzadkim nowotworem B-komórkowym o niskim stopniu złośliwości, który zwykle zajmuje szpik kostny, węzły chłonne oraz śledzionę. W wielu przypadkach LPL wiąże się z makroglobulinemią Waldenströma (WM), charakteryzującą się produkcją monoklonalnej immunoglobuliny IgM, która może prowadzić do zespołu nadlepkości.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: W ponad 90% przypadków LPL wykrywa się mutację MYD88 L265P, która wpływa na szlaki sygnalizacyjne i rozwój choroby.
• Predyspozycje rodzinne: LPL może wykazywać pewne cechy dziedziczne, choć jest to rzadkie.

Objawy

• Zmęczenie i anemia: Częste z powodu niedokrwistości wynikającej z nacieku szpiku przez komórki nowotworowe.
• Powiększenie śledziony i węzłów chłonnych: Objawy mogą obejmować dyskomfort w jamie brzusznej i powiększenie węzłów chłonnych.

Powikłania

• Zespół nadlepkości: Nagromadzenie IgM w surowicy może prowadzić do zagęszczenia krwi i problemów z krążeniem, co jest charakterystyczne dla WM.
• Neuropatia obwodowa: W niektórych przypadkach występują objawy neurologiczne związane z obecnością monoklonalnych białek.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Z racji rzadkości występowania i nieznanej dokładnej etiologii, prewencja jest ograniczona.

Diagnoza

• Immunofiksacja surowicy: Wykorzystywana do wykrywania monoklonalnych białek IgM, IgG lub IgA.
• Biopsja szpiku kostnego i badania genetyczne: Analiza histologiczna oraz badanie obecności mutacji MYD88 są kluczowe dla potwierdzenia rozpoznania.

Leczenie

• Immunoterapia: Stosowanie rytuksymabu, szczególnie w połączeniu z innymi terapiami, jest skuteczne w przypadku LPL.
• Chemioterapia: W przypadkach zaawansowanych stosowane są schematy zawierające bendamustynę lub inhibitory kinazy BTK, takie jak ibrutinib.

Rokowania

• Długotrwałe przeżycie: LPL jest indolentnym nowotworem o stosunkowo dobrych rokowaniach, ale może wymagać długoterminowego monitorowania.

Źródła (Chłoniak Limfoplazmocytowy):

• Wang, W., Lin, P. (2019) – Lymphoplasmacytic lymphoma and Waldenström macroglobulinaemia: clinicopathological features and differential diagnosis (tłum. Chłoniak limfoplazmocytowy i makroglobulinemia Waldenströma: cechy kliniczne i różnicowanie)
• King, R., Gonsalves, W., Ansell, S., et al. (2016) – Lymphoplasmacytic Lymphoma With a Non-IgM Paraprotein Shows Clinical and Pathologic Heterogeneity (tłum. Chłoniak limfoplazmocytowy z paraproteiną nie-IgM wykazuje heterogeniczność kliniczną i patologiczną)
• Varettoni, M., Boveri, E., Zibellini, S., et al. (2017) – Lymphoplasmacytic Lymphoma Not Associated with an IgM Monoclonal Paraprotein (tłum. Chłoniak limfoplazmocytowy niezwiązany z IgM: cechy kliniczne i biologiczne)
• Fathima, J. L., Sitalakshmi, S. (2022) – Lymphoplasmacytic Lymphoma: A Case Report (tłum. Przypadek chłoniaka limfoplazmocytowego)
• Rozłucka, L., Semik-Grabarczyk, E., Pietrukaniec, M., et al. (2020) – Demyelinating polyneuropathy and lymphoplasmacytic lymphoma (tłum. Polineuropatia demielinizacyjna i chłoniak limfoplazmocytowy)

3.4.4 Chłoniak Komórek Płaszczowych

Co To Jest Chłoniak Komórek Płaszczowych (ang. Mantle Cell Lymphoma) [łac. Lymphoma Cellulae Mantellari]

Chłoniak komórek płaszczowych (MCL) jest rzadkim, agresywnym chłoniakiem B-komórkowym. Charakterystyczne cechy tej choroby to transpozycja chromosomalna t(11;14), która prowadzi do nadekspresji cykliny D1 (CCND1), co stymuluje niekontrolowany podział komórek. Chłoniak ten często występuje u starszych osób i jest zazwyczaj diagnozowany w zaawansowanych stadiach.

Przyczyny

• Genetyczne przekształcenia: Transpozycja t(11;14)(q13;q32) jest główną przyczyną MCL, która powoduje nadekspresję cykliny D1.
• Czynniki molekularne: Wysoki wskaźnik proliferacji Ki-67 oraz mutacje TP53 mogą wskazywać na bardziej agresywny przebieg choroby.

Objawy

• Powiększenie węzłów chłonnych i śledziony: Typowe objawy to powiększone węzły chłonne, śledziona oraz niekiedy wątroba.
• B-symptomy: Gorączka, nocne poty oraz utrata masy ciała są często obecne w zaawansowanych przypadkach.

Powikłania

• Nawrót choroby: MCL jest zwykle chorobą przewlekłą z tendencją do nawrotów po leczeniu.
• Przerzuty pozawęzłowe: Chłoniak może zajmować szpik kostny, przewód pokarmowy i inne narządy.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na genetyczny charakter choroby, nie ma skutecznych metod zapobiegania.

Diagnoza

• Immunohistochemia i analiza genetyczna: Obecność cykliny D1 jest kluczowa dla diagnozy, a badania molekularne potwierdzają przekształcenie chromosomalne.
• Ocena proliferacji komórek: Ki-67 pomaga ocenić agresywność nowotworu.

Leczenie

• Chemioterapia i immunoterapia: Terapia oparta na cytarabinie z dodatkiem rytuksymabu jest standardem dla młodszych pacjentów.
• Inhibitory kinazy Brutona (BTK): Ibrutynib i akalabrutynib są skuteczne w leczeniu nawrotowego MCL.
• Przeszczepienie komórek macierzystych: Wykorzystywane u młodszych pacjentów po zakończeniu intensywnej chemioterapii.

Rokowania

• Trudne do przewidzenia: Rokowanie zależy od wieku pacjenta, stadium choroby oraz odpowiedzi na leczenie, jednak MCL jest generalnie chorobą o niekorzystnym przebiegu.

Źródła (Chłoniak Komórek Płaszczowych):

• Cheah, Y. C., Seymour, J. F., Wang, M. L. (2016) – Mantle cell lymphoma (tłum. Chłoniak Komórek Płaszczowych)
• Ladha, A., Zhao, J., Epner, E., Pu, J. (2019) – Mantle cell lymphoma and its management: where are we now? (tłum. Chłoniak komórek płaszczowych i jego leczenie)
• Campo, E., Rule, S. (2015) – Mantle cell lymphoma: evolving management strategies (tłum. Chłoniak komórek płaszczowych: zmieniające się strategie leczenia)
• Maddocks, K. (2018) – Update on mantle cell lymphoma (tłum. Aktualizacja na temat chłoniaka komórek płaszczowych)
• Hanel, W., Epperla, N. (2020) – Emerging therapies in mantle cell lymphoma (tłum. Nowe terapie w leczeniu chłoniaka komórek płaszczowych)

3.4.5 Chłoniak Burkitta w Tym Białaczka Burkitta

Co To Jest Chłoniak Burkitta w Tym Białaczka Burkitta (ang. Burkitt Lymphoma Including Burkitt Leukaemia) [łac. Lymphoma Burkitti B Leucaemiam Burkitti Includens]

Chłoniak Burkitta to wyjątkowo agresywny nowotwór B-komórkowy, który najczęściej dotyka dzieci oraz młodych dorosłych. Charakteryzuje się szybko rosnącymi guzami, a jego leukemiczna forma, czyli białaczka Burkitta, występuje w przypadkach z zajęciem szpiku kostnego. Wyróżnia się trzy główne formy: endemiczną, sporadyczną oraz związaną z niedoborem odporności, a każda z nich charakteryzuje się unikalnymi cechami klinicznymi i geograficznymi.

Przyczyny

• Translokacja MYC: Chłoniak Burkitta jest wynikiem charakterystycznej translokacji t(8;14), która aktywuje onkogen MYC, prowadząc do szybkiego podziału komórek.
• Infekcje wirusowe: Wirus Epsteina-Barr jest szczególnie związany z endemiczna formą Burkitta, natomiast HIV zwiększa ryzyko wystąpienia immunodeficyjnej formy chłoniaka Burkitta.

Objawy

• Szybko rosnące guzy: Najczęściej rozwijają się w jamie brzusznej, czaszce, a także w innych lokalizacjach pozawęzłowych.
• Objawy systemowe: Gorączka, nocne poty, szybka utrata masy ciała oraz objawy związane z zespołem nadlepkości krwi w przypadku białaczki Burkitta.

Powikłania

• Zespół lizy guza: Wynika z gwałtownego rozpadu komórek nowotworowych, który może prowadzić do zaburzeń elektrolitowych i niewydolności nerek.
• Przerzuty do ośrodkowego układu nerwowego: Burkitt ma predyspozycje do zajmowania układu nerwowego, co wymaga intensywnej profilaktyki i leczenia.

Zapobieganie

• Kontrola infekcji: Leczenie infekcji wirusem Epsteina-Barr oraz HIV może zmniejszyć ryzyko rozwoju Burkitta w niektórych populacjach.

Diagnoza

• Badania genetyczne: Obecność translokacji MYC t(8;14) jest kluczowym wskaźnikiem Burkitta.
• Immunohistochemia i analiza histopatologiczna: Badania te pozwalają na potwierdzenie obecności typowych komórek Burkitta.

Leczenie

• Chemioterapia o wysokiej intensywności: Terapia intensywnymi schematami chemioterapii jest standardem, a dodanie rytuksymabu wykazuje poprawę przeżycia.
• Terapie dostosowane do ryzyka: W przypadkach z zajęciem układu nerwowego stosuje się profilaktyczne leczenie dokanałowe.

Rokowania

• Wysokie wskaźniki przeżycia przy wczesnym i intensywnym leczeniu: Chłoniak Burkitta jest jednym z najbardziej agresywnych nowotworów, ale przy odpowiednim leczeniu ma wysoką skuteczność w wyleczeniu pacjentów, zwłaszcza młodszych.

Źródła (Chłoniak Burkitta w Tym Białaczka Burkitta):

• Saleh, K., Michot, J., Camara-clayette, V., et al. (2020) – Burkitt and Burkitt-Like Lymphomas: a Systematic Review (tłum. Chłoniaki Burkitta i podobne: Przegląd systematyczny)
• Casulo, C., Friedberg, J. (2018) – Burkitt lymphoma- a rare but challenging lymphoma (tłum. Chłoniak Burkitta – rzadki, ale wymagający nowotwór)
• Kalisz, K., Alessandrino, F., Beck, R., et al. (2019) – An update on Burkitt lymphoma: a review of pathogenesis and multimodality imaging assessment of disease presentation, treatment response, and recurrence (tłum. Chłoniak Burkitta: przegląd patogenezy i oceny obrazowej)
• Ribrag, V., Koscielny, S., Bosq, J., et al. (2016) – Rituximab and dose-dense chemotherapy for adults with Burkitt’s lymphoma (tłum. Rytuksymab i chemioterapia o wysokiej dawce dla dorosłych z chłoniakiem Burkitta)
• Roschewski, M., Dunleavy, K., Abramson, J., et al. (2020) – Multicenter Study of Risk-Adapted Therapy With Dose-Adjusted EPOCH-R in Adults With Untreated Burkitt Lymphoma (tłum. Badanie terapii dostosowanej do ryzyka z DA-EPOCH-R u dorosłych z Burkitt)

3.4.6 Chłoniak Komórek B Zmieszane Cechy

Co To Jest Chłoniak Komórek B Zmieszane Cechy (ang. B-cell Lymphoma, Mixed Features) [łac. Lymphoma Cellulae B, Characteres Mixti]

Chłoniak komórek B o zmieszanych cechach (BCL-U) to kategoria nowotworów B-komórkowych, które wykazują cechy mieszane, trudne do jednoznacznej klasyfikacji. Typowymi przykładami są chłoniaki o cechach pośrednich między chłoniakiem rozlanym z dużych komórek B (DLBCL) a klasycznym chłoniakiem Burkitta lub chłoniakiem Hodgkina. Ten typ chłoniaka jest wysoce heterogeniczny i wymaga zaawansowanej diagnostyki molekularnej.

Przyczyny

• Genetyczne przekształcenia: Często występują mutacje w genach takich jak MYC, BCL2 i BCL6, prowadzące do agresywnego przebiegu klinicznego.
• Translokacje chromosomowe: Obecność translokacji, takich jak t(8;14), jest wspólna dla przypadków z cechami Burkitta i DLBCL.

Objawy

• Szybko rosnące guzy: Zwykle obserwowane są węzły chłonne o szybkim wzroście, często w obszarach mediastynalnych.
• Objawy systemowe: Gorączka, nocne poty i utrata masy ciała mogą towarzyszyć zaawansowanym przypadkom.

Powikłania

• Nawrót choroby: Wysoka skłonność do nawrotów po leczeniu.
• Agresywny przebieg: Często występuje szybka progresja, zwłaszcza w przypadkach z mutacjami MYC i BCL2.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na genetyczny charakter choroby, prewencja jest ograniczona.

Diagnoza

• Badania genetyczne i immunohistochemiczne: Wykrywanie ekspresji markerów takich jak CD20, BCL2, MYC, oraz analiza mutacji są kluczowe dla ustalenia dokładnej diagnozy.
• Obrazowanie: Tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny mogą pomóc w ocenie rozległości choroby.

Leczenie

• Chemioterapia intensywna: W przypadkach o wysokiej agresywności stosuje się intensywne schematy chemioterapii.
• Inhibitory kinazy Brutona (BTK): Terapie celowane, jak ibrutynib, mogą być stosowane w przypadku nawracających lub opornych przypadków.

Rokowania

• Niska przeżywalność: Chłoniaki B o mieszanych cechach są zazwyczaj agresywne i charakteryzują się złym rokowaniem, zależnym od genetycznych cech nowotworu.

Źródła (Chłoniak Komórek B Zmieszane Cechy):

• Leval, L., Copie-Bergman, C., Rosenwald, A., et al. (2017) – B-cell lymphomas with discordance between pathological features and clinical behavior (tłum. Chłoniaki B-komórkowe z niezgodnością między cechami patologicznymi a klinicznymi)
• Zhang, S., Wilson, D., Czader, M. (2015) – Pediatric B-cell Lymphoma, Unclassifiable, With Intermediate Features Between Those of Diffuse Large B-cell Lymphoma and Burkitt Lymphoma (tłum. Pediatryczny chłoniak B-komórkowy z cechami pośrednimi między DLBCL i chłoniakiem Burkitta)
• Shi, F., Zhou, Q., Gao, Y., et al. (2016) – Primary splenic B-cell lymphoma, unclassifiable, with features intermediate between diffuse large B-cell lymphoma and classical Hodgkin lymphoma (tłum. Pierwotny śledzionowy chłoniak B-komórkowy o cechach pośrednich między DLBCL a chłoniakiem Hodgkina)
• Volchkov, E., Senchenko, M., Abramov, D. S., et al. (2022) – Treatment of B-cell lymphoma, unclassifiable, with features intermediate between diffuse large B-cell lymphoma and classical Hodgkin’s lymphoma in children and young adults (tłum. Leczenie chłoniaka B-komórkowego o cechach pośrednich między DLBCL a chłoniakiem Hodgkina u dzieci i młodych dorosłych)
• Li, S., Weiss, V., Wang, X. J., et al. (2015) – High-grade B-cell Lymphoma With MYC Rearrangement and Without BCL2 and BCL6 Rearrangements (tłum. Chłoniak B-komórkowy wysokiego stopnia z rearanżacją MYC bez rearanżacji BCL2 i BCL6)

3.4.7 Chłoniak Typu B-komórkowego Złośliwy

Co To Jest Chłoniak Typu B-komórkowego Złośliwy (ang. Malignant Lymphoma of B-cell Type, Not Elsewhere Classified) [łac. Lymphoma Cellulae B Typi Malignum]

Chłoniak typu B-komórkowego złośliwy, nieklasyfikowany w innych kategoriach (BCL-NOS), jest grupą agresywnych chłoniaków B-komórkowych, które nie spełniają kryteriów żadnego konkretnego podtypu chłoniaka B-komórkowego. Ze względu na swój niespecyficzny charakter, te chłoniaki charakteryzują się różnorodnością kliniczną i molekularną, co utrudnia ich klasyfikację oraz wybór optymalnego leczenia.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Często występują zmiany genetyczne, takie jak rearanżacje MYC, BCL2 i BCL6, które zwiększają agresywność nowotworu.
• Zmienność molekularna: BCL-NOS wykazuje heterogenność w ekspresji genów oraz markerów powierzchniowych, co wpływa na trudności diagnostyczne.

Objawy

• Szybki wzrost guzów: Najczęściej manifestuje się w powiększonych węzłach chłonnych oraz może występować w narządach wewnętrznych.
• Objawy systemowe: Gorączka, nocne poty, utrata masy ciała są typowe dla zaawansowanych stadiów.

Powikłania

• Przerzuty do układu nerwowego: Ze względu na agresywny charakter BCL-NOS, przerzuty do ośrodkowego układu nerwowego mogą występować częściej niż w innych chłoniakach B-komórkowych.
• Wysoka śmiertelność: BCL-NOS często ma niekorzystne rokowania ze względu na swoją oporność na standardowe terapie.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na złożoność genetyczną, prewencja BCL-NOS jest ograniczona.

Diagnoza

• Badania genetyczne i molekularne: Analiza rearanżacji MYC, BCL2 oraz BCL6 jest kluczowa dla ustalenia charakterystyki nowotworu.
• Immunohistochemia: Wykorzystywana do określenia ekspresji markerów takich jak CD20 i Ki-67.

Leczenie

• Chemioterapia intensywna: Wysokie dawki chemioterapii są stosowane, ale oporność na leczenie jest często obserwowana.
• Terapie celowane: Inhibitory kinazy Brutona (BTK) i immunoterapie, takie jak rytuksymab, mogą być pomocne w przypadku niektórych pacjentów.

Rokowania

• Niskie przy zaawansowanej chorobie: Rokowanie zależy od agresywności choroby oraz odpowiedzi na leczenie, jednak BCL-NOS ma ogólnie złe rokowania.

Źródła (Chłoniak Typu B-komórkowego Złośliwy):

• Ohmachi, K. (2019) – JSH practical guidelines for hematological malignancies, 2018: II. Lymphoma-5—diffuse large B-cell lymphoma, not otherwise specified (DLBCL, NOS) (tłum. Wytyczne praktyczne JSH dla nowotworów hematologicznych, 2018: chłoniak DLBCL, NOS)
• Pileri, S., Tripodo, C., Melle, F., et al. (2021) – Predictive and Prognostic Molecular Factors in Diffuse Large B-Cell Lymphomas (tłum. Czynniki prognostyczne i predykcyjne w DLBCL)
• Olszewski, A., Kurt, H., Evens, A. (2021) – Defining and Treating High-grade B-cell lymphoma, NOS (tłum. Definiowanie i leczenie chłoniaka B-komórkowego wysokiego stopnia, NOS)
• Pasqualucci, L., Dalla-Favera, R. (2018) – Genetics of diffuse large B-cell lymphoma (tłum. Genetyka DLBCL)
• Bojarczuk, K., Chapuy, B. (2019) – Molecular classification of aggressive B-cell lymphoma (tłum. Klasyfikacja molekularna agresywnych chłoniaków B-komórkowych)

3.4.8 Chłoniak B-komórkowy z Cechami Pośrednimi Między Chłoniakiem Burkitta a Rozlanym Dużym Chłoniakiem B-komórkowym

Co To Jest Chłoniak B-komórkowy z Cechami Pośrednimi Między Chłoniakiem Burkitta a Rozlanym Dużym Chłoniakiem B-komórkowym (ang. B-cell Lymphoma Unclassifiable with Features Intermediate Between Burkitt Lymphoma and Diffuse Large B-cell Lymphoma) [łac. Lymphoma Cellulae B Non Classificabile cum Characteribus Intermediis inter Lymphoma Burkitti et Lymphoma Cellulae B Diffusum Magnum]

Chłoniak B-komórkowy z cechami pośrednimi między chłoniakiem Burkitta (BL) a rozlanym dużym chłoniakiem B-komórkowym (DLBCL) to rzadka, agresywna postać nowotworu, często nazywana „szarym obszarem” chłoniaków. Ta grupa nowotworów charakteryzuje się mieszanką cech morfologicznych, immunohistochemicznych i genetycznych obu typów chłoniaków, co utrudnia ich jednoznaczną klasyfikację i leczenie.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Często obecne są zmiany w genach MYC, BCL2 lub BCL6, co skutkuje agresywnym wzrostem komórek.
• Zmienność molekularna: Heterogenność w ekspresji genów oraz markerów powierzchniowych sprawia, że te chłoniaki są trudne do jednoznacznej klasyfikacji.

Objawy

• Szybki wzrost guzów: Zazwyczaj występuje powiększenie węzłów chłonnych oraz możliwe zajęcie narządów pozawęzłowych.
• Objawy systemowe: Gorączka, nocne poty i utrata masy ciała są często obserwowane w zaawansowanych przypadkach.

Powikłania

• Nawrót choroby: Wysoka skłonność do nawrotów po leczeniu.
• Przerzuty do układu nerwowego: W związku z agresywnym przebiegiem istnieje ryzyko przerzutów do ośrodkowego układu nerwowego.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na charakterystyczne zmiany genetyczne prewencja jest ograniczona.

Diagnoza

• Badania genetyczne i molekularne: Analiza genów MYC, BCL2 i BCL6 jest kluczowa dla diagnozy.
• Immunohistochemia: Badania wykrywają ekspresję markerów typowych dla obu chłoniaków, co jest podstawą diagnostyczną.

Leczenie

• Intensywna chemioterapia: Ze względu na agresywny przebieg stosuje się schematy intensywnej chemioterapii.
• Immunoterapia celowana: W przypadkach nawracających lub opornych stosowane są inhibitory kinazy Brutona (BTK), takie jak ibrutynib.

Rokowania

• Niskie przy zaawansowanej chorobie: Rokowanie zależy od mutacji genetycznych i odpowiedzi na leczenie, lecz ogólnie jest niekorzystne.

Źródła (Chłoniak B-komórkowy z Cechami Pośrednimi Między Chłoniakiem Burkitta a Rozlanym Dużym Chłoniakiem B-komórkowym):

• Chettiankandy, T., Tupkari, J., Kumar, K., Ahire, M. S. (2016) – B-cell lymphoma, unclassifiable, with features intermediate between diffuse large B-cell lymphoma and classical Burkitt’s lymphoma: A case report and review (tłum. Chłoniak B-komórkowy z cechami pośrednimi między DLBCL a klasycznym BL: opis przypadku i przegląd)
• Miyamoto, K., Kobayashi, Y., Maeshima, A., et al. (2016) – Clinicopathological prognostic factors of 24 patients with B-cell lymphoma, unclassifiable, with features intermediate between diffuse large B-cell lymphoma and Burkitt lymphoma (tłum. Czynniki prognostyczne u pacjentów z chłoniakiem B-komórkowym o cechach pośrednich między DLBCL a BL)
• Yunoki, T., Murakami, J., Imagawa, Y., et al. (2017) – A B-cell lymphoma case that is unclassifiable, and intermediate between diffuse large B-cell lymphoma and Burkitt lymphoma of lacrimal gland (tłum. Chłoniak B-komórkowy o cechach pośrednich w gruczole łzowym)
• Carey, C. D., Gusenleitner, D., Chapuy, B., et al. (2015) – Resolving the Biological Heterogeneity of B-Cell Lymphoma, Unclassifiable, with Features Intermediate Between DLBCL and BL (tłum. Rozwiązywanie heterogeniczności biologicznej chłoniaka B-komórkowego o cechach pośrednich)
• Villambrosia, S. G., Colorado, M., Insunza, A., et al. (2015) – B Cell Lymphoma Unclassifiable, with Features Intermediate Between Diffuse Large B Cell Lymphoma and Burkitt Lymphoma (tłum. Chłoniak B-komórkowy o cechach pośrednich między DLBCL a BL)

3.4.9 Chłoniak B-komórkowy Cechami Pośrednimi Między Klasycznym Chłoniakiem Hodgkina a Rozlanym Dużym Chłoniakiem B-komórkowym

Co To Jest Chłoniak B-komórkowy Cechami Pośrednimi Między Klasycznym Chłoniakiem Hodgkina a Rozlanym Dużym Chłoniakiem B-komórkowym (ang. B-cell Lymphoma Unclassifiable with Features Intermediate Between Classical Hodgkin Lymphoma and Diffuse Large B-cell Lymphoma) [łac. Lymphoma Cellulae B Non Classificabile cum Characteribus Intermediis inter Lymphoma Hodgkinianum Classicum et Lymphoma Cellulae B Diffusum Magnum]

Chłoniak B-komórkowy z cechami pośrednimi między klasycznym chłoniakiem Hodgkina (cHL) a rozlanym dużym chłoniakiem B-komórkowym (DLBCL) to rzadka i agresywna forma nowotworu, zaliczana do tak zwanych chłoniaków „szarej strefy”. Charakteryzuje się zarówno cechami morfologicznymi, jak i immunofenotypowymi charakterystycznymi dla obu typów nowotworów, co utrudnia jednoznaczną klasyfikację.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Przeważnie występują zmiany w genach MYC, BCL2 oraz innych onkogenach.
• Zmienność molekularna: Ta forma chłoniaka wykazuje heterogeniczność molekularną i jest trudna do klasyfikacji przy zastosowaniu tradycyjnych kryteriów diagnostycznych.

Objawy

• Powiększenie węzłów chłonnych: Szczególnie często w obszarze śródpiersia, co może prowadzić do objawów związanych z uciskiem narządów.
• Objawy systemowe: Gorączka, nocne poty i utrata masy ciała są częste w zaawansowanych stadiach.

Powikłania

• Nawrót choroby: Wysoka tendencja do nawrotów, szczególnie przy niepełnej odpowiedzi na terapię.
• Przerzuty do układu nerwowego: Wysokie ryzyko inwazji centralnego układu nerwowego ze względu na agresywny charakter nowotworu.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na złożoność genetyczną, prewencja jest ograniczona.

Diagnoza

• Badania genetyczne i immunohistochemia: Obecność markerów charakterystycznych dla obu cHL i DLBCL, takich jak CD20, CD30, BCL2, oraz analiza mutacji MYC.
• Tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny: Wykorzystywane do oceny rozległości choroby.

Leczenie

• Chemioterapia i immunoterapia: Standardowe leczenie często obejmuje chemioterapię z rytuksymabem, a także bardziej intensywne schematy dla agresywnych przypadków.
• Immunoterapia celowana: W przypadkach nawrotowych, inhibitory kinazy Brutona, takie jak ibrutynib, mogą być stosowane jako terapia wspomagająca.

Rokowania

• Niepewne: Rokowanie zależy od odpowiedzi na leczenie, jednak ogólnie ten typ chłoniaka wiąże się z wyższą śmiertelnością niż inne typy chłoniaków B-komórkowych.

Źródła (Chłoniak B-komórkowy Cechami Pośrednimi Między Klasycznym Chłoniakiem Hodgkina a Rozlanym Dużym Chłoniakiem B-komórkowym):

• Carbone, A., Pantanowitz, L., Sulfaro, S., Gloghini, A. (2018) – B-cell lymphoma, unclassifiable, with features intermediate between diffuse large B-cell lymphoma and classical Hodgkin lymphoma (tłum. Chłoniak B-komórkowy z cechami pośrednimi między DLBCL a cHL)
• Volchkov, E., Senchenko, M., Abramov, D. S., et al. (2022) – Treatment of B-cell lymphoma, unclassifiable, with features intermediate between diffuse large B-cell lymphoma and classical Hodgkin’s lymphoma in children and young adults (tłum. Leczenie chłoniaka B-komórkowego z cechami pośrednimi u dzieci i młodych dorosłych)
• Parker, K., Venkataraman, G. (2019) – Challenges in the Diagnosis of Gray Zone Lymphomas (tłum. Wyzwania diagnostyczne w chłoniakach szarej strefy)
• Valerga, M., et al. (2020) – Unclassifiable B-cell lymphoma with features intermediate between diffuse large B-cell lymphoma and classical Hodgkin lymphoma in an AIDS patient (tłum. Chłoniak B-komórkowy nieklasyfikowalny z cechami pośrednimi w AIDS)
• Shi, F., Zhou, Q., Gao, Y., et al. (2016) – Primary splenic B-cell lymphoma, unclassifiable, with features intermediate between diffuse large B-cell lymphoma and classical Hodgkin lymphoma (tłum. Pierwotny chłoniak B-komórkowy śledziony z cechami pośrednimi między DLBCL a cHL)

4. Dojrzałe Nowotwory Komórek B z Zachowaniem Leukemicznym

Co To Jest Dojrzały Nowotwór Komórek B z Zachowaniem Leukemicznym (ang. Mature B-cell Neoplasm with Leukaemic Behaviour) [łac. Neoplasma Cellulae B Maturae cum Habitu Leucaemico]

Dojrzałe nowotwory komórek B z zachowaniem leukemicznym to grupa nowotworów charakteryzujących się przewlekłym przebiegiem, typowym dla dojrzałych komórek B, które jednocześnie wykazują cechy leukemii, jak akumulacja małych, dojrzałych limfocytów we krwi i szpiku kostnym. Przykłady obejmują przewlekłą białaczkę limfocytową (CLL) i ostrą białaczkę limfoblastyczną z komórek B (B-ALL).

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Nowotwory tego typu często posiadają mutacje w genach takich jak MYC, TP53, i geny wpływające na sygnalizację receptora B-komórkowego, co wpływa na zdolność do proliferacji i oporność na leczenie.
• Dysfunkcja układu immunologicznego: Wpływ przewlekłego zapalenia i zaburzeń immunologicznych może stymulować rozwój tych nowotworów.

Objawy

• Leukocytoza: Znaczny wzrost liczby leukocytów we krwi, który może być wykrywany podczas rutynowych badań.
• Powiększenie węzłów chłonnych i śledziony: Często występuje powiększenie węzłów chłonnych oraz śledziony, co jest charakterystyczne dla przewlekłej białaczki limfocytowej.

Powikłania

• Transformacja w agresywniejsze formy nowotworów: W niektórych przypadkach może dojść do transformacji w bardziej agresywne chłoniaki, takie jak chłoniak rozlany z dużych komórek B (DLBCL).
• Osłabienie odporności: Choroba prowadzi do osłabienia układu odpornościowego, co zwiększa ryzyko infekcji.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod prewencyjnych: Ze względu na genetyczne uwarunkowania choroby oraz jej przewlekły charakter, nie istnieją skuteczne metody prewencyjne.

Diagnoza

• Immunofenotypowanie: Testy immunohistochemiczne pozwalają na identyfikację komórek nowotworowych na podstawie obecności markerów, takich jak CD5 i CD19.
• Badania molekularne: Wykrywanie mutacji w genach takich jak MYC oraz TP53 pomaga w potwierdzeniu diagnozy i prognozowaniu choroby.

Leczenie

• Chemioterapia i terapie celowane: Terapie takie jak inhibitory kinazy Bruton (BTK) oraz inhibitory BCL-2, w połączeniu z chemioterapią, stanowią standard leczenia.
• Nowe terapie: Terapie CAR-T (z użyciem genetycznie modyfikowanych limfocytów T) oraz inhibitory ścieżek sygnalizacji B-komórkowej stanowią obiecujące podejścia terapeutyczne.

Rokowania

• Zróżnicowane rokowania: Przebieg choroby może być powolny, z długimi okresami remisji, lecz niektóre przypadki wymagają intensywnego leczenia ze względu na agresywną progresję.

Źródła (Dojrzałe Nowotwory Komórek B z Zachowaniem Leukemicznym):

• Kipps, T., Stevenson, F., Wu, C. J., Croce, C., Packham, G., Wierda, W., et al. (2017) – Chronic lymphocytic leukaemia (tłum. Przewlekła białaczka limfocytowa)
• Lumish, M., Falchi, L., Imber, B., Scordo, M., von Keudell, G., & Joffe, E. (2021) – How we treat mature B-cell neoplasms (indolent B-cell lymphomas) (tłum. Jak leczymy dojrzałe nowotwory komórek B (indolentne chłoniaki komórek B))
• Nasr, M., Perry, A. M., & Skrabek, P. (2019) – Mature B-Cell Neoplasms (tłum. Dojrzałe nowotwory komórek B)
• Onaindía, A., Medeiros, L., & Patel, K. (2017) – Clinical utility of recently identified diagnostic, prognostic, and predictive molecular biomarkers in mature B-cell neoplasms (tłum. Użyteczność diagnostyczna, prognostyczna i predykcyjna nowych biomarkerów molekularnych w dojrzałych nowotworach komórek B)
• Cobaleda, C., Vicente-Dueñas, C., & Sánchez-García, I. (2021) – Infectious triggers and novel therapeutic opportunities in childhood B cell leukaemia (tłum. Czynniki infekcyjne i nowe możliwości terapeutyczne w dziecięcej białaczce z komórek B)

4.1 Przewlekła Białaczka Limfocytowa

Co To Jest Przewlekła Białaczka Limfocytowa (ang. Chronic Lymphocytic Leukaemia) [łac. Leucaemia Lymphocytica Chronica]

Przewlekła białaczka limfocytowa (CLL) to najczęstszy rodzaj białaczki dorosłych w krajach rozwiniętych, charakteryzujący się nagromadzeniem małych, dojrzałych limfocytów B w krwi obwodowej, szpiku kostnym i węzłach chłonnych. CLL cechuje się heterogennym przebiegiem, od łagodnego po agresywny, co wymaga zindywidualizowanego podejścia do leczenia.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Kluczowe mutacje, takie jak w genach TP53 oraz NOTCH1, wpływają na przebieg choroby i odpowiedź na leczenie.
• Dysfunkcja układu immunologicznego: Niekontrolowane namnażanie się limfocytów B prowadzi do zaburzeń w układzie odpornościowym, sprzyjając wzrostowi komórek nowotworowych.

Objawy

• Powiększenie węzłów chłonnych i śledziony: Często występuje limfadenopatia oraz hepatosplenomegalia.
• Osłabienie i infekcje: Choroba często objawia się zmęczeniem oraz zwiększoną podatnością na infekcje z powodu immunosupresji.

Powikłania

• Transformacja do bardziej agresywnych nowotworów: W niektórych przypadkach dochodzi do transformacji w chłoniaka rozlanego z dużych komórek B (DLBCL), co pogarsza rokowanie.
• Nawracające infekcje: Pacjenci są narażeni na infekcje oportunistyczne ze względu na immunosupresję wynikającą z choroby i leczenia.

Zapobieganie

• Brak skutecznych metod prewencyjnych: Ze względu na genetyczne podłoże choroby oraz nieznaną etiologię, prewencja CLL jest obecnie niemożliwa.

Diagnoza

• Badania morfologiczne i immunofenotypowanie: W celu rozpoznania CLL wykonuje się immunofenotypowanie limfocytów B, z uwzględnieniem markerów CD5 i CD19.
• Analiza mutacji: Testy molekularne na obecność mutacji w TP53 oraz innych genach mogą być pomocne w prognozowaniu i wyborze terapii.

Leczenie

• Chemioterapia i immunoterapia: Terapia oparta na inhibitorach kinazy Bruton (ibrutinib) i antagonistach BCL-2 (venetoklaks) stanowi nowy standard leczenia.
• Terapie celowane: Terapie z inhibitorami szlaku B-komórkowego oraz immunomodulatory wykazują skuteczność w leczeniu zaawansowanych i opornych przypadków.

Rokowania

• Różnorodny przebieg kliniczny: CLL może mieć przebieg od łagodnego do agresywnego, co wpływa na długoterminowe rokowanie i wymaga intensywnego monitorowania u pacjentów o wysokim ryzyku progresji.

Źródła (Przewlekła Białaczka Limfocytowa):

• Hallek, M., Shanafelt, T., Eichhorst, B. (2018) – Chronic lymphocytic leukaemia (tłum. Przewlekła białaczka limfocytowa)
• Kipps, T., Stevenson, F., Wu, C. J., et al. (2017) – Chronic lymphocytic leukaemia (tłum. Przewlekła białaczka limfocytowa)
• Scarfò, L., Ferreri, A., Ghia, P. (2016) – Chronic lymphocytic leukaemia (tłum. Przewlekła białaczka limfocytowa)
• Crassini, K. R., Stevenson, W., Mulligan, S., Best, O. G. (2019) – Molecular pathogenesis of chronic lymphocytic leukaemia (tłum. Patogeneza molekularna przewlekłej białaczki limfocytowej)
• Bosch, F., Dalla-Favera, R. (2019) – Chronic lymphocytic leukaemia: from genetics to treatment (tłum. Przewlekła białaczka limfocytowa: od genetyki do leczenia)

4.1.1 Mały Chłoniak Limfocytowy

Co To Jest Mały Chłoniak Limfocytowy (ang. Small Lymphocytic Lymphoma) [łac. Lymphoma Lymphocytarium Parvum]

Mały chłoniak limfocytowy (SLL) to nowotwór złośliwy wywodzący się z dojrzałych limfocytów B, który dzieli wspólne cechy biologiczne i morfologiczne z przewlekłą białaczką limfocytową (CLL). SLL różni się od CLL głównie tym, że nie wykazuje leukocytozy i jest ograniczony do węzłów chłonnych i szpiku kostnego. Jest to indolentny nowotwór, który często nie wymaga agresywnego leczenia.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Zaburzenia w kluczowych genach, takich jak TP53 i NOTCH1, wpływają na rozwój i przebieg SLL.
• Dysfunkcja układu immunologicznego: Przewlekłe zaburzenia immunologiczne mogą sprzyjać rozwojowi SLL.

Objawy

• Powiększenie węzłów chłonnych i śledziony: Często występuje limfadenopatia, a w niektórych przypadkach także powiększenie śledziony.
• Objawy ogólne: W miarę rozwoju choroby pacjenci mogą odczuwać zmęczenie, nocne poty i utratę masy ciała.

Powikłania

• Przekształcenie w agresywny chłoniak: W niektórych przypadkach SLL może transformować się w bardziej agresywny typ, na przykład chłoniak rozlany z dużych komórek B (DLBCL), co pogarsza rokowanie.
• Osłabienie odporności: Choroba może prowadzić do zmniejszenia zdolności organizmu do zwalczania infekcji.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod prewencyjnych: Nie są znane skuteczne metody prewencji, ze względu na genetyczne podłoże choroby.

Diagnoza

• Immunofenotypowanie: Diagnoza SLL opiera się na analizie markerów komórkowych, takich jak CD5 i CD23.
• Biopsja węzłów chłonnych: Potwierdza obecność komórek nowotworowych o charakterystyce małych limfocytów.

Leczenie

• Chemioterapia i immunoterapia: Standardowe terapie obejmują stosowanie inhibitorów kinazy Brutona (ibrutinib) i antagonistów BCL-2 (venetoklaks).
• Obserwacja: W wielu przypadkach, szczególnie u pacjentów bezobjawowych, stosuje się strategię „czekaj i obserwuj”.

Rokowania

• Przebieg przewlekły: SLL zazwyczaj ma łagodny przebieg, a pacjenci mogą przez długi czas pozostawać bezobjawowi i bez potrzeby leczenia.

Źródła (Mały Chłoniak Limfocytowy):

• Zelenetz, A., Gordon, L., Wierda, W., et al. (2015) – Chronic lymphocytic leukemia/small lymphocytic lymphoma, version 1.2015 (tłum. Przewlekła białaczka limfocytowa/mały chłoniak limfocytowy)
• Kipps, T., Stevenson, F., Wu, C. J., et al. (2017) – Chronic lymphocytic leukaemia (tłum. Przewlekła białaczka limfocytowa)
• Lumish, M., Falchi, L., Imber, B., et al. (2021) – How we treat mature B-cell neoplasms (indolent B-cell lymphomas) (tłum. Jak leczymy dojrzałe nowotwory komórek B (indolentne chłoniaki komórek B))
• Nasr, M., Perry, A. M., Skrabek, P. (2019) – Mature B-Cell Neoplasms (tłum. Dojrzałe nowotwory komórek B)
• Onaindía, A., Medeiros, L., Patel, K. (2017) – Clinical utility of recently identified diagnostic, prognostic, and predictive molecular biomarkers in mature B-cell neoplasms (tłum. Użyteczność diagnostyczna, prognostyczna i predykcyjna nowych biomarkerów molekularnych w dojrzałych nowotworach komórek B)

4.1.2 Przewlekła Białaczka Limfocytowa Typu B-komórkowego

Co To Jest Przewlekła Białaczka Limfocytowa Typu B-komórkowego (ang. Chronic Lymphocytic Leukaemia of B-cell Type) [łac. Leucaemia Lymphocytica Chronica Typi Cellulae B]

Przewlekła białaczka limfocytowa typu B-komórkowego (B-CLL) to najczęstszy typ białaczki występujący u dorosłych w krajach zachodnich. Charakteryzuje się nagromadzeniem klonalnych, CD5+ limfocytów B w krwi, szpiku kostnym i węzłach chłonnych. Choroba ma różnorodny przebieg, od łagodnego po agresywny, co wymaga indywidualnego podejścia terapeutycznego.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Mutacje w genach takich jak TP53 oraz defekty w szlakach sygnalizacyjnych B-komórkowych odgrywają kluczową rolę w rozwoju B-CLL.
• Dysregulacja apoptozy: Zaburzenia w mechanizmach apoptozy prowadzą do nadmiernego przeżycia limfocytów B, co przyczynia się do akumulacji nowotworowych komórek B.

Objawy

• Powiększenie węzłów chłonnych i śledziony: Węzły chłonne oraz śledziona często ulegają powiększeniu, co może być wykryte podczas badania fizykalnego.
• Zmęczenie i zwiększona podatność na infekcje: Osłabiony układ odpornościowy powoduje zmęczenie oraz większą podatność na infekcje.

Powikłania

• Transformacja do bardziej agresywnych chłoniaków: Czasami B-CLL może przekształcić się w bardziej agresywne chłoniaki, takie jak chłoniak rozlany z dużych komórek B.
• Nawracające infekcje: Ze względu na osłabioną odporność pacjenci z B-CLL są bardziej podatni na infekcje, które mogą prowadzić do poważnych komplikacji.

Zapobieganie

• Brak skutecznych metod prewencyjnych: Ze względu na nieznaną etiologię i genetyczne tło choroby nie ma skutecznych metod prewencyjnych dla B-CLL.

Diagnoza

• Immunofenotypowanie: Rozpoznanie B-CLL opiera się na obecności markerów CD5 i CD19 na limfocytach B.
• Analiza molekularna: Badania genetyczne mogą pomóc w ocenie ryzyka progresji choroby.

Leczenie

• Chemioterapia i terapie celowane: Stosowanie inhibitorów kinazy Brutona (BTK) oraz antagonistów BCL-2, takich jak venetoklaks, jest standardem leczenia.
• Immunoterapia: Stosowanie przeciwciał monoklonalnych (np. rituksymab) wspiera chemioterapię w leczeniu zaawansowanych przypadków.

Rokowania

• Przebieg przewlekły: B-CLL zazwyczaj przebiega przewlekle, a leczenie koncentruje się na łagodzeniu objawów i spowalnianiu postępu choroby.

Źródła (Przewlekła Białaczka Limfocytowa Typu B-komórkowego):

• Kipps, T., Stevenson, F., Wu, C. J., et al. (2017) – Chronic lymphocytic leukaemia (tłum. Przewlekła białaczka limfocytowa)
• Hallek, M., Shanafelt, T., Eichhorst, B. (2018) – Chronic lymphocytic leukaemia (tłum. Przewlekła białaczka limfocytowa)
• Scarfò, L., Ferreri, A., Ghia, P. (2016) – Chronic lymphocytic leukaemia (tłum. Przewlekła białaczka limfocytowa)
• Teh, B., Tam, C., Handunnetti, S., et al. (2018) – Infections in patients with chronic lymphocytic leukaemia: Mitigating risk in the era of targeted therapies (tłum. Infekcje u pacjentów z przewlekłą białaczką limfocytową: ograniczenie ryzyka w erze terapii celowanych)
• Ramsay, A., Rodríguez-Justo, M. (2013) – Chronic lymphocytic leukaemia – the role of the microenvironment pathogenesis and therapy (tłum. Przewlekła białaczka limfocytowa – rola mikrośrodowiska w patogenezie i terapii

4.2 Białaczka Prolimfocytowa B-komórkowa

Co To Jest Białaczka Prolimfocytowa B-komórkowa (ang. B-cell Prolymphocytic Leukaemia) [łac. Leucaemia Prolymphocytica Cellulae B]

Białaczka prolimfocytowa B-komórkowa (B-PLL) to rzadka, agresywna postać białaczki z komórek B charakteryzująca się dużą ilością prolimfocytów w krwi obwodowej oraz masywnym powiększeniem śledziony, często przy braku powiększenia węzłów chłonnych. Choroba ma zwykle ciężki przebieg i jest trudna do leczenia.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Mutacje w genach takich jak TP53 są częste w B-PLL, prowadząc do oporności na tradycyjne terapie.
• Zaburzenia cytogenetyczne: Obecność translokacji, takich jak t(11;14), jest obserwowana w niektórych przypadkach, co wpływa na progresję choroby.

Objawy

• Powiększenie śledziony (splenomegalia): Charakterystyczne dla B-PLL jest masywne powiększenie śledziony, często zauważalne podczas badania fizykalnego.
• Objawy ogólne: Zmęczenie, osłabienie i utrata masy ciała są często zgłaszane przez pacjentów.

Powikłania

• Oporność na standardowe leczenie: Wysoka oporność na chemioterapię utrudnia skuteczne leczenie B-PLL.
• Krótki czas przeżycia: Ze względu na agresywny przebieg i oporność na leczenie, mediana przeżycia jest zazwyczaj krótka.

Zapobieganie

• Brak skutecznych metod prewencyjnych: Ze względu na genetyczne podłoże B-PLL, zapobieganie jest trudne do zrealizowania.

Diagnoza

• Badania cytogenetyczne: Wykrywanie translokacji, takich jak t(11;14), oraz mutacji TP53 pomaga w rozpoznaniu i klasyfikacji choroby.
• Immunofenotypowanie: Obecność markerów typowych dla komórek B, takich jak CD19, oraz wysoka liczba prolimfocytów potwierdzają rozpoznanie B-PLL.

Leczenie

• Chemioterapia: Tradycyjne podejścia są często nieskuteczne z powodu oporności, szczególnie u pacjentów z mutacją TP53.
• Inhibitory receptora komórek B: Nowoczesne terapie celowane, takie jak inhibitory kinazy Brutona (BTK), mogą być stosowane jako alternatywa dla opornych przypadków.

Rokowania

• Niekorzystne rokowanie: B-PLL ma zwykle krótki czas przeżycia, co wymaga intensywnego monitorowania i nowych podejść terapeutycznych.

Źródła (Białaczka Prolimfocytowa B-komórkowa):

• Cross, M., Dearden, C. (2019) – B and T cell prolymphocytic leukaemia (tłum. Białaczka prolimfocytowa komórek B i T)
• Dungarwalla, M., Matutes, E., Dearden, C. (2008) – Prolymphocytic leukaemia of B‐ and T‐cell subtype: a state‐of‐the‐art paper (tłum. Białaczka prolimfocytowa podtypów B i T)
• Shokri, F., Mageed, R., Richardson, P., Jefferis, R. (1993) – Immunophenotypic and idiotypic characterisation of the leukaemic B-cells from patients with prolymphocytic leukaemia (tłum. Immunofenotypowe i idiotypowe cechy komórek B u pacjentów z białaczką prolimfocytową)
• Ruchlemer, R., Parry-Jones, N., Brito‐Babapulle, V., et al. (2004) – B‐prolymphocytic leukaemia with t(11;14) revisited (tłum. Białaczka prolimfocytowa B z translokacją t(11;14))
• Le Clech, L., Rizcallah, M., Alavi, Z., Hutin, P. (2013) – Mononeuritis multiplex in a patient with B-cell prolymphocytic leukaemia (tłum. Mononeuritis multiplex u pacjenta z białaczką prolimfocytową B-komórkową)

4.2.1 Białaczka Prolimfocytowa B-komórkowa w Pełnej Remisji

Co To Jest Białaczka Prolimfocytowa B-komórkowa w Pełnej Remisji (ang. B-cell Prolymphocytic Leukaemia in Complete Remission) [łac. Leucaemia Prolymphocytica Cellulae B in Remissione Completa]

Białaczka prolimfocytowa B-komórkowa (B-PLL) w pełnej remisji to stan, w którym agresywna forma białaczki z komórek B, charakteryzująca się dużą ilością prolimfocytów w krwi obwodowej, zostaje całkowicie zahamowana dzięki skutecznej terapii. Osiągnięcie pełnej remisji w B-PLL jest rzadkie i wymaga zaawansowanych metod leczenia.

Przyczyny Remisji

• Terapie celowane: Stosowanie nowoczesnych terapii, takich jak inhibitory BCL-2 (np. venetoklaks), może doprowadzić do pełnej remisji nawet w opornych przypadkach.
• Przeszczepienie szpiku kostnego: Allogeniczne przeszczepienie szpiku stanowi potencjalne leczenie, prowadząc do długotrwałej remisji.

Objawy Remisji

• Normalizacja morfologii krwi: Pełna remisja charakteryzuje się prawidłową liczbą leukocytów oraz brakiem prolimfocytów w krwi.
• Brak splenomegalii i limfadenopatii: Ustąpienie powiększenia śledziony oraz węzłów chłonnych jest pozytywnym wskaźnikiem remisji.

Powikłania

• Nawrót choroby: Ryzyko nawrotu B-PLL pozostaje wysokie, nawet po uzyskaniu pełnej remisji, co wymaga ścisłej kontroli i monitorowania pacjenta.
• Infekcje: Ze względu na wcześniejsze osłabienie układu odpornościowego, pacjenci mogą być bardziej podatni na infekcje.

Zapobieganie Nawrotowi

• Długotrwała obserwacja: Regularne kontrole krwi i obrazowanie pomagają w wykryciu ewentualnego nawrotu choroby we wczesnym stadium.

Diagnoza Remisji

• Analiza cytometryczna i molekularna: Pełna remisja jest potwierdzana poprzez brak wykrywalnych prolimfocytów i normalizację markerów komórkowych.
• FISH i inne badania molekularne: Techniki molekularne, takie jak fluorescencyjna hybrydyzacja in situ (FISH), mogą być stosowane do potwierdzenia remisji na poziomie komórkowym.

Leczenie Utrzymujące Remisję

• Terapia immunomodulująca: Terapie, takie jak zastosowanie rituksymabu, pomagają w długotrwałym utrzymaniu remisji.
• Monitorowanie molekularne: Regularne badania genetyczne i immunologiczne są kluczowe dla długoterminowego zarządzania B-PLL w remisji.

Rokowania

• Ograniczone dane na temat długoterminowego przeżycia: B-PLL ma skomplikowany przebieg, co utrudnia przewidywanie długoterminowego przeżycia nawet po uzyskaniu remisji.

Źródła (Białaczka Prolimfocytowa B-komórkowa w Pełnej Remisji):

• Chen, L. Y., Eyre, T. (2022) – Venetoclax induces deep and durable minimal residual disease‐negative remission in high‐risk TP53 disrupted B prolymphocytic leukaemia (tłum. Venetoklaks indukuje głęboką i trwałą remisję w B-PLL z wysokim ryzykiem uszkodzenia TP53)
• Tempescul, A., Feuerbach, J., Ianotto, J., et al. (2008) – A combination therapy with fludarabine, mitoxantrone and rituximab induces complete immunophenotypical remission in B-cell prolymphocytic leukaemia (tłum. Terapia skojarzona z fludarabiną, mitoksantronem i rituksymabem wywołuje pełną remisję immunofenotypową w B-PLL)
• Mourad, Y. A., Taher, A., Chehal, A., Shamseddine, A. (2004) – Successful treatment of B-cell prolymphocytic leukemia with monoclonal anti-CD20 antibody (tłum. Udane leczenie B-PLL za pomocą przeciwciała monoklonalnego anty-CD20)
• Cross, M., Dearden, C. (2019) – B and T cell prolymphocytic leukaemia (tłum. Białaczka prolimfocytowa B i T-komórkowa)
• Arima, H., Ono, Y., Tabata, S., et al. (2014) – Successful allogeneic hematopoietic stem cell transplantation with reduced-intensity conditioning for B-cell prolymphocytic leukemia in partial remission (tłum. Udany przeszczep allogeniczny hematopoetyczny ze zmniejszonym kondycjonowaniem dla B-PLL w częściowej remisji)

4.3 Białaczka Włochatokomórkowa

Co To Jest Białaczka Włochatokomórkowa (ang. Hairy-cell Leukaemia) [łac. Leucaemia Cellulae Pilosae]

Białaczka włochatokomórkowa (HCL) to rzadki, przewlekły nowotwór z komórek B, charakteryzujący się obecnością limfocytów z charakterystycznymi wypustkami cytoplazmatycznymi, które przypominają włoski. Nowotwór ten zwykle obejmuje szpik kostny, śledzionę i czasem inne narządy.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: W około 80–90% przypadków obecna jest mutacja BRAF V600E, która przyczynia się do niekontrolowanej proliferacji komórek nowotworowych.
• Dysfunkcja układu immunologicznego: Niekontrolowany wzrost limfocytów B prowadzi do osłabienia układu odpornościowego, co zwiększa podatność na infekcje.

Objawy

• Splenomegalia (powiększenie śledziony): Jest to jedno z najczęstszych objawów, które może prowadzić do bólu brzucha i uczucia pełności.
• Pancytopenia: Obniżenie liczby krwinek białych, czerwonych oraz płytek krwi, co prowadzi do osłabienia, infekcji i łatwego siniaczenia.
• Powtarzające się infekcje: Chorzy są bardziej podatni na infekcje, szczególnie na infekcje bakteryjne i grzybicze.

Powikłania

• Nawrót choroby: Pomimo odpowiedzi na leczenie, choroba ma tendencję do nawrotów, co wymaga stałego monitorowania i dalszych terapii.
• Infekcje: Ze względu na osłabienie odporności, pacjenci mogą doświadczać częstych infekcji, które mogą być trudne do opanowania.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod prewencyjnych: Ze względu na rzadkość i genetyczne podłoże HCL nie istnieją skuteczne metody prewencji.

Diagnoza

• Badania morfologiczne i immunofenotypowe: Diagnoza opiera się na identyfikacji charakterystycznych „włochatych” limfocytów oraz markerów takich jak CD19, CD25 i CD11c.
• Testy genetyczne: Wykrycie mutacji BRAF V600E potwierdza rozpoznanie HCL.

Leczenie

• Analogi purynowe (cladribina i pentostatyna): Stanowią standard leczenia, a pacjenci często osiągają pełną lub częściową remisję.
• Immunoterapia: Przeciwciała monoklonalne, takie jak rituksymab, stosuje się w przypadkach opornych lub nawrotowych.
• Terapia celowana: Inhibitory BRAF, takie jak vemurafenib, są stosowane w przypadkach z mutacją BRAF i stanowią alternatywę dla opornych przypadków.

Rokowania

• Długotrwałe przeżycie: Dzięki skutecznym terapiom, wielu pacjentów z HCL żyje przez wiele lat, a w niektórych przypadkach całkowite wyleczenie jest możliwe.

Źródła (Białaczka Włochatokomórkowa):

• Wotherspoon, A., Attygalle, A., Mendes, L. S. T. (2015) – Bone marrow and splenic histology in hairy cell leukaemia (tłum. Histologia szpiku kostnego i śledziony w białaczce włochatokomórkowej)
• Saeed, A., Khaliq, M. (2021) – Hairy cell leukaemia (tłum. Białaczka włochatokomórkowa)
• Mey, U., Strehl, J., Gorschlüter, M., et al. (2003) – Advances in the treatment of hairy-cell leukaemia (tłum. Postępy w leczeniu białaczki włochatokomórkowej)
• Platanias, L., Golomb, H. (1993) – Hairy cell leukaemia: review of treatment (tłum. Przegląd leczenia białaczki włochatokomórkowej)
• Matutes, E., Martínez-Trillos, A., Campo, E. (2015) – Hairy cell leukaemia-variant: Disease features and treatment (tłum. Wariant białaczki włochatokomórkowej: cechy choroby i leczenie)

4.4 Chłoniak Śledzionowy B-komórkowy

Co To Jest Chłoniak Śledzionowy B-komórkowy (ang. Splenic B-cell Lymphoma) [łac. Lymphoma Cellulae B Splenica]

Chłoniak śledzionowy B-komórkowy, w tym głównie chłoniak strefy brzeżnej śledziony (SMZL), to rzadka, indolentna postać chłoniaka z komórek B, rozwijająca się w śledzionie i często obejmująca szpik kostny oraz krew obwodową. Ze względu na powolny przebieg choroby, SMZL nie zawsze wymaga natychmiastowego leczenia.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Typowe mutacje, takie jak w genach NOTCH2, KLF2 oraz delecja 7q, odgrywają kluczową rolę w powstawaniu SMZL.
• Infekcja wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV): W niektórych przypadkach obserwuje się związek między HCV a rozwojem SMZL, co sugeruje rolę przewlekłego zapalenia w patogenezie choroby.

Objawy

• Splenomegalia (powiększenie śledziony): Jest to najczęstszy objaw, który może powodować uczucie pełności lub bólu w lewym podżebrzu.
• Limfocytoza i cytopenie: Wzrost liczby limfocytów oraz obniżenie liczby innych krwinek są typowe dla SMZL.
• Objawy ogólne: Często występuje zmęczenie, utrata masy ciała i osłabienie.

Powikłania

• Transformacja do chłoniaka o wyższym stopniu złośliwości: W niektórych przypadkach SMZL może przekształcić się w agresywniejszy nowotwór, co wpływa na rokowanie.
• Powikłania autoimmunologiczne: Choroba może prowadzić do rozwoju powikłań autoimmunologicznych, takich jak anemia hemolityczna.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod prewencyjnych: Ze względu na złożoność genetyczną i środowiskową SMZL, skuteczne metody prewencyjne są nieznane.

Diagnoza

• Badania histopatologiczne i immunofenotypowanie: Diagnoza wymaga analizy markerów komórkowych, takich jak CD20, oraz typowych mutacji genetycznych.
• Splenektomia: W przypadkach trudnych diagnostycznie wykonuje się splenektomię w celu analizy tkanki śledziony.

Leczenie

• Splenektomia: Chirurgiczne usunięcie śledziony jest często stosowane w celu złagodzenia objawów i poprawy jakości życia.
• Immunoterapia: Rituksymab, samodzielnie lub w połączeniu z chemioterapią, jest stosowany w przypadkach progresji lub nawrotów choroby.

Rokowania

• Indolentny przebieg: Przebieg SMZL jest często łagodny, a mediana przeżycia wynosi około 10 lat, choć przypadki z transformacją nowotworową mają gorsze rokowanie.

Źródła (Chłoniak Śledzionowy B-komórkowy):

• Arcaini, L., Rossi, D., Paulli, M. (2016) – Splenic marginal zone lymphoma: from genetics to management (tłum. Chłoniak strefy brzeżnej śledziony: od genetyki do zarządzania)
• Vincent-Fabert, C., Soubeyran, I., Vélasco, V., Parrens, M., Jeannet, R., et al. (2019) – Inflamed phenotype of splenic marginal zone B-cell lymphomas with expression of PD-L1 by intratumoral monocytes/macrophages and dendritic cells (tłum. Fenotyp zapalny chłoniaka strefy brzeżnej śledziony z ekspresją PD-L1 przez komórki jednojądrzaste i dendrytyczne)
• Nakamoto, R., Okuyama, C., Utsumi, T., Yamamoto, Y. (2019) – Splenic marginal zone B-cell lymphoma with splenic infarction in a patient with cold agglutinin disease (tłum. Chłoniak strefy brzeżnej śledziony z zawałem śledziony u pacjenta z chorobą zimnych aglutynin)
• Bonfiglio, F., Bruscaggin, A., Guidetti, F., Terzi di Bergamo, L., et al. (2021) – Genetic and Phenotypic Attributes of Splenic Marginal Zone Lymphoma (tłum. Genetyczne i fenotypowe cechy chłoniaka strefy brzeżnej śledziony)
• Yilmaz, E., Chhina, A., Nava, V., Aggarwal, A. (2021) – A Review on Splenic Diffuse Red Pulp Small B-Cell Lymphoma (tłum. Przegląd rozlanego chłoniaka strefy czerwonej śledziony z małych komórek B)
• Kanellis, G., Mollejo, M., Montes-Moreno, S., et al. (2010) – Splenic diffuse red pulp small B-cell lymphoma (tłum. Rozlany chłoniak małych komórek B strefy czerwonej śledziony)
• Franco, V., Florena, A., Iannitto, E. (2003) – Splenic marginal zone lymphoma (tłum. Chłoniak strefy brzeżnej śledziony)
• Behdad, A., Bailey, N. (2014) – Diagnosis of splenic B-cell lymphomas in the bone marrow (tłum. Diagnoza chłoniaków B-komórkowych śledziony w szpiku kostnym)
• Thieblemont, C., Felman, P., Berger, F., et al. (2002) – Treatment of splenic marginal zone B-cell lymphoma (tłum. Leczenie chłoniaka strefy brzeżnej śledziony)

4.5 Białaczka Śledzionowa B-komórkowa

Co To Jest Białaczka Śledzionowa B-komórkowa (ang. Splenic B-cell Leukaemia) [łac. Leucaemia Cellulae B Splenica]

Białaczka śledzionowa B-komórkowa to rzadki rodzaj białaczki charakteryzujący się nagromadzeniem nowotworowych limfocytów B, szczególnie w śledzionie, szpiku kostnym i krwi obwodowej. Ta choroba wykazuje podobieństwa do innych przewlekłych białaczek i chłoniaków, co utrudnia jej rozpoznanie.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: W niektórych przypadkach stwierdza się mutacje genetyczne, takie jak mutacja BRAF, co wpływa na rozwój nowotworu.
• Predyspozycje immunologiczne: Czynniki związane z dysfunkcjami układu odpornościowego mogą przyczyniać się do rozwoju białaczki śledzionowej.

Objawy

• Splenomegalia (powiększenie śledziony): Jednym z głównych objawów jest powiększenie śledziony, co może prowadzić do uczucia dyskomfortu w jamie brzusznej.
• Cytopenia: Obniżenie liczby różnych typów krwinek, co może prowadzić do zmęczenia, podatności na infekcje oraz łatwego tworzenia się siniaków.

Powikłania

• Infekcje: Osłabienie odporności często skutkuje zwiększoną podatnością na infekcje bakteryjne i grzybicze.
• Nawrót choroby: Ze względu na charakter przewlekły, białaczka śledzionowa może nawracać, nawet po leczeniu.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod prewencyjnych: Ze względu na złożoną etiologię i rzadkość występowania nie istnieją skuteczne metody prewencji.

Diagnoza

• Badania morfologiczne i immunofenotypowe: Diagnoza wymaga analizy markerów komórkowych takich jak CD20, a także charakterystycznych cech morfologicznych komórek w szpiku kostnym i śledzionie.
• Analiza genetyczna: W niektórych przypadkach stosuje się badania genetyczne, aby potwierdzić obecność mutacji, takich jak BRAF V600E, wspólnej dla innych białaczek B-komórkowych.

Leczenie

• Immunoterapia i chemioterapia: Stosowanie rytuksymabu i innych leków może być skuteczne w kontrolowaniu choroby.
• Splenektomia: Chirurgiczne usunięcie śledziony jest często wykonywane, aby zmniejszyć objawy i poprawić jakość życia pacjentów.

Rokowania

• Przewlekły charakter: Choroba ma przebieg przewlekły, co oznacza, że rokowania zależą od odpowiedzi na leczenie i indywidualnych cech pacjenta.

Źródła (Białaczka Śledzionowa B-komórkowa):

• Oscier, D., Stamatopoulos, K., Mirandari, A., Strefford, J. (2022) – The Genomics of Hairy Cell Leukaemia and Splenic Diffuse Red Pulp Lymphoma (tłum. Genomika białaczki włochatokomórkowej i chłoniaka śledzionowego czerwonej miazgi)
• Wotherspoon, A., Attygalle, A., Mendes, L. S. T. (2015) – Bone marrow and splenic histology in hairy cell leukaemia (tłum. Histologia szpiku kostnego i śledziony w białaczce włochatokomórkowej)
• Singh, A., Bates, T., Wetherley‐Mein, G. (2009) – A preliminary study of low-dose splenic irradiation for the treatment of chronic lymphocytic and prolymphocytic leukaemias (tłum. Wstępne badanie niskodawkowego napromieniania śledziony w leczeniu przewlekłych białaczek limfocytowych i prolimfocytowych)

5. Nowotwory Komórek Plazmatycznych

Co To Są Nowotwory Komórek Plazmatycznych (ang. Plasma Cell Neoplasms) [łac. Neoplasmata Cellulae Plasmatis]

Nowotwory komórek plazmatycznych to grupa nowotworów wywodzących się z klonalnej proliferacji komórek plazmatycznych. W tej grupie znajdują się takie jednostki jak szpiczak mnogi (MM), gammapatia monoklonalna o nieokreślonym znaczeniu (MGUS), szpiczak odosobniony oraz zespół POEMS. Nowotwory te mogą mieć charakter łagodny lub złośliwy, a ich obecność jest zazwyczaj związana z produkcją monoklonalnej immunoglobuliny, tzw. „białka M”.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Zmiany genetyczne, takie jak mutacje w genach TP53 oraz nadekspresja genu MMSET, przyczyniają się do transformacji nowotworowej komórek plazmatycznych.
• Przewlekłe stany zapalne: Niektóre typy tych nowotworów mogą być związane z przewlekłymi stanami zapalnymi, jak w przypadku POEMS, który charakteryzuje się obecnością wielonarządowych objawów związanych z nadprodukcją cytokin.

Objawy

• Zaburzenia hematologiczne: Zwiększona liczba monoklonalnych immunoglobulin we krwi oraz cytopenie są typowe dla nowotworów komórek plazmatycznych.
• Złamania patologiczne: W przypadku szpiczaka mnogiego występują charakterystyczne zmiany kostne, takie jak lityczne ubytki w kościach, które prowadzą do zwiększonego ryzyka złamań.
• Objawy paraneoplastyczne: Zespoły paraneoplastyczne mogą obejmować polineuropatie i zmiany skórne, szczególnie w zespole POEMS.

Powikłania

• Uszkodzenie nerek: Z powodu odkładania się białka monoklonalnego w nerkach, pacjenci mogą doświadczać uszkodzenia funkcji nerek, co jest charakterystyczne dla szpiczaka mnogiego.
• Zwiększona podatność na infekcje: Ze względu na dysfunkcje immunologiczne pacjenci są narażeni na częste infekcje.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod prewencyjnych: Ze względu na złożoną etiologię nie ma specyficznych metod zapobiegania tym nowotworom.

Diagnoza

• Elektroforeza białek surowicy: Służy do wykrywania „białka M” we krwi, które jest wskaźnikiem obecności komórek plazmatycznych.
• Badania obrazowe i biopsja szpiku: Używane do oceny zaawansowania choroby i potwierdzenia obecności nowotworowych komórek plazmatycznych.

Leczenie

• Leczenie wielolekowe: W przypadku szpiczaka mnogiego standardem jest stosowanie leków immunomodulujących, inhibitorów proteasomów i monoklonalnych przeciwciał.
• Przeszczepienie szpiku: U pacjentów z zaawansowanym szpiczakiem często rozważa się autologiczny przeszczep szpiku kostnego.

Rokowania

• Zróżnicowane prognozy: Rokowanie zależy od podtypu nowotworu, stopnia zaawansowania oraz odpowiedzi na leczenie, przy czym szpiczak mnogi zwykle ma charakter przewlekły.

Źródła (Nowotwory Komórek Plazmatycznych):

• Buon, E., Guang, M. H. Z., Bianchi, G. (2018) – Plasma Cell Neoplasms: an overview (tłum. Przegląd nowotworów komórek plazmatycznych)
• Wilson, C. S. (2018) – Plasma Cell Neoplasms (tłum. Nowotwory komórek plazmatycznych)
• Lu, C. M. (2020) – Plasma Cell Neoplasms (Including Plasma Cell Myeloma) (tłum. Nowotwory komórek plazmatycznych, w tym szpiczak mnogi)
• Lin, P. (2018) – Multiple myeloma and other plasma cell neoplasms (tłum. Szpiczak mnogi i inne nowotwory komórek plazmatycznych)
• Lee, D. S., Chng, W., Shimizu, K. (2014) – Plasma Cell Neoplasms: Genetics, Pathobiology, and New Therapeutic Strategies (tłum. Nowotwory komórek plazmatycznych: genetyka, patobiologia i nowe strategie terapeutyczne)

5.1 Gammapatia Monoklonalna

Co To Jest Gammapatia Monoklonalna (ang. Monoclonal Gammopathy) [łac. Gammapathia Monoclonalis]

Gammapatia monoklonalna to schorzenie charakteryzujące się proliferacją jednego klonu komórek plazmatycznych, który produkuje jednolite białko monoklonalne (białko M). Często jest to bezobjawowy stan, klasyfikowany jako gammapatia monoklonalna o nieokreślonym znaczeniu (MGUS). Stan ten może jednak prowadzić do poważniejszych chorób, takich jak szpiczak mnogi lub amyloidoza.

Przyczyny

• Proliferacja klonalna komórek plazmatycznych: Klonalna proliferacja komórek produkujących immunoglobuliny, często związana z mutacjami genetycznymi w tych komórkach.
• Czynniki genetyczne: Badania wskazują na podłoże genetyczne oraz rodzinne występowanie MGUS, szczególnie wśród krewnych osób z chorobami nowotworowymi układu krwiotwórczego.

Objawy

• Zazwyczaj bezobjawowy przebieg: MGUS zwykle nie powoduje objawów i jest wykrywany przypadkowo podczas rutynowych badań.
• Objawy związane z uszkodzeniem narządów: W rzadkich przypadkach może dojść do uszkodzenia narządów, takich jak nerki, na skutek odkładania się białek monoklonalnych.

Powikłania

• Ryzyko transformacji nowotworowej: MGUS może przekształcić się w szpiczaka mnogiego lub inne złośliwe choroby plazmatycznych komórek krwi, z ryzykiem około 1% rocznie.
• Zespoły paraneoplastyczne: W rzadkich przypadkach mogą wystąpić objawy paraneoplastyczne, takie jak neuropatie, związane z odkładaniem białek w tkankach.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod prewencyjnych: Nie istnieją znane metody zapobiegania, ponieważ dokładne przyczyny rozwoju MGUS są nieznane.

Diagnoza

• Elektroforeza białek surowicy: Wykorzystywana do wykrycia obecności monoklonalnych immunoglobulin.
• Immunofiksacja: Pomaga w identyfikacji typu białka monoklonalnego oraz monitorowaniu pacjentów pod kątem ewentualnej progresji.

Leczenie

• Monitorowanie: Zwykle MGUS wymaga jedynie regularnej kontroli, a nie natychmiastowego leczenia.
• Terapia w przypadku progresji: W przypadkach przejścia w złośliwy stan, stosuje się leczenie antynowotworowe, takie jak chemioterapia lub przeszczepienie komórek macierzystych.

Rokowania

• Długotrwały przebieg: Większość pacjentów z MGUS nie doświadcza progresji do nowotworu, ale konieczne jest regularne monitorowanie.

Źródła (Gammapatia Monoklonalna):

• Fermand, J., Bridoux, F., Dispenzieri, A., et al. (2018) – Monoclonal gammopathy of clinical significance: a novel concept with therapeutic implications (tłum. Gammapatia monoklonalna o znaczeniu klinicznym: nowa koncepcja z implikacjami terapeutycznymi)
• Mouhieddine, T., Weeks, L., Ghobrial, I. (2019) – Monoclonal gammopathy of undetermined significance (tłum. Gammapatia monoklonalna o nieokreślonym znaczeniu)
• Al-Hussain, T. O., Hussein, M., Al Mana, H., et al. (2015) – Renal Involvement in Monoclonal Gammopathy (tłum. Nerkowe powikłania gammapatii monoklonalnej)
• Landgren, O., Weiss, B. (2009) – Patterns of monoclonal gammopathy of undetermined significance and multiple myeloma in various ethnic/racial groups: support for genetic factors in pathogenesis (tłum. Wzorce gammapatii monoklonalnej o nieokreślonym znaczeniu i szpiczaka mnogiego w różnych grupach etnicznych: wsparcie dla czynników genetycznych w patogenezie)
• Glavey, S., Leung, N. (2016) – Monoclonal gammopathy: The good, the bad and the ugly (tłum. Gammapatia monoklonalna: pozytywy, zagrożenia i niebezpieczeństwa)

5.2 Szpiczak Plazmocytowy

Co To Jest Szpiczak Plazmocytowy (ang. Plasma Cell Myeloma) [łac. Myeloma Cellulae Plasmatis]

Szpiczak plazmocytowy to nowotwór złośliwy komórek plazmatycznych, rozwijający się głównie w szpiku kostnym, który charakteryzuje się nadprodukcją monoklonalnych immunoglobulin, tzw. białka M. Choroba występuje głównie u osób starszych i może prowadzić do licznych powikłań, takich jak uszkodzenie kości, nerek oraz zaburzenia odporności.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: W szpiczaku plazmocytowym częste są mutacje w genach, takich jak TP53 oraz mutacje w szlakach sygnałowych, które przyspieszają proliferację komórek nowotworowych.
• Zaburzenia immunologiczne: Szpiczak jest również związany z nadprodukcją cytokin, takich jak IL-6, które wpływają na wzrost i przetrwanie komórek nowotworowych.

Objawy

• Bóle kości i patologiczne złamania: Choroba może prowadzić do rozległych zmian osteolitycznych, co zwiększa ryzyko złamań.
• Niewydolność nerek: Wysokie stężenie białka M może prowadzić do odkładania się immunoglobulin w nerkach, co skutkuje ich uszkodzeniem.
• Częste infekcje: Dysfunkcja układu odpornościowego sprawia, że pacjenci są podatni na infekcje.

Powikłania

• Anemia i cytopenie: Szpiczak plazmocytowy prowadzi do wypierania prawidłowych komórek krwiotwórczych, co prowadzi do anemii i innych zaburzeń krwi.
• Zwiększone ryzyko nowotworów wtórnych: Część pacjentów ze szpiczakiem ma zwiększone ryzyko rozwoju innych nowotworów krwi.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod prewencyjnych: Ze względu na złożone podłoże genetyczne nie ma skutecznych metod prewencji.

Diagnoza

• Biopsja szpiku kostnego: Diagnoza szpiczaka wymaga oceny szpiku kostnego, w którym stwierdza się obecność licznych komórek plazmatycznych.
• Elektroforeza białek surowicy i moczu: Pomaga wykryć obecność białka M, które jest markerem obecności nowotworowych komórek plazmatycznych.

Leczenie

• Leki immunomodulujące i inhibitory proteasomów: Stanowią podstawę terapii, pomagając w kontrolowaniu wzrostu komórek nowotworowych.
• Przeszczepienie szpiku kostnego: Stosowane jest u pacjentów kwalifikujących się do intensywnej terapii, co może prowadzić do dłuższych remisji.

Rokowania

• Przewlekły charakter choroby: Szpiczak plazmocytowy ma zazwyczaj charakter przewlekły, a rokowanie zależy od odpowiedzi na leczenie oraz zaawansowania choroby.

Źródła (Szpiczak Plazmocytowy):

• Egan, P., Drain, S., Conway, C., Bjourson, A., Alexander, H. (2016) – Towards Stratified Medicine in Plasma Cell Myeloma (tłum. W kierunku medycyny stratygrafii w szpiczaku plazmocytowym)
• Abd, B. A., Mohammed, M. (2020) – Multiple myeloma, the plasma cell cancer: An overview (tłum. Szpiczak mnogi, nowotwór komórek plazmatycznych: przegląd)
• Noll, J., Williams, S. A., Tong, C. M., et al. (2014) – Myeloma plasma cells alter the bone marrow microenvironment by stimulating the proliferation of mesenchymal stromal cells (tłum. Komórki plazmatyczne szpiczaka zmieniają mikrośrodowisko szpiku kostnego, stymulując proliferację komórek mezenchymalnych)
• Larrea, C. F., Kyle, R., Durie, B., et al. (2013) – Plasma cell leukemia: consensus statement on diagnostic requirements, response criteria and treatment recommendations by the International Myeloma Working Group (tłum. Białaczka plazmocytowa: Konsensus diagnostyczny i rekomendacje terapeutyczne)
• Mehta, A. (2015) – Multiple myeloma (tłum. Szpiczak mnogi)

5.3 Plazmocytoma Pojedyncza

Co To Jest Plazmocytoma Pojedyncza (ang. Solitary Plasmacytoma) [łac. Plasmocytoma Solitaria]

Plazmocytoma pojedyncza to rzadka postać nowotworu komórek plazmatycznych, charakteryzująca się obecnością izolowanej masy plazmocytów, która nie wykazuje cech choroby systemowej. Występuje w dwóch formach: plazmocytoma kostna, rozwijająca się w kościach, oraz plazmocytoma pozakostna, dotycząca tkanek miękkich, zwłaszcza górnych dróg oddechowych.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne i dyskrazja plazmocytowa: Rozwój plazmocytomy jest związany z klonalną proliferacją plazmocytów, jednak dokładne mutacje genetyczne pozostają nie w pełni zrozumiane.
• Czynniki środowiskowe i traumy: Rzadko plazmocytoma może wystąpić po urazach, chociaż ten związek jest słabo udokumentowany.

Objawy

• Ból w miejscu zmiany: U pacjentów często występuje ból kostny, szczególnie w przypadku plazmocytomy kostnej.
• Masa w tkankach miękkich: W plazmocytomie pozakostnej często obserwuje się masę w obszarze dróg oddechowych, co może powodować problemy z oddychaniem lub przełykaniem.

Powikłania

• Rozwój szpiczaka mnogiego: Do 50% pacjentów z plazmocytomą kostną i 30% z pozakostną rozwija w ciągu 10 lat szpiczaka mnogiego.
• Nawrót choroby: Ze względu na ograniczoną odpowiedź na leczenie w niektórych przypadkach występują nawroty lokalne lub progresja do szpiczaka mnogiego.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod prewencyjnych: Ze względu na rzadkość oraz niewyjaśnioną etiologię, nie ma specyficznych metod prewencji.

Diagnoza

• Badania obrazowe (PET/CT): Służą do wykluczenia innych ognisk nowotworowych, szczególnie przy podejrzeniu rozwoju szpiczaka.
• Biopsja i analiza histopatologiczna: Potwierdza obecność klonalnych plazmocytów i różnicuje między plazmocytomą kostną a pozakostną.

Leczenie

• Radioterapia: Jest preferowaną metodą leczenia, która może prowadzić do długotrwałej remisji.
• Leczenie chirurgiczne: Stosowane w przypadkach plazmocytomy pozakostnej, szczególnie gdy masa powoduje ucisk.

Rokowania

• Zazwyczaj korzystne dla plazmocytomy pozakostnej: Rokowanie jest lepsze dla plazmocytomy pozakostnej niż dla kostnej, która częściej przechodzi w szpiczaka mnogiego.

Źródła (Plazmocytoma Pojedyncza):

Shrotriya, S., Rokade, V., Bandaru, V. S. (2020) – Solitary plasmacytoma: a rare entity (tłum. Plazmocytoma pojedyncza: rzadki nowotwór) 

Grammatico, S., Scalzulli, E., Petrucci, M. (2017) – Solitary Plasmacytoma (tłum. Plazmocytoma Pojedyncza)

Pham, A. B., Mahindra, A. (2019) – Solitary Plasmacytoma: a Review of Diagnosis and Management (tłum. Plazmocytoma pojedyncza: przegląd diagnostyki i leczenia)

Caers, J., Paiva, B., Zamagni, E., et al. (2018) – Diagnosis, treatment, and response assessment in solitary plasmacytoma: updated recommendations from a European Expert Panel (tłum. Diagnostyka, leczenie i ocena odpowiedzi w plazmocytomie pojedynczej: aktualne rekomendacje europejskiego panelu ekspertów)

Albandak, M., Mikkawi, A. E., Ayasa, L., et al. (2023) – Solitary Plasmacytoma in the Calcaneus (tłum. Plazmocytoma pojedyncza w kości piętowej)

5.4 Plazmocytoma Pozakostna

Co To Jest Plazmocytoma Pozakostna (ang. Extraosseous Plasmacytoma) [łac. Plasmocytoma Extraosseum]

Plazmocytoma pozakostna to rzadki nowotwór komórek plazmatycznych, rozwijający się poza szpikiem kostnym, zwykle w tkankach miękkich, zwłaszcza w górnych drogach oddechowych, takich jak nosogardło. Nowotwór ten wykazuje zwykle przebieg łagodny, choć w niektórych przypadkach może przekształcić się w szpiczaka mnogiego.

Przyczyny

• Monoklonalna proliferacja plazmocytów: Plazmocytoma pozakostna wynika z niekontrolowanej proliferacji komórek plazmatycznych, ale dokładne mechanizmy genetyczne nie są w pełni zrozumiałe.
• Związek z wirusem EBV: Niektóre przypadki plazmocytomy są związane z infekcją wirusem Epsteina-Barra (EBV), szczególnie u pacjentów z osłabionym układem odpornościowym.

Objawy

• Masa w tkankach miękkich: Pacjenci często mają masę w obszarze dróg oddechowych, co może powodować trudności w oddychaniu lub połykanie.
• Objawy miejscowe: W zależności od lokalizacji mogą wystąpić objawy, takie jak ból lub uczucie ucisku w miejscu guza.

Powikłania

• Przejście w szpiczaka mnogiego: Około 15% przypadków może rozwinąć się w szpiczaka mnogiego.
• Nawrót lub rozprzestrzenianie się: Chociaż plazmocytoma pozakostna ma zwykle przebieg lokalny, czasami może nawracać po leczeniu.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod prewencyjnych: Ze względu na rzadkość oraz brak pełnego zrozumienia mechanizmów powstawania, prewencja nie jest możliwa.

Diagnoza

• Badania obrazowe (CT, MRI): Używane do lokalizacji guza i oceny jego rozmiaru oraz inwazji na sąsiednie struktury.
• Biopsja i analiza histopatologiczna: W celu potwierdzenia obecności komórek plazmatycznych i wykluczenia innych typów nowotworów.

Leczenie

• Radioterapia: Najczęściej stosowana i skuteczna metoda leczenia, mogąca prowadzić do długotrwałej remisji.
• Chirurgia: Czasami stosowana w celu usunięcia guzów pozakostnych, szczególnie gdy guzy powodują objawy uciskowe.

Rokowania

• Dobre rokowanie dla guzów miejscowych: Rokowanie jest zwykle dobre, o ile guz pozostaje ograniczony, ale konieczne jest monitorowanie pod kątem ewentualnej progresji do szpiczaka mnogiego.

Źródła (Plazmocytoma Pozakostna):

• Huang, L., Wei, J., Wang, F. (2023) – Epidemiology and survival of primary extraosseous plasmacytoma: insights from a population-based study with a 20-year follow-up (tłum. Epidemiologia i przeżycie w pierwotnej plazmocytomie pozakostnej: wnioski z badania populacyjnego)
• Yilmaz, Y., Ozercan, M. M., Ancın, B., et al. (2019) – A rare case: extramedullary plasmacytoma of the mediastinum (tłum. Rzadki przypadek: plazmocytoma pozakostna śródpiersia)
• Ramos-Martínez, E., Lagunas-Rangel, F. A. (2020) – Anaplastic extraosseous plasmacytoma in the right nostril (tłum. Anaplastyczna plazmocytoma pozakostna w prawym nozdrzu)
• Sato, K., Fumimoto, S., Fukada, T., et al. (2017) – Extramedullary Plasmacytoma Arising From the Anterior Mediastinum (tłum. Plazmocytoma pozakostna śródpiersia przedniego)
• Deb, P., Heller, D., Jiang, J. (2020) – Overall Survival Of Extraosseous Plasmacytoma: An Updated Analysis Of National Cancer Institute Database (tłum. Ogólne przeżycie w plazmocytomie pozakostnej: zaktualizowana analiza bazy NCI)

5.5 Białaczka Komórek Plazmatycznych

Co To Jest Białaczka Komórek Plazmatycznych (ang. Plasma Cell Leukaemia) [łac. Leucaemia Cellulae Plasmatis]

Białaczka komórek plazmatycznych to rzadka i agresywna forma dyskrazji plazmatycznych, charakteryzująca się obecnością dużej liczby komórek plazmatycznych we krwi obwodowej. Rozróżnia się dwie formy: pierwotną (bez wcześniejszej diagnozy szpiczaka mnogiego) oraz wtórną (jako transformację szpiczaka mnogiego). Choroba ma bardzo niekorzystne rokowanie i często wymaga intensywnego leczenia.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: PCL często charakteryzuje się złożonymi zmianami cytogenetycznymi, takimi jak hipodiploidia i delecje chromosomu 13, co wpływa na agresywność choroby.
• Transformacja nowotworowa szpiczaka mnogiego: W przypadku wtórnej formy PCL rozwija się jako zaawansowane stadium wcześniej zdiagnozowanego szpiczaka mnogiego.

Objawy

• Wysoka liczba komórek plazmatycznych we krwi: Charakterystyczne jest przekroczenie progu 20% komórek plazmatycznych w leukocytach lub ich stężenie powyżej 2×10^9/L.
• Objawy systemowe: Często występuje anemia, splenomegalia, hiperkalcemia oraz niewydolność nerek.

Powikłania

• Nawrót choroby: Pomimo leczenia PCL ma tendencję do nawrotów i słabo reaguje na standardową chemioterapię.
• Infekcje i powikłania hematologiczne: Z powodu dysfunkcji układu odpornościowego pacjenci są podatni na infekcje oraz inne powikłania hematologiczne.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod prewencyjnych: Ze względu na złożoną etiologię, nie istnieją specyficzne sposoby zapobiegania tej formie białaczki.

Diagnoza

• Morfologia krwi i biopsja szpiku: Diagnoza opiera się na analizie krwi i szpiku kostnego, aby potwierdzić obecność dużej liczby komórek plazmatycznych.
• Badania cytogenetyczne: Analiza zmian genetycznych, takich jak delecja chromosomu 13, pomaga w określeniu agresywności choroby.

Leczenie

• Chemioterapia skojarzona: Standardowe leczenie obejmuje agresywną chemioterapię, choć jej skuteczność jest ograniczona.
• Przeszczepienie komórek macierzystych: W przypadku pacjentów w dobrym stanie rozważa się autologiczny przeszczep komórek macierzystych, co może wydłużyć okres remisji.

Rokowania

• Bardzo niskie przeżycie: PCL ma niekorzystne rokowanie, a mediana przeżycia wynosi często poniżej 12 miesięcy od diagnozy.

Źródła (Białaczka Komórek Plazmatycznych):

• Khan, N., Raza, S., Hafez, I., et al. (2019) – Plasma Cell Leukaemia: A Rare Yet Aggressive Plasma Cell Dyscrasia With A Very Poor Response To Conventional Therapy (tłum. Białaczka komórek plazmatycznych: rzadka i agresywna dyskrazja plazmatyczna o bardzo słabej odpowiedzi na konwencjonalne leczenie)
• Bruserud, Ø., Hansen, B.-A., Johansen, S., et al. (2018) – Successful eradication of leptomeningeal plasma cell disease (tłum. Skuteczne leczenie leptomeningealnej choroby komórek plazmatycznych)
• Kasinathan, G. (2020) – Primary plasma cell leukaemia in a 39-year-old man (tłum. Pierwotna białaczka komórek plazmatycznych u 39-letniego mężczyzny)
• Braga, C., Rodrigues, A. R., Alves, M., et al. (2016) – Plasma cell leukaemia (tłum. Białaczka komórek plazmatycznych)
• Idris, M., Farid, J., Javed, N. (2020) – Secondary Plasma Cell Leukaemia (tłum. Wtórna białaczka komórek plazmatycznych)

5.6 Choroba Depozycji Immunoglobulin Monoklonalnych

Co To Jest Choroba Depozycji Immunoglobulin Monoklonalnych (ang. Monoclonal Immunoglobulin Deposition Disease) [łac. Morbus Depositionis Immunoglobulinarum Monoclonalium]

Choroba depozycji immunoglobulin monoklonalnych (MIDD) to rzadka choroba charakteryzująca się odkładaniem monoklonalnych immunoglobulin (łańcuchów lekkich, ciężkich lub ich kombinacji) w błonach podstawnych różnych tkanek, głównie nerek. Schorzenie często występuje jako powikłanie zaburzeń plazmocytowych lub B-komórkowych i może prowadzić do uszkodzenia narządów, zwłaszcza niewydolności nerek.

Przyczyny

• Zaburzenia plazmocytowe: Często rozwija się w wyniku proliferacji monoklonalnych komórek plazmatycznych lub B-komórek produkujących nieprawidłowe immunoglobuliny.
• Specyficzne mutacje w immunoglobulinach: Wysokie wartości punktu izoelektrycznego regionów zmiennych łańcuchów lekkich i/lub ciężkich mogą sprzyjać ich odkładaniu w tkankach.

Objawy

• Uszkodzenie nerek: Typowe są białkomocz, niewydolność nerek i zmiany histologiczne, takie jak stwardnienie mezangium.
• Objawy pozanerkowe: Choroba może obejmować inne narządy, jak serce czy wątroba, prowadząc do dodatkowych komplikacji.

Powikłania

• Przewlekła niewydolność nerek: Prowadzi do postępującej niewydolności nerek i może wymagać dializoterapii lub przeszczepu nerki.
• Nawrót choroby: Po przeszczepie nerki choroba może nawrócić i uszkodzić nowy narząd.

Zapobieganie

• Wczesne leczenie zaburzeń plazmocytowych: Kontrola chorób plazmocytowych poprzez leczenie może ograniczyć ryzyko rozwoju MIDD.

Diagnoza

• Biopsja nerki: W celu potwierdzenia obecności depozytów immunoglobulin, które są negatywne w barwieniu Czerwienią Kongo.
• Elektroforeza białek i badanie wolnych łańcuchów lekkich: Wykorzystywane do monitorowania poziomów monoklonalnych immunoglobulin.

Leczenie

• Terapia inhibitorami proteasomów (np. bortezomib): Skuteczna w osiąganiu odpowiedzi hematologicznej i poprawy funkcji nerek.
• Przeszczepienie komórek macierzystych: Stosowane u pacjentów z zaawansowaną chorobą, w celu osiągnięcia remisji.

Rokowania

• Progresywne uszkodzenie nerek: Nieleczone MIDD prowadzi do niewydolności nerek, choć odpowiedź hematologiczna może poprawić rokowanie.

Źródła (Choroba Depozycji Immunoglobulin Monoklonalnych):

• Joly, F., Cohen, C., Javaugue, V., et al. (2019) – Randall-type monoclonal immunoglobulin deposition disease: novel insights from a nationwide cohort study (tłum. Randall-type: nowe spojrzenie z badania kohortowego)
• Molina-Andújar, A., Tovar, N., Cuadrado, E., et al. (2021) – Kidney Transplantation in Monoclonal Immunoglobulin Deposition Disease: A Report of 6 Cases (tłum. Przeszczep nerki w MIDD)
• Cohen, C., Javaugue, V., Joly, F., et al. (2016) – Randall-type monoclonal immunoglobulin deposition disease: From diagnosis to treatment (tłum. Randall-type: Od diagnozy do leczenia)
• Dalmia, S., Asgari, E., Hwang, K., Aljama, M. (2023) – Monoclonal Immunoglobulin Deposition Disease – a Review of Current and Emerging Data (tłum. Przegląd aktualnych danych MIDD)
• Kanzaki, G., Okabayashi, Y., Nagahama, K., et al. (2019) – Monoclonal Immunoglobulin Deposition Disease and Related Diseases (tłum. MIDD i choroby pokrewne)

5.6.1 Choroba Depozycji Ciężkich Łańcuchów

Co To Jest Choroba Depozycji Ciężkich Łańcuchów (ang. Heavy Chain Deposition Disease) [łac. Morbus Depositionis Catenae Gravis]

Choroba depozycji ciężkich łańcuchów (HCDD) to rzadka choroba wywołana odkładaniem się monoklonalnych, zwykle niekompletnych łańcuchów ciężkich immunoglobulin w tkankach, szczególnie w nerkach. Występuje często jako powikłanie zaburzeń dyskrazji plazmocytów. Schorzenie prowadzi do postępującego uszkodzenia nerek, a także może wpływać na inne narządy.

Przyczyny

• Dyskrazje plazmocytowe: HCDD jest wynikiem monoklonalnej proliferacji komórek plazmatycznych, które produkują nieprawidłowe łańcuchy ciężkie bez towarzyszących łańcuchów lekkich.
• Zmutowane lub skrócone łańcuchy immunoglobulin: W chorobie obecne są specyficzne zmiany w strukturze łańcuchów ciężkich, co powoduje ich odkładanie w tkankach.

Objawy

• Uszkodzenie nerek: Typowe objawy obejmują białkomocz, hematurię oraz postępującą niewydolność nerek.
• Objawy pozanerkowe: W niektórych przypadkach mogą wystąpić objawy ze strony innych narządów, takich jak serce czy wątroba.

Powikłania

• Przewlekła niewydolność nerek: HCDD często prowadzi do niewydolności nerek, która może wymagać dializoterapii.
• Ryzyko nawrotu po przeszczepie nerki: W przypadkach przeszczepu nerki choroba może nawracać, co wiąże się z ponownym uszkodzeniem przeszczepionego narządu.

Zapobieganie

• Wczesne leczenie zaburzeń plazmocytowych: Kontrola zaburzeń plazmocytowych poprzez terapie skierowane na klon komórek plazmatycznych może zmniejszyć ryzyko rozwoju HCDD.

Diagnoza

• Biopsja nerki: Służy do potwierdzenia obecności depozytów łańcuchów ciężkich, zwykle poprzez badania immunofluorescencyjne.
• Analiza surowicy i badanie wolnych łańcuchów ciężkich: Pomagają wykryć i monitorować obecność nieprawidłowych immunoglobulin.

Leczenie

• Inhibitory proteasomów, takie jak bortezomib: Stosowane w celu ograniczenia proliferacji nowotworowej i zmniejszenia odkładania immunoglobulin.
• Przeszczepienie szpiku kostnego: Rozważane u pacjentów w ciężkim stanie, aby osiągnąć dłuższą remisję.

Rokowania

• Progresywne uszkodzenie nerek: HCDD często prowadzi do przewlekłej niewydolności nerek, ale leczenie immunomodulujące może poprawić rokowania pacjentów.

Źródła (Choroba Depozycji Ciężkich Łańcuchów):

• Bridoux, F., Javaugue, V., Bender, S., et al. (2017) – Unravelling the immunopathological mechanisms of heavy chain deposition disease with implications for clinical management (tłum. Rozpoznanie immunopatologicznych mechanizmów choroby depozycji ciężkich łańcuchów)
• Zhang, Y., Li, X., Liang, D., et al. (2019) – Heavy Chain Deposition Disease: Clinicopathologic Characteristics of a Chinese Case Series (tłum. Charakterystyka kliniczno-patologiczna serii przypadków HCDD w Chinach)
• Patel, K., Dillon, J., Leung, N., et al. (2014) – Use of bortezomib in heavy-chain deposition disease: a report of 3 cases (tłum. Zastosowanie bortezomibu w leczeniu HCDD: raport 3 przypadków)
• Oe, Y., Soma, J., Sato, H., Ito, S. (2013) – Heavy chain deposition disease: an overview (tłum. Przegląd choroby depozycji ciężkich łańcuchów)
• Hogan, J. J., Markowitz, G. (2017) – New insights into the pathogenesis and treatment of heavy chain deposition disease (tłum. Nowe spojrzenie na patogenezę i leczenie HCDD)

5.6.2 Choroba Depozycji Lekkich i Ciężkich Łańcuchów

Co To Jest Choroba Depozycji Lekkich i Ciężkich Łańcuchów (ang. Light and Heavy Chain Deposition Disease) [łac. Morbus Depositionis Catenarum Levium et Gravium]

Choroba depozycji lekkich i ciężkich łańcuchów (LHCDD) to rzadka forma dyskrazji immunoglobulinowej, która charakteryzuje się odkładaniem się monoklonalnych łańcuchów lekkich i ciężkich immunoglobulin w tkankach, zwłaszcza w nerkach. Odkładanie się tych białek prowadzi do uszkodzeń strukturalnych, głównie w kłębuszkach i błonach podstawnych kanalików nerkowych, co może prowadzić do przewlekłej niewydolności nerek.

Przyczyny

• Dyskrazja plazmocytów: LHCDD często współwystępuje z chorobami komórek plazmatycznych, takimi jak szpiczak mnogi, co powoduje nadmierne produkowanie monoklonalnych immunoglobulin.
• Nieprawidłowości molekularne: W LHCDD odkładają się monoklonalne łańcuchy lekkie i ciężkie, które różnią się od zdrowych immunoglobulin przez brak stabilnych połączeń molekularnych, co sprzyja ich odkładaniu się w tkankach.

Objawy

• Uszkodzenie nerek: Typowe objawy to białkomocz, hematuria i postępująca niewydolność nerek.
• Objawy pozanerkowe: Mogą wystąpić objawy ogólnoustrojowe, takie jak nadciśnienie oraz objawy z wątroby i serca, choć są one rzadsze.

Powikłania

• Postępująca niewydolność nerek: LHCDD prowadzi do przewlekłej niewydolności nerek, która może wymagać dializoterapii.
• Ryzyko progresji do szpiczaka mnogiego: U części pacjentów z LHCDD istnieje ryzyko rozwoju pełnoobjawowego szpiczaka mnogiego.

Zapobieganie

• Wczesna interwencja terapeutyczna: Wczesna identyfikacja i leczenie dyskrazji plazmocytowych może zapobiec odkładaniu się monoklonalnych białek i opóźnić progresję choroby.

Diagnoza

• Biopsja nerki: Kluczowa w rozpoznaniu LHCDD, potwierdzająca obecność depozytów łańcuchów lekkich i ciężkich w tkance nerkowej.
• Immunofiksacja i badanie wolnych łańcuchów: Badania pomagają w identyfikacji typów odkładających się białek i monitorowaniu postępu choroby.

Leczenie

• Chemioterapia z bortezomibem: Chemioterapia z inhibitorami proteasomów, takimi jak bortezomib, może ograniczyć proliferację nowotworową i zmniejszyć odkładanie immunoglobulin.
• Przeszczepienie szpiku kostnego: Może być stosowane u pacjentów z zaawansowaną LHCDD, co prowadzi do dłuższej remisji.

Rokowania

• Zwykle niekorzystne: LHCDD ma niekorzystne rokowanie, szczególnie w przypadku ciężkiego uszkodzenia nerek, jednak wczesna diagnoza i leczenie mogą poprawić długoterminowe wyniki.

Źródła (Choroba Depozycji Lekkich i Ciężkich Łańcuchów):

• Ronco, P., Plaisier, E., Aucouturier, P. (2011) – Monoclonal immunoglobulin light and heavy chain deposition diseases: molecular models of common renal diseases (tłum. Monoklonalna depozycja łańcuchów lekkich i ciężkich: molekularne modele chorób nerek)
• Cohen, C., El-Karoui, K., Alyanakian, M., et al. (2015) – Light and heavy chain deposition disease associated with CH1 deletion (tłum. Depozycja łańcuchów lekkich i ciężkich związana z delecją CH1)
• Herrera, G., Turbat-Herrera, E. (2012) – Light/Heavy Chain Deposition Disease as a Systemic Disorder (tłum. Choroba depozycji lekkich i ciężkich łańcuchów jako zaburzenie ogólnoustrojowe)
• Wang, Y., Liang, S., Xu, F., et al. (2023) – Clinicopathological Characteristics of Light and Heavy Chain Deposition Disease (tłum. Charakterystyka kliniczno-patologiczna LHCDD)
• Alchi, B., Nishi, S., Iguchi, S., et al. (2005) – Recurrent light and heavy chain deposition disease after renal transplantation (tłum. Nawrót LHCDD po przeszczepie nerki)

5.6.3 Choroba Depozycji Lekkich i Ciężkich Łańcuchów

Co To Jest Choroba Depozycji Łańcuchów Lekkich (ang. Light Chain Deposition Disease) [łac. Morbus Depositionis Catenae Levis]

Choroba depozycji łańcuchów lekkich (LCDD) jest rzadką dyskrazją immunoglobulinową, w której dochodzi do odkładania się monoklonalnych łańcuchów lekkich (zwykle kappa) w różnych tkankach, głównie w nerkach. Te osady powodują postępujące uszkodzenie nerek oraz, rzadziej, innych organów. Choroba często współistnieje ze szpiczakiem mnogim lub innymi zaburzeniami komórek plazmatycznych.

Przyczyny

• Nadmierna produkcja monoklonalnych łańcuchów lekkich: Dyskrazja komórek plazmatycznych, często w szpiczaku mnogim, prowadzi do nadmiernej produkcji łańcuchów lekkich, które odkładają się w tkankach.
• Nieprawidłowa struktura molekularna: Wysoka hydrofobowość oraz specyficzne cechy łańcuchów lekkich sprzyjają ich odkładaniu się, szczególnie w błonach podstawnych nerek.

Objawy

• Uszkodzenie nerek: Objawy obejmują białkomocz, niewydolność nerek oraz nadciśnienie tętnicze.
• Objawy pozanerkowe: W niektórych przypadkach dochodzi do uszkodzeń serca i wątroby, co prowadzi do dodatkowych komplikacji zdrowotnych.

Powikłania

• Przewlekła niewydolność nerek: LCDD może szybko prowadzić do przewlekłej niewydolności nerek i konieczności dializ.
• Nawrót choroby po przeszczepie: W przypadkach przeszczepienia nerki choroba może nawrócić, powodując uszkodzenie nowego narządu.

Zapobieganie

• Wczesne leczenie dyskrazji plazmatycznych: Wczesna identyfikacja i kontrola nadprodukcji monoklonalnych łańcuchów lekkich mogą zmniejszyć ryzyko rozwoju LCDD.

Diagnoza

• Biopsja nerki: Kluczowa dla rozpoznania LCDD, pozwalając na potwierdzenie obecności łańcuchów lekkich.
• Elektroforeza i badanie wolnych łańcuchów lekkich: Służą do monitorowania poziomów łańcuchów lekkich oraz identyfikacji ich typu (kappa lub lambda).

Leczenie

• Chemioterapia oparta na bortezomibie: Wykazano skuteczność w redukcji poziomów monoklonalnych łańcuchów lekkich i ochronie nerek.
• Przeszczepienie szpiku kostnego: U pacjentów z zaawansowaną chorobą może przedłużyć czas remisji.

Rokowania

• Zazwyczaj niekorzystne bez wczesnej interwencji: LCDD prowadzi do przewlekłej niewydolności nerek, jednak odpowiednie leczenie hematologiczne może poprawić długoterminowe rokowania.

Źródła (Choroba Depozycji Łańcuchów Lekkich):

• Sayed, R., Wechalekar, A., Gilbertson, J., et al. (2015) – Natural history and outcome of light chain deposition disease (tłum. Historia naturalna i wyniki LCDD)
• Jimenez-Zepeda, V. (2012) – Light chain deposition disease: novel biological insights and treatment advances (tłum. Nowe podejście i postępy w leczeniu LCDD)
• Popov, H., Stoyanov, G., Ghenev, P. (2022) – Light Chain Deposition Disease: A Morphological Case Report (tłum. LCDD: raport morfologiczny przypadku)
• Masood, A., Ehsan, H., Iqbal, Q., et al. (2022) – Treatment of Light Chain Deposition Disease: A Systematic Review (tłum. Leczenie LCDD: przegląd systematyczny)
• Hendricks, C., Fernández Figueras, M., Liersch, J., et al. (2017) – Cutaneous Light Chain Deposition Disease: A Report of 2 Cases and Review of the Literature (tłum. Skórna LCDD: raport i przegląd literatury)

5.7 Choroby Łańcuchów Ciężkich

Co To Są Choroby Łańcuchów Ciężkich (ang. Heavy Chain Diseases) [łac. Morbi Catenarum Graviorum]

Choroby łańcuchów ciężkich (HCD) to rzadkie nowotwory komórek B, w których produkowane są niekompletne immunoglobuliny składające się wyłącznie z łańcuchów ciężkich, bez łańcuchów lekkich. Występują trzy główne typy HCD: α-HCD (IgA), γ-HCD (IgG) i μ-HCD (IgM), przy czym α-HCD jest najczęściej spotykany.

Przyczyny

• Produkcja niekompletnych immunoglobulin: W HCD dochodzi do produkcji monoklonalnych łańcuchów ciężkich, często bez połączenia z łańcuchem lekkim, co prowadzi do ich odkładania się w różnych narządach.
• Czynnik genetyczny i zakaźny: Alfa-HCD często występuje w rejonach śródziemnomorskich i może być związany z czynnikami środowiskowymi oraz zakażeniami, takimi jak zakażenie Helicobacter pylori.

Objawy

• α-HCD: Objawia się najczęściej w formie zaburzeń żołądkowo-jelitowych, takich jak biegunka, malabsorpcja i bóle brzucha.
• γ-HCD i μ-HCD: Objawy są bardziej zróżnicowane i mogą obejmować objawy związane z chłoniakami nieziarniczymi, w tym powiększenie węzłów chłonnych i śledziony oraz ból brzucha.

Powikłania

• Niewydolność nerek: HCD mogą prowadzić do niewydolności nerek, zwłaszcza jeśli dochodzi do odkładania się monoklonalnych immunoglobulin w tkankach nerkowych.
• Rozwój chłoniaka: Niektóre przypadki HCD mogą przekształcić się w agresywne chłoniaki B-komórkowe.

Zapobieganie

• Leczenie czynników infekcyjnych: Leczenie zakażeń, takich jak H. pylori, może zmniejszyć ryzyko rozwoju α-HCD w regionach o wysokiej częstości występowania.

Diagnoza

• Immunofiksacja: Kluczowa dla rozpoznania HCD, gdyż wykrywa obecność łańcuchów ciężkich bez łańcuchów lekkich w surowicy lub moczu.
• Biopsja tkanek: Pomaga w potwierdzeniu obecności odmiennych morfologicznie komórek B w różnych narządach, co jest typowe dla HCD.

Leczenie

• Antybiotyki i chemioterapia: W zależności od typu HCD, α-HCD często odpowiada na leczenie antybiotykami, natomiast γ-HCD i μ-HCD mogą wymagać chemioterapii.
• Przeszczep szpiku kostnego: Może być rozważany w ciężkich przypadkach z agresywnymi formami HCD.

Rokowania

• Zmienne w zależności od typu: Rokowanie jest zmienne i zależy od typu HCD oraz reakcji na leczenie. α-HCD ma lepsze rokowania, szczególnie w przypadkach odpowiadających na leczenie antybiotykami.

Źródła (Choroby Łańcuchów Ciężkich):

• Bisegna, M. L., Limongiello, M. A., Fiori, S., et al. (2023) – Gamma Heavy Chain Disease Associated with T-Cell Large Granular Lymphocyte Lymphoproliferative Disorder: Case Report and Literature Review (tłum. Choroba łańcuchów ciężkich γ związana z chłoniakiem T-komórkowym dużych ziarnistych limfocytów)
• Ria, R., Dammacco, F., Vacca, A. (2018) – Heavy-Chain Diseases and Myeloma-Associated Fanconi Syndrome: an Update (tłum. Choroby łańcuchów ciężkich i zespół Fanconiego związany ze szpiczakiem)
• Singer, S., Efebera, Y., Bumma, N., et al. (2020) – Heavy Lifting: Nomenclature and Novel Therapy for Gamma Heavy Chain Disease and Other Heavy Chain Disorders (tłum. Nowa terapia dla γ-HCD i innych chorób łańcuchów ciężkich)
• Ewaisha, R., Dispenzieri, A., Kohlhagen, M. C., et al. (2021) – Heavy Chain Disease Reviewed on MALDI-TOF (tłum. Przegląd choroby łańcuchów ciężkich przy użyciu MALDI-TOF)
• Tsunemine, H., Zushi, Y., Sasaki, M., et al. (2019) – Gamma heavy chain disease (γ-HCD) as iatrogenic immunodeficiency-associated lymphoproliferative disorder (tłum. γ-HCD jako limfoproliferacyjne zaburzenie związane z jatrogenią immunosupresją)

5.7.1 Choroba Ciężkich Łańcuchów Alfa

Co To Jest Choroba Ciężkich Łańcuchów Alfa (ang. Alpha Heavy Chain Disease) [łac. Morbus Catenae Gravis Alpha]

Choroba ciężkich łańcuchów alfa (α-HCD) jest rzadkim zaburzeniem immunologicznym, w którym dochodzi do nadprodukcji niepełnych łańcuchów ciężkich immunoglobulin typu IgA, bez towarzyszących im łańcuchów lekkich. Najczęściej dotyka jelit i jest powiązana z niskim statusem ekonomicznym oraz słabymi warunkami sanitarnymi, szczególnie w regionach basenu Morza Śródziemnego.

Przyczyny

• Infekcje bakteryjne: Zakażenie Campylobacter jejuni jest powiązane z α-HCD i może być jednym z czynników wywołujących.
• Nieprawidłowa synteza immunoglobulin: Dochodzi do mutacji w genie kodującym łańcuch ciężki, co prowadzi do produkcji uszkodzonego łańcucha bez możliwości połączenia z łańcuchem lekkim.

Objawy

• Zespół złego wchłaniania: Często prowadzi do biegunki, utraty masy ciała i niedoborów żywieniowych.
• Powiększenie węzłów chłonnych i wątroby: Objawiające się dyskomfortem i bólem brzucha.

Powikłania

• Rozwój chłoniaka: U niektórych pacjentów dochodzi do progresji α-HCD do formy chłoniaka B-komórkowego.
• Niedobory odporności: Przewlekłe infekcje jelitowe i osłabienie układu odpornościowego mogą prowadzić do innych infekcji i komplikacji.

Zapobieganie

• Poprawa warunków sanitarnych: W regionach wysokiego ryzyka, takich jak basen Morza Śródziemnego, istotne jest zapewnienie czystej wody i poprawa higieny.
• Leczenie zakażeń: Wczesne leczenie infekcji bakteryjnych może zmniejszyć ryzyko rozwoju choroby.

Diagnoza

• Immunofiksacja: Służy do wykrywania niepełnych łańcuchów ciężkich w surowicy, co jest kluczowe dla rozpoznania.
• Biopsja jelit: Wykrywa obecność nieprawidłowych komórek plazmatycznych i potwierdza diagnozę.

Leczenie

• Antybiotyki: Terapia antybiotykowa może przynieść poprawę, zwłaszcza w początkowych stadiach choroby.
• Chemioterapia: W zaawansowanych przypadkach stosowana jest chemioterapia, często z użyciem doxorubicyny i rytuksymabu.

Rokowania

• Wczesne leczenie zwiększa szanse na poprawę: Rokowanie zależy od zaawansowania choroby i odpowiedzi na leczenie antybiotykami i chemioterapią.

Źródła (Choroba Ciężkich Łańcuchów Alfa):

• Bianchi, G., Anderson, K. (2018) – Alpha Heavy Chain Disease (tłum. Choroba Ciężkich Łańcuchów Alfa)
• Ria, R., Dammacco, F., Vacca, A. (2018) – Heavy-Chain Diseases and Myeloma-Associated Fanconi Syndrome: an Update (tłum. Choroby Ciężkich Łańcuchów i Zespół Fanconiego Związany ze Szpiczakiem)
• Bianchi, G., Sohani, A. (2018) – Heavy Chain Disease of the Small Bowel (tłum. Choroba Ciężkich Łańcuchów Alfa Jelit Cienkich)
• Singer, S., Efebera, Y., Bumma, N. (2020) – Heavy Lifting: Nomenclature and Novel Therapy for Gamma Heavy Chain Disease and Other Heavy Chain Disorders (tłum. Nowe Terapie dla Chorób Ciężkich Łańcuchów)
• Ewaisha, R., Dispenzieri, A., Kohlhagen, M. (2021) – Heavy Chain Disease Reviewed on MALDI-TOF (tłum. Przegląd Choroby Ciężkich Łańcuchów w Oparciu o MALDI-TOF)

5.7.2 Choroba Ciężkich Łańcuchów Gamma

Co To Jest Choroba Ciężkich Łańcuchów Gamma (ang. Gamma Heavy Chain Disease) [łac. Morbus Catenae Gravis Gamma]

Choroba ciężkich łańcuchów gamma (γ-HCD) jest rzadkim nowotworem limfoproliferacyjnym, w którym dochodzi do produkcji nieprawidłowych, skróconych łańcuchów ciężkich immunoglobuliny gamma, bez towarzyszących łańcuchów lekkich. Występuje głównie u dorosłych, często w połączeniu z chorobami autoimmunologicznymi lub chłoniakami.

Przyczyny

• Mutacje w genach immunoglobulin: γ-HCD powstaje w wyniku produkcji uszkodzonych łańcuchów ciężkich, które nie są zdolne do połączenia z łańcuchami lekkimi.
• Czynniki autoimmunologiczne i limfoproliferacyjne: Choroba jest często związana z przewlekłymi zaburzeniami autoimmunologicznymi oraz chłoniakami, co sugeruje współudział układu immunologicznego w patogenezie.

Objawy

• Powiększenie węzłów chłonnych i śledziony: Objawy te występują często, z towarzyszącymi dolegliwościami bólowymi w jamie brzusznej.
• B-symptomy: Takie jak gorączka, nocne poty oraz niezamierzona utrata masy ciała są powszechne u pacjentów z γ-HCD.

Powikłania

• Rozwój chłoniaka: Wysokie ryzyko progresji γ-HCD do agresywnego chłoniaka B-komórkowego.
• Uszkodzenia narządowe: Choroba może prowadzić do uszkodzeń wątroby i nerek w zaawansowanych stadiach.

Zapobieganie

• Wczesne rozpoznanie i leczenie współistniejących chorób autoimmunologicznych: Może zmniejszyć ryzyko progresji γ-HCD.

Diagnoza

• Elektroforeza białek surowicy i immunofiksacja: Kluczowe w rozpoznaniu γ-HCD, pozwala na wykrycie niekompletnych łańcuchów ciężkich bez obecności łańcuchów lekkich.
• Biopsja węzłów chłonnych lub szpiku kostnego: W celu oceny stopnia zaawansowania i obecności komórek nowotworowych.

Leczenie

• Chemioterapia i radioterapia: Standardowe leczenie dla zaawansowanych przypadków γ-HCD, szczególnie w przypadkach z współistniejącymi chłoniakami.
• Terapia immunosupresyjna: Może być stosowana w przypadkach związanych z chorobami autoimmunologicznymi.

Rokowania

• Zróżnicowane w zależności od zaawansowania choroby: Pacjenci bez współistniejącego chłoniaka mają lepsze rokowania, natomiast w przypadkach z rozwojem chłoniaka przeżycie jest ograniczone.

Źródła (Choroba Ciężkich Łańcuchów Gamma):

• Bianchi, G., Anderson, K. (2018) – Gamma Heavy Chain Disease (tłum. Choroba Ciężkich Łańcuchów Gamma)
• Ramasamy, I., Rudzki, Z. (2018) – Two Cases of γ-Heavy Chain Disease and a Review of the Literature (tłum. Dwa Przypadki γ-HCD i Przegląd Literatury)
• Humeau, C., Monjanel, H., Schellenberg, F. (2016) – Discovery of a gamma heavy chain disease in a patient followed-up for a lymphoplasma cell proliferative disorder (tłum. Odkrycie γ-HCD u pacjenta z zaburzeniem proliferacyjnym komórek limfoplazmatycznych)
• Kušnierová, P., Zeman, D., Jelínek, T., et al. (2020) – Gamma-heavy chain disease (tłum. Choroba Ciężkich Łańcuchów Gamma)
• Iijima, M., Sekiguchi, N., Nagata, A., et al. (2016) – Gamma Heavy Chain Disease with T-cell Large Granular Lymphocytic Leukemia (tłum. γ-HCD z Białaczką Limfocytów T)

5.7.3 Choroba Ciężkich Łańcuchów Mu

Co To Jest Choroba Ciężkich Łańcuchów Mu (ang. Mu Heavy Chain Disease) [łac. Morbus Catenae Gravis Mu]

Choroba ciężkich łańcuchów mu (μ-HCD) jest rzadką odmianą nowotworu limfoproliferacyjnego komórek B, charakteryzującą się produkcją niekompletnych immunoglobulin klasy IgM, które nie mają zdolności do tworzenia pełnej cząsteczki przeciwciała z łańcuchem lekkim. μ-HCD jest najrzadszą formą chorób ciężkich łańcuchów i często współwystępuje z przewlekłą białaczką limfocytową.

Przyczyny

• Niepełna synteza łańcuchów ciężkich: W μ-HCD powstają monoklonalne fragmenty łańcuchów ciężkich IgM, które są wadliwe i nie mogą łączyć się z łańcuchami lekkimi.
• Zaburzenia limfoproliferacyjne: Choroba jest związana z innymi schorzeniami, takimi jak przewlekła białaczka limfocytowa (CLL) i zespół mielodysplastyczny.

Objawy

• Powiększenie śledziony i wątroby: Objawia się uczuciem pełności w jamie brzusznej.
• Zmiany hematologiczne: Objawy takie jak niedokrwistość, trombocytopenia i limfocytoza są częste.

Powikłania

• Rozwój agresywnych chłoniaków: U niektórych pacjentów μ-HCD prowadzi do progresji w kierunku chłoniaków agresywnych.
• Infekcje płucne: Chorzy na μ-HCD są narażeni na nawracające infekcje dróg oddechowych.

Zapobieganie

• Wczesne leczenie zakażeń: Leczenie zakażeń, szczególnie płucnych, może zmniejszyć ryzyko powikłań związanych z μ-HCD.

Diagnoza

• Immunofiksacja: Kluczowa do wykrycia obecności fragmentów monoklonalnych łańcuchów IgM bez łańcuchów lekkich.
• Biopsja szpiku kostnego: Pomaga w ocenie zaawansowania choroby i potwierdza obecność nieprawidłowych komórek B.

Leczenie

• Chemioterapia: Stosowane są kombinacje takie jak CHOP (cyklofosfamid, doksorubicyna, winkrystyna, prednizon) oraz inne schematy.
• Przeszczepienie szpiku kostnego: Rozważane u pacjentów z zaawansowanymi przypadkami μ-HCD.

Rokowania

• Zmienna prognoza: μ-HCD może mieć przebieg agresywny, a mediana przeżycia wynosi około 2 lata.

Źródła (Choroba Ciężkich Łańcuchów Mu):

• Bianchi, G., Anderson, K. (2018) – Mu-heavy chain disease (tłum. Choroba ciężkich łańcuchów mu)
• Okhota, V., Ryzhko, V., Kovrigina, A., et al. (2020) – μ-Heavy chain disease associated with systemic amyloidosis and non-amyloid deposits (tłum. μ-HCD z amyloidozą i depozytami nieamyloidowymi)
• Amisha, F., Konda, M., Malik, P., et al. (2021) – Heavy Chain Disease in the United States: Analysis of Incidence, Patient Characteristics and Survival Outcomes (tłum. Choroby ciężkich łańcuchów w USA)
• Cellier, C., Lombard, C., Sarda, M. (2015) – Heavy chain diseases: a retrospective study (tłum. Retrospektywne badanie chorób ciężkich łańcuchów)
• Singer, S., Efebera, Y., Bumma, N., et al. (2020) – Heavy Lifting: Nomenclature and Novel Therapy for Gamma Heavy Chain Disease and Other Heavy Chain Disorders (tłum. Nowe terapie dla chorób ciężkich łańcuchów gamma i innych)

5.7.4 Złośliwe Choroby Immunoproliferacyjne

Co To Są Złośliwe Choroby Immunoproliferacyjne (ang. Malignant Immunoproliferative Diseases) [łac. Morbi Immunoproliferativi Maligni]

Złośliwe choroby immunoproliferacyjne to grupa schorzeń związanych z nadmierną proliferacją limfocytów B lub T w wyniku osłabionej funkcji układu odpornościowego. Choroby te mogą wynikać z wrodzonych zaburzeń immunologicznych lub występować u pacjentów z wtórnymi niedoborami odporności, takimi jak niedobory związane z immunosupresją.

Przyczyny

• Niedobory odporności: Związane z wrodzonymi zaburzeniami, takimi jak zespół ALPS, który zwiększa ryzyko rozwoju chłoniaków.
• Zakażenia wirusowe: Wirusy, takie jak EBV, są związane z rozwojem niektórych chłoniaków, zwłaszcza u pacjentów z osłabioną odpornością.
• Immunosupresja: Leczenie immunosupresyjne, np. po przeszczepach, zwiększa ryzyko złośliwych chorób immunoproliferacyjnych, takich jak PTLD.

Objawy

• Powiększenie węzłów chłonnych: Przewlekłe powiększenie węzłów chłonnych, szczególnie u osób po przeszczepach lub z wrodzonymi niedoborami odporności.
• Objawy ogólnoustrojowe: Gorączka, nocne poty, utrata masy ciała.

Powikłania

• Transformacja złośliwa: Przewlekła aktywacja układu immunologicznego może prowadzić do rozwoju chłoniaków B-komórkowych.
• Ryzyko infekcji: Osłabienie układu immunologicznego zwiększa podatność na infekcje.

Zapobieganie

• Monitorowanie i leczenie wczesnych objawów immunoproliferacji: Regularna kontrola pacjentów po przeszczepach lub z wrodzonymi niedoborami odporności.
• Leczenie przeciwwirusowe: U pacjentów z wysokim ryzykiem aktywacji EBV może być stosowane leczenie profilaktyczne.

Diagnoza

• Immunofenotypowanie: Umożliwia ocenę klonalności limfocytów i identyfikację nieprawidłowości immunologicznych.
• Badania genetyczne: Pomocne w diagnozowaniu wrodzonych zaburzeń immunologicznych, takich jak zespół ALPS.

Leczenie

• Redukcja immunosupresji: Pierwsza linia leczenia PTLD, z możliwością włączenia leków, takich jak rytuksymab.
• Chemioterapia i przeszczepienie szpiku: Stosowane w zaawansowanych przypadkach złośliwych chłoniaków związanych z immunosupresją.

Rokowania

• Zmienna prognoza: Zależy od rodzaju choroby immunoproliferacyjnej i odpowiedzi na leczenie, przy czym immunoterapia może poprawić rokowanie u niektórych pacjentów.

Źródła (Złośliwe Choroby Immunoproliferacyjne):

• Riaz, I., Faridi, W., Patnaik, M., & Abraham, R. (2019) – A Systematic Review on Predisposition to Lymphoid (B and T cell) Neoplasias in Patients With Primary Immunodeficiencies and Immune Dysregulatory Disorders (tłum. Przegląd skłonności do nowotworów limfoidalnych u pacjentów z pierwotnymi niedoborami odporności)
• Forbes, L., et al. (2021) – Genetic errors of immunity distinguish pediatric non-malignant lymphoproliferative disorders (tłum. Genetyczne błędy odporności a dziecięce łagodne choroby limfoproliferacyjne)
• Verhoeven, D., Stoppelenburg, A. J., Meyer-Wentrup, F., & Boes, M. (2018) – Increased risk of hematologic malignancies in primary immunodeficiency disorders (tłum. Zwiększone ryzyko nowotworów hematologicznych w pierwotnych niedoborach odporności)
• Shavit, R., Maoz-Segal, R., Prizinsky, S., et al. (2021) – Immunodeficiency (CVID and CD4 lymphopenia) is associated with a high risk of malignancy among adults with primary immune deficiency (tłum. Niedobory odporności związane z wysokim ryzykiem nowotworów u dorosłych)
• Bomken, S., et al. (2018) – Current Understanding and Future Research Priorities in Malignancy Associated With Inborn Errors of Immunity and DNA Repair Disorders (tłum. Zrozumienie i przyszłe priorytety badań nad nowotworami związanymi z wrodzonymi błędami odporności)

6. Dojrzałe Nowotwory Komórek T lub NK

Co To Są Dojrzałe Nowotwory Komórek T lub NK (ang. Mature T-cell or NK-cell Neoplasms) [łac. Neoplasmata Cellulae T Maturae vel NK]

Dojrzałe nowotwory komórek T lub NK to zróżnicowana grupa nowotworów o agresywnym przebiegu, obejmująca zarówno chłoniaki, jak i białaczki. Występują rzadko, a ich diagnostyka i leczenie są trudne ze względu na dużą heterogeniczność oraz agresywną naturę tych chorób.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Częste są mutacje w genach takich jak TP53 i STAT3, które wpływają na przebieg choroby oraz podatność na terapię.
• Zmienność molekularna: Nowoczesne analizy genomowe ujawniają różnorodność molekularną, co pozwala na dokładniejsze zrozumienie przyczyn i rozwój celowanych terapii.

Objawy

• Szybko rosnące guzy lub nacieki: Najczęściej objawy pojawiają się w węzłach chłonnych, śledzionie lub szpiku kostnym.
• Objawy systemowe: Gorączka, nocne poty i utrata masy ciała, szczególnie w zaawansowanych przypadkach.

Powikłania

• Wysoka agresywność i oporność na leczenie: W wielu przypadkach standardowa chemioterapia okazuje się nieskuteczna, a nowotwór szybko nawraca.
• Centralny układ nerwowy: Istnieje ryzyko zajęcia centralnego układu nerwowego, szczególnie przy progresji choroby.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Z powodu genetycznych i molekularnych przyczyn choroby prewencja jest ograniczona.

Diagnoza

• Molekularne badania diagnostyczne: Badania takie jak sekwencjonowanie eksomu, analiza genów TP53 i STAT3 oraz immunofenotypowanie są niezbędne dla dokładnej diagnozy.
• Immunohistochemia i cytometria przepływowa: W celu identyfikacji markerów charakterystycznych dla komórek T i NK.

Leczenie

• Terapie celowane: Inhibitory JAK i nowe terapie immunologiczne, takie jak przeciwciała bispecyficzne i CAR-T, wykazują obiecujące wyniki.
• Przeszczepienie komórek macierzystych: Allogeniczne przeszczepy są stosowane u pacjentów opornych na chemioterapię jako metoda ratunkowa.

Rokowania

• Zmienna przeżywalność: Przebieg choroby i rokowanie zależą od typu nowotworu, mutacji genetycznych oraz odpowiedzi na leczenie, jednak ogólnie rokowania są niekorzystne.

Źródła (Dojrzałe Nowotwory Komórek T lub NK):

• Yoshimitsu, M. (2019) – Mature T- and NK-cell lymphomas (tłum. Dojrzałe chłoniaki komórek T i NK)
• Tsang, P. (2021) – Mature T- and NK-Cell Neoplasms (tłum. Dojrzałe nowotwory komórek T i NK)
• Nasr, M., Perry, A. M., Skrabek, P. (2019) – Mature T- and NK-Cell Neoplasms (tłum. Dojrzałe nowotwory komórek T i NK)
• Jung, E. H., Shin, D., Hong, J., et al. (2021) – Identification of an Optimal Population for Allogeneic Hematopoietic Stem Cell Transplantation in Patients With Mature T and NK Cell Neoplasms (tłum. Identyfikacja optymalnych pacjentów do przeszczepienia komórek macierzystych)
• Braun, T., Schrader, A. (2023) – Education and Empowering Special Forces to Eradicate Secret Defectors: Immune System-Based Treatment Approaches for Mature T- and NK-Cell Malignancies (tłum. Podejścia terapeutyczne ukierunkowane na układ odpornościowy w leczeniu nowotworów komórek T i NK)

6.1 Dojrzałe Chłoniaki Komórek T Węzłowe lub Układowe

Co To Są Dojrzałe Chłoniaki Komórek T Węzłowe lub Układowe (ang. Mature T-cell Lymphoma Nodal or Systemic) [łac. Lymphoma Cellulae T Maturae Nodalium vel Systematicum]

Dojrzałe chłoniaki komórek T występujące w formie węzłowej lub układowej to grupa agresywnych nowotworów o zróżnicowanej charakterystyce klinicznej i molekularnej. Należą one do rzadkich, trudnych do zdiagnozowania nowotworów limfocytów T, często zlokalizowanych w węzłach chłonnych lub jako rozproszone, układowe zmiany.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Często obecne są zmiany w genach takich jak TP53, STAT3 oraz inne mutacje związane z drogami JAK/STAT, co wpływa na przebieg choroby.
• Złożone zmiany molekularne: Przełomowe badania molekularne zidentyfikowały liczne warianty genów, które pomagają w podziale tych nowotworów na podgrupy.

Objawy

• Powiększenie węzłów chłonnych: Zwykle obejmuje obszary śródpiersia, co może prowadzić do objawów uciskowych.
• Objawy systemowe: Gorączka, nocne poty i utrata masy ciała są powszechne w zaawansowanych przypadkach.

Powikłania

• Wysoka agresywność i ryzyko nawrotu: Chłoniaki te mają tendencję do nawrotów po leczeniu standardowym.
• Zajęcie centralnego układu nerwowego: W zaawansowanych stadiach istnieje ryzyko przerzutów do centralnego układu nerwowego.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Prewencja jest ograniczona ze względu na trudną do przewidzenia i zmienną charakterystykę genetyczną.

Diagnoza

• Immunohistochemia i analiza genetyczna: Stosowane są do identyfikacji markerów typowych dla podtypów T-komórkowych, jak CD30 czy markery z grupy T-follicular helper.
• Zaawansowane obrazowanie: Tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny pomagają w ocenie rozległości choroby.

Leczenie

• Chemioterapia intensywna i immunoterapia: Standardowe leczenie obejmuje chemioterapię, często wzmacnianą terapiami celowanymi.
• Przeszczepienie komórek macierzystych: Stosowane w przypadkach opornych lub nawracających, zwłaszcza po zakończeniu intensywnej chemioterapii.

Rokowania

• Zmienne w zależności od podtypu: Rokowanie jest zależne od typu molekularnego i odpowiedzi na leczenie, jednak ogólnie te nowotwory cechują się agresywnym przebiegiem.

Źródła (Dojrzałe Chłoniaki Komórek T Węzłowe lub Układowe):

• de Leval, L. (2019) – Approach to nodal-based T-cell lymphomas (tłum. Podejście do chłoniaków T-komórkowych węzłowych)
• Jung, K. S., Cho, S., Kim, S., et al. (2016) – Clinical features and treatment outcome of Epstein–Barr virus-positive nodal T-cell lymphoma (tłum. Cechy kliniczne i wyniki leczenia chłoniaka T-komórkowego węzłowego z wirusem Epsteina-Barra)
• Satou, A., Takahara, T., Tsuzuki, T. (2022) – Pathological and Molecular Features of Nodal Peripheral T-Cell Lymphomas (tłum. Patologiczne i molekularne cechy chłoniaków T-komórkowych węzłowych)
• Chihara, D., Miljkovic, M., Iyer, S., et al. (2021) – Targeted based therapy in nodal T-cell lymphomas (tłum. Terapia celowana w chłoniakach T-komórkowych węzłowych)
• Parkhi, M., Bal, A. (2023) – An Approach to Nodal T- and NK-Cell Lymphomas—A Systemic Review (tłum. Podejście do chłoniaków T- i NK-komórkowych węzłowych)

6.1.1 Chłoniak T-komórkowy Obwodowy

Co To Jest Chłoniak T-komórkowy Obwodowy (ang. Peripheral T-cell Lymphoma) [łac. Lymphoma Cellulae T Periphericum]

Chłoniak T-komórkowy obwodowy (PTCL) to grupa złośliwych nowotworów komórek T, które zazwyczaj przebiegają agresywnie i charakteryzują się dużą różnorodnością podtypów. Choroba występuje głównie u dorosłych, a rokowania są na ogół niekorzystne, szczególnie przy nawrotach lub oporności na leczenie.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne i epigenetyczne: Częste mutacje w genach, takich jak TET2, DNMT3A oraz RHOA, wpływają na rozwój PTCL, zaburzając funkcje komórek T.
• Czynniki immunologiczne: Osłabienie układu odpornościowego może sprzyjać rozwinięciu się choroby, szczególnie u osób z infekcjami wirusowymi, takimi jak HTLV-1.

Objawy

• Limfadenopatia i objawy systemowe: Typowe objawy obejmują powiększenie węzłów chłonnych, gorączkę, nocne poty i znaczną utratę masy ciała.
• Zajęcie narządów pozawęzłowych: PTCL może zajmować narządy takie jak wątroba, śledziona i szpik kostny.

Powikłania

• Wysoka śmiertelność: PTCL ma zazwyczaj agresywny przebieg, z tendencją do nawrotów, co pogarsza rokowania.
• Zwiększone ryzyko infekcji: Pacjenci są podatni na infekcje ze względu na osłabienie odporności.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na rzadkość występowania i złożone przyczyny, zapobieganie PTCL jest ograniczone.

Diagnoza

• Immunohistochemia i genetyka: Rozpoznanie opiera się na badaniach histopatologicznych oraz mutacjach genetycznych, takich jak RHOA i TET2.
• Obrazowanie i biopsja: Tomografia komputerowa oraz biopsje węzłów chłonnych lub szpiku pomagają w ocenie zaawansowania.

Leczenie

• Chemioterapia i przeszczepienie komórek macierzystych: Terapie oparte na chemioterapii (np. CHOP) oraz autologiczne przeszczepienie szpiku są standardem, ale często nieskuteczne długoterminowo.
• Terapie celowane: Nowe leki, takie jak inhibitory histonowej deacetylazy (HDAC) oraz przeciwciała monoklonalne (np. brentuksymab vedotin), są stosowane w przypadku nawrotów.

Rokowania

• Złe prognozy: Rokowania dla PTCL są na ogół niekorzystne, z niskim wskaźnikiem przeżycia 5-letniego, wynoszącym około 20%.

Źródła (Chłoniak T-komórkowy Obwodowy):

• Fiore, D., et al. (2020) – Peripheral T cell lymphomas: from the bench to the clinic (tłum. Chłoniaki T-komórkowe obwodowe: od badań do kliniki)
• Pizzi, M., et al. (2018) – Pathogenesis of Peripheral T Cell Lymphoma (tłum. Patogeneza PTCL)
• Zhang, P., & Zhang, M. (2020) – Epigenetic alterations and advancement of treatment in peripheral T-cell lymphoma (tłum. Zmiany epigenetyczne i postęp w leczeniu PTCL)
• Sibon, D. (2022) – Peripheral T-Cell Lymphomas: Therapeutic Approaches (tłum. Podejścia terapeutyczne dla PTCL)
• Laribi, K., et al. (2018) – Recent Advances in the Treatment of Peripheral T-Cell Lymphoma (tłum. Ostatnie postępy w leczeniu PTCL)

6.1.2 Białaczka Prolimfocytowa T-komórkowa

Co To Jest Białaczka Prolimfocytowa T-komórkowa (ang. T-cell Prolymphocytic Leukaemia) [łac. Leucaemia Prolymphocytica Cellulae T]

Białaczka prolimfocytowa T-komórkowa (T-PLL) jest rzadkim i agresywnym nowotworem dojrzałych komórek T, charakteryzującym się szybką progresją i opornością na standardowe terapie. Choroba jest częściej diagnozowana u starszych dorosłych i ma na ogół złe rokowania, głównie ze względu na jej agresywny przebieg.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: T-PLL jest często związana z nadekspresją protoonkogenu TCL1 oraz mutacjami w genach JAK/STAT, co przyczynia się do szybkiej proliferacji komórek nowotworowych.
• Złożone zmiany chromosomowe: Wiele przypadków T-PLL charakteryzuje się obecnością złożonych kariotypów, które obejmują translokacje genów TCR.

Objawy

• Lymphocytosis i powiększenie narządów: Chorzy często wykazują znaczną limfocytozę, powiększenie wątroby i śledziony, a także powiększenie węzłów chłonnych.
• Objawy systemowe: Gorączka, nocne poty i szybka utrata masy ciała są częste w zaawansowanych przypadkach.

Powikłania

• Wysokie ryzyko nawrotu: T-PLL charakteryzuje się opornością na leczenie, co skutkuje nawracającą chorobą.
• Zajęcie centralnego układu nerwowego: W zaawansowanych stadiach może dojść do inwazji centralnego układu nerwowego.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na genetyczne podłoże choroby, prewencja T-PLL jest ograniczona.

Diagnoza

• Analiza immunohistochemiczna i genetyczna: W celu potwierdzenia diagnozy stosuje się markery charakterystyczne dla T-PLL, takie jak CD4, CD8 oraz ekspresję TCL1.
• Cytogenetyka: Translokacje i mutacje genów JAK/STAT są kluczowe w rozpoznaniu choroby.

Leczenie

• Terapia z zastosowaniem alemtuzumabu: Monoklonalne przeciwciało anty-CD52 (alemtuzumab) jest standardem leczenia i wykazuje wysoką skuteczność.
• Przeszczepienie komórek macierzystych: Allogeniczne przeszczepienie komórek macierzystych jest stosowane jako terapia ratunkowa dla pacjentów opornych na inne terapie.

Rokowania

• Złe: Większość przypadków T-PLL charakteryzuje się niską przeżywalnością z powodu agresywnego przebiegu i oporności na leczenie.

Źródła (Białaczka Prolimfocytowa T-komórkowa):

• Sud, A., Dearden, C. (2017) – T-cell prolymphocytic leukemia (tłum. Białaczka prolimfocytowa T-komórkowa)
• Staber, P., Herling, M., Bellido, M., et al. (2019) – Consensus criteria for diagnosis, staging, and treatment response assessment of T-cell prolymphocytic leukemia (tłum. Kryteria diagnostyczne, stadia i ocena odpowiedzi na leczenie T-PLL)
• Laribi, K., Lemaire, P., Sandrini, J., de Materre, A. B. (2017) – Advances in the understanding and management of T-cell prolymphocytic leukemia (tłum. Postępy w zrozumieniu i leczeniu T-PLL)
• Gutierrez, M., Bladek, P., Goksu, B., et al. (2023) – T-cell prolymphocytic leukemia: diagnosis, pathogenesis, and treatment (tłum. Białaczka prolimfocytowa T-komórkowa: diagnostyka, patogeneza i leczenie)
• Sun, S., Fang, W. (2020) – Current understandings on T-cell prolymphocytic leukemia and its association with TCL1 proto-oncogene (tłum. Aktualne zrozumienie T-PLL i jego związek z onkogenem TCL1)

6.1.3 Białaczka T-komórkowa Dużych Limfocytów Ziarnistych

Co To Jest Białaczka T-komórkowa Dużych Limfocytów Ziarnistych (ang. T-cell Large Granular Lymphocytic Leukaemia) [łac. Leucaemia Lymphocytica Granularis Magna Cellulae T]

Białaczka T-komórkowa dużych limfocytów ziarnistych (T-LGL) jest rzadką, przewlekłą chorobą nowotworową charakteryzującą się klonalną proliferacją cytotoksycznych limfocytów T. Wykazuje łagodny przebieg u większości pacjentów, lecz może powodować poważne powikłania hematologiczne, takie jak cytopenia.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Wykazano mutacje w genach STAT3 i STAT5, które wpływają na aktywację szlaku JAK/STAT i odpowiadają za przeżycie klonalnych limfocytów T.
• Nadreaktywność antygenowa: Długotrwała stymulacja antygenowa może prowadzić do dysregulacji apoptotycznej, co jest mechanizmem przeżycia dla klonalnych komórek LGL.

Objawy

• Cytopenia: T-LGL często wiąże się z neutropenią, trombocytopenią lub anemią.
• Autoimmunologiczne objawy: Wiele przypadków jest związanych z chorobami autoimmunologicznymi, w tym z reumatoidalnym zapaleniem stawów.

Powikłania

• Nawracające infekcje: Ze względu na neutropenię pacjenci są podatni na infekcje.
• Zajęcie narządów wewnętrznych: W zaawansowanych przypadkach mogą wystąpić powiększenia wątroby i śledziony.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Prewencja jest ograniczona ze względu na złożone podłoże genetyczne i immunologiczne choroby.

Diagnoza

• Immunofenotypowanie: Typowe cechy obejmują ekspresję markerów CD3, CD8, CD16, CD57 oraz obecność receptorów TCR αβ lub γδ.
• Badania genetyczne: Analiza mutacji STAT3/STAT5 pomaga w ustaleniu rozpoznania.

Leczenie

• Immunosupresja: Standardowe leczenie obejmuje leki immunosupresyjne, takie jak metotreksat i cyklosporyna.
• Nowoczesne terapie celowane: U pacjentów z nawracającą chorobą mogą być stosowane inhibitory szlaku JAK/STAT, takie jak ruxolitinib.

Rokowania

• Zazwyczaj łagodne, ale zmienne: Rokowania zależą od obecności cytopenii oraz chorób współistniejących; w niektórych przypadkach obserwuje się przebieg bardziej agresywny.

Źródła (Białaczka T-komórkowa Dużych Limfocytów Ziarnistych):

• Yabe, M., Medeiros, L., Wang, S. A., et al. (2015) – Clinicopathologic, Immunophenotypic, Cytogenetic, and Molecular Features of γδ T-Cell Large Granular Lymphocytic Leukemia (tłum. Cechy kliniczne, immunofenotypowe, cytogenetyczne i molekularne γδ T-LGL)
• Rous, F., Gutta, R., Chacko, R., et al. (2022) – Unusual Presentation of T-cell Large Granular Lymphocytic Leukemia (tłum. Nietypowa prezentacja T-LGL)
• Park, S. H., Lee, Y., Kim, Y., et al. (2023) – T-large granular lymphocytic leukemia (tłum. T-LGL)
• Alfano, G., Fontana, F., Colaci, E., et al. (2019) – T-cell large granular lymphocyte leukemia in solid organ transplant recipients (tłum. T-LGL u biorców przeszczepów narządów)
• Kuwahara, N., Kodaka, T., Zushi, Y., et al. (2019) – T-cell large granular lymphocytic (LGL) leukemia consists of CD4+/CD8dim and CD4-/CD8+ LGL populations (tłum. T-LGL z populacjami LGL CD4+/CD8dim i CD4-/CD8+)

6.1.4 Przewlekłe Zaburzenia Limfoproliferacyjne Komórek NK

Co To Są Przewlekłe Zaburzenia Limfoproliferacyjne Komórek NK (ang. Chronic Lymphoproliferative Disorders of NK-cells) [łac. Morbi Lymphoproliferativi Chronici Cellulae NK]

Przewlekłe zaburzenia limfoproliferacyjne komórek NK (CLPD-NK) to rzadkie i łagodne schorzenia charakteryzujące się przewlekłym wzrostem liczby dojrzałych komórek NK we krwi obwodowej, często przebiegające bez objawów. Rozpoznanie jest trudne, a leczenie zależy od stopnia zaawansowania choroby i występowania objawów systemowych.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Obecność mutacji w genach STAT3 i TET2 jest częsta u pacjentów z CLPD-NK, co wpływa na procesy proliferacji i przeżycia komórek NK.
• Czynniki wirusowe: W niektórych przypadkach sugeruje się wpływ wirusów, jednak badania nie potwierdziły istotnego obciążenia wirusowego u pacjentów z CLPD-NK.

Objawy

• Cytopenia i objawy systemowe: W wielu przypadkach występuje neutropenia, anemia oraz objawy, takie jak zmęczenie, gorączka, i nocne poty.
• Powikłania autoimmunologiczne: Często obserwowane są choroby autoimmunologiczne, w tym reumatoidalne zapalenie stawów.

Powikłania

• Podatność na infekcje: Pacjenci są bardziej narażeni na infekcje bakteryjne ze względu na neutropenię.
• Nawracająca anemia i trombocytopenia: Problemy z układem krwiotwórczym są powszechne, zwłaszcza u pacjentów z mutacjami STAT3.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Prewencja jest ograniczona z powodu rzadkości i słabej znajomości mechanizmów rozwoju choroby.

Diagnoza

• Analiza immunofenotypowa: Stosowane markery to CD2, CD16 oraz CD56, a także analiza receptorów typu KIR.
• Testy genetyczne: Obecność mutacji w genach STAT3 i TET2 może potwierdzić diagnozę i pomaga w ustaleniu strategii leczenia.

Leczenie

• Terapia immunosupresyjna: Często stosuje się leki, takie jak cyklosporyna i metotreksat.
• Leki celowane: Inhibitory szlaku JAK/STAT, np. ruxolitinib, mogą być skuteczne u pacjentów z mutacjami w szlaku JAK/STAT.

Rokowania

• Zazwyczaj dobre: Większość przypadków przebiega łagodnie, jednak rokowanie zależy od obecności powikłań hematologicznych i chorób współistniejących.

Źródła (Przewlekłe Zaburzenia Limfoproliferacyjne Komórek NK):

• Kurt, H., et al. (2018) – Chronic lymphoproliferative disorder of NK-cells (tłum. Przewlekłe zaburzenie limfoproliferacyjne komórek NK)
• Pastoret, C., et al. (2021) – Linking the KIR phenotype with STAT3 and TET2 mutations (tłum. Powiązanie fenotypu KIR z mutacjami STAT3 i TET2)
• Sheikh, S., et al. (2020) – Chronic Lymphoproliferative Disorder of Natural Killer Cells (tłum. Przewlekłe zaburzenie limfoproliferacyjne komórek NK)
• Barilà, G., et al. (2019) – T cell large granular lymphocyte leukemia and chronic NK lymphocytosis (tłum. Przewlekła limfocytoza NK i białaczka T-komórkowa dużych limfocytów ziarnistych)
• Olson, T., et al. (2021) – Frequent Somatic TET2 Mutations in Chronic NK-LGL Leukemia (tłum. Częste mutacje somatyczne TET2 w przewlekłej NK-LGL)

6.1.5 Agresywna Białaczka Komórek NK

Co To Jest Agresywna Białaczka Komórek NK (ang. Aggressive NK-cell Leukaemia) [łac. Leucaemia Cellulae NK Aggressiva]

Agresywna białaczka komórek NK (ANKL) to rzadki i agresywny nowotwór komórek NK, charakteryzujący się szybką progresją, silnym związkiem z wirusem Epsteina-Barr (EBV) i złymi rokowaniami. Choroba częściej występuje w populacji azjatyckiej i dotyczy głównie osób młodych lub dorosłych w średnim wieku.

Przyczyny

• Infekcja wirusem EBV: Większość przypadków ANKL jest związana z infekcją EBV, która odgrywa kluczową rolę w transformacji komórek NK.
• Mutacje genetyczne: Zmiany w genach szlaku JAK/STAT i RAS-MAPK są powszechne w ANKL, co wpływa na proliferację i przeżycie komórek nowotworowych.

Objawy

• Hepatosplenomegalia i objawy systemowe: Gorączka, powiększenie wątroby i śledziony, niewyjaśniona utrata masy ciała i objawy związane z zespołem hemofagocytarnym.
• Dysfunkcja wątroby i koagulopatia: Szybki przebieg choroby może prowadzić do niewydolności wątroby i zaburzeń krzepnięcia.

Powikłania

• Zespół hemofagocytarny: W ANKL często obserwuje się masowe niszczenie komórek krwi, co może prowadzić do ciężkich objawów systemowych.
• Wysokie ryzyko śmierci: Przebieg choroby jest bardzo szybki, a rokowania są złe, z medianą przeżycia poniżej trzech miesięcy.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Prewencja ANKL jest ograniczona, ale monitorowanie poziomu EBV może być przydatne u pacjentów z wysokim ryzykiem.

Diagnoza

• Immunofenotypowanie i genetyka: Typowe markery to CD2, CD56, granzyme B, z dodatnimi wynikami dla EBV. Mutacje w szlaku JAK/STAT są powszechne i pomagają w diagnostyce.
• Badania molekularne: Sekwencjonowanie nowej generacji pozwala zidentyfikować zmiany genetyczne związane z progresją choroby.

Leczenie

• Chemioterapia z L-asparaginazą: Stosuje się intensywną chemioterapię, która czasami umożliwia uzyskanie remisji.
• Przeszczepienie komórek macierzystych: Allogeniczne przeszczepienie jest jedyną opcją leczenia dającą szanse na trwałą remisję.

Rokowania

• Bardzo złe: Mediana przeżycia wynosi zaledwie kilka miesięcy, ale niektóre przypadki odpowiadają na intensywne leczenie.

Źródła (Agresywna Białaczka Komórek NK):

• Yang, C.-F., Hsu, C.-Y., Ho, D. (2018) – Aggressive NK-cell leukaemia and extranodal NK/T-cell lymphoma (tłum. Agresywna białaczka komórek NK i pozawęzłowy chłoniak NK/T)
• Ishida, F. (2018) – Aggressive NK-cell leukemia (tłum. Agresywna białaczka NK)
• Dufva, O., et al. (2018) – Mutational landscape and drug profiling highlight JAK-STAT as therapeutic target (tłum. Krajobraz mutacyjny i profilowanie leków w ANKL)
• Fujimoto, A. (2021) – Allogeneic stem cell transplantation for aggressive NK cell leukemia (tłum. Allogeniczne przeszczepienie komórek macierzystych dla ANKL)
• El Hussein, S., Medeiros, L., Khoury, J. (2020) – Aggressive NK cell leukemia: Current state of the art (tłum. Agresywna białaczka NK: stan wiedzy)

6.1.6 Układowy Chłoniak Komórek T Związany z Wirusem Epsteina-Barr u Dzieci

Co To Jest Układowy Chłoniak Komórek T Związany z Wirusem Epsteina-Barra u Dzieci (ang. Systemic Epstein-Barr Virus-positive T-cell Lymphoma of Childhood) [łac. Lymphoma Cellulae T Systematicum cum Virus Epsteini-Barr Positivum in Pueris]

Układowy chłoniak komórek T związany z wirusem Epsteina-Barra u dzieci (SETLC) to rzadka i agresywna postać nowotworu, charakteryzująca się klonalną proliferacją EBV-zakażonych limfocytów T. Choroba występuje najczęściej u dzieci i młodych dorosłych, często prowadząc do zgonu w ciągu kilku tygodni od rozpoznania.

Przyczyny

• Infekcja wirusem EBV: Zakażenie EBV jest kluczowym czynnikiem w rozwoju SETLC, prowadzącym do proliferacji komórek T.
• Mutacje genetyczne: W niektórych przypadkach obecne są zmiany w szlaku JAK/STAT, które sprzyjają szybkiemu rozrostowi komórek nowotworowych.

Objawy

• Hepatosplenomegalia i objawy systemowe: Zwykle obejmuje gorączkę, powiększenie wątroby i śledziony oraz objawy hemofagocytozy.
• Wysoka śmiertelność: Szybki przebieg choroby często prowadzi do niewydolności wielonarządowej.

Powikłania

• Zespół hemofagocytarny: Występuje często i związany jest z masywną destrukcją komórek krwi.
• Wysokie ryzyko śmierci: Mediana przeżycia wynosi kilka tygodni.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Monitorowanie poziomu EBV może być użyteczne u osób z ryzykiem wystąpienia choroby.

Diagnoza

• Immunohistochemia i badania genetyczne: Obecność markerów takich jak CD3, CD8 oraz obecność RNA EBV (EBER) są kluczowe w diagnostyce.
• Badania molekularne: Sekwencjonowanie nowej generacji pomaga w identyfikacji zmian genetycznych.

Leczenie

• Chemioterapia i przeszczepienie komórek macierzystych: Stosuje się intensywną chemioterapię, czasami wspomaganą allogenicznym przeszczepem komórek macierzystych.
• SMILE regimen: Połączenie leków, takich jak metotreksat, ifosfamid i L-asparaginaza, które wykazuje skuteczność w niektórych przypadkach.

Rokowania

• Bardzo złe: Choroba jest agresywna, a mediana przeżycia wynosi kilka tygodni, nawet przy intensywnym leczeniu.

Źródła (Układowy Chłoniak Komórek T Związany z Wirusem Epsteina-Barra u Dzieci):

• Nagahama, J., Nishikawa, T., Tasaki, T., et al. (2022) – Systemic Epstein–Barr virus‐positive T‐cell lymphoma of childhood treated with the ICE regimen and allogeneic hematopoietic stem‐cell transplantation (tłum. Układowy chłoniak komórek T związany z EBV u dzieci leczony schematem ICE i przeszczepieniem komórek macierzystych)
• Robbins, D. J., Ranheim, E., Kallan, J. E. (2022) – Unsuspected systemic Epstein-Barr virus–positive T-cell lymphoma of childhood diagnosed at autopsy (tłum. Niespodziewany przypadek układowego chłoniaka T związany z EBV u dzieci rozpoznany pośmiertnie)
• Manini, N., Davidow, K., Conard, K., Powell, J. (2023) – Hematopoietic Bone Marrow Transplant to Treat Systemic EBV-positive T-cell Lymphoma of Childhood (tłum. Przeszczep szpiku kostnego w leczeniu układowego chłoniaka T związany z EBV u dzieci)
• Buppajarntham, S., Tongtham, J., Uaprasert, N. (2020) – Systemic Epstein-Barr Virus-positive T-Cell Lymphoproliferative Disease of Childhood (tłum. Układowa choroba limfoproliferacyjna komórek T związana z EBV u dzieci)
• Wada, S., Suzuki, T., Kitazume, K., et al. (2018) – Systemic Epstein–Barr virus-positive T-cell lymphoproliferative disorders of childhood with fulminant leukocytosis (tłum. Układowe zaburzenia limfoproliferacyjne komórek T związane z EBV u dzieci z fulminującą leukocytozą)

6.1.7 Chłoniak Komórek T Dorosłych Związany z Ludzkim Wirusem HTLV-1 Komórek T

Co To Jest Chłoniak Komórek T Dorosłych Związany z Ludzkim Wirusem HTLV-1 Komórek T (ang. Adult T-cell Lymphoma Human T-cell Lymphotropic Virus Type 1-associated) [łac. Lymphoma Cellulae T Adulta cum HTLV-1 Humana Cellulae T]

Chłoniak komórek T dorosłych związany z wirusem HTLV-1 (ATL) to złośliwy nowotwór wywołany przez zakażenie ludzkim wirusem limfotropowym typu 1 (HTLV-1). Choroba ta występuje głównie w rejonach endemicznych, takich jak Japonia, Karaiby oraz niektóre regiony Ameryki Łacińskiej, i charakteryzuje się bardzo agresywnym przebiegiem oraz wysoką opornością na leczenie.

Przyczyny

• Zakażenie wirusem HTLV-1: HTLV-1 prowadzi do transformacji limfocytów T, co może skutkować powstawaniem komórek nowotworowych.
• Zmienność molekularna: Zidentyfikowano mutacje w szlakach JAK/STAT oraz NF-κB, które sprzyjają szybkiemu rozrostowi i przeżyciu komórek ATL.

Objawy

• Hepatosplenomegalia i objawy skórne: Występuje powiększenie wątroby, śledziony oraz objawy skórne, takie jak wysypka czy zmiany skórne.
• Hiperkalcemia: Często występująca hiperkalcemia, która może powodować zmęczenie, nudności i osłabienie.

Powikłania

• Wysoka śmiertelność: ATL charakteryzuje się bardzo szybkim przebiegiem i ma złe rokowania, z przeżywalnością liczonymi w miesiącach.
• Zakażenia oportunistyczne: Pacjenci z ATL są bardziej narażeni na infekcje ze względu na osłabienie układu immunologicznego.

Zapobieganie

• Unikanie transmisji wirusa HTLV-1: W regionach endemicznych zaleca się badania przesiewowe oraz unikanie karmienia piersią przez matki zakażone HTLV-1.

Diagnoza

• Immunofenotypowanie i serologia HTLV-1: Diagnostyka obejmuje badanie na obecność wirusa HTLV-1 oraz charakterystycznych markerów komórkowych, takich jak CD4 i CD25.
• Analiza molekularna: Badania mutacji w szlakach JAK/STAT i NF-κB wspierają diagnozę i pomagają określić typ choroby.

Leczenie

• Chemioterapia: Standardowe leczenie obejmuje chemioterapię, jednakże w większości przypadków jest to terapia nisko skuteczna.
• Przeszczepienie komórek macierzystych: Przeszczepienie allogeniczne jest jedną z niewielu opcji terapeutycznych, która może prowadzić do remisji, zwłaszcza w przypadkach nawrotowych.

Rokowania

• Bardzo złe: ATL ma jedno z najgorszych rokowań spośród chłoniaków T-komórkowych, z krótkim czasem przeżycia od rozpoznania.

Źródła (Chłoniak Komórek T Dorosłych Związany z Ludzkim Wirusem HTLV-1 Komórek T):

• Soltani, A., Hashemy, S., Avval, F. Z., et al. (2019) – Molecular targeting for treatment of human T-lymphotropic virus type 1 infection (tłum. Molekularne podejścia w leczeniu zakażeń HTLV-1)
• James, T., Fivenson, D., Cotton, J. (2018) – Human T-lymphotropic virus 1 associated with adult T-cell leukemia/lymphoma (tłum. Wirus HTLV-1 związany z białaczką/chłoniakiem T-komórkowym u dorosłych)
• Ahmadi Ghezeldasht, S., Blackbourn, D., Mosavat, A., et al. (2023) – Pathogenicity and virulence of human T lymphotropic virus type-1 in oncogenesis: adult T-cell leukemia/lymphoma (tłum. Patogeniczność i wirulencja HTLV-1 w onkogenezie ATL)
• Hermine, O., Ramos, J., Tobinai, K. (2018) – A Review of New Findings in Adult T-cell Leukemia–Lymphoma (tłum. Przegląd nowych odkryć w białaczce/chłoniaku T-komórkowym u dorosłych)
• Basharat, A., Anwar, M. Y., Sulh, M., et al. (2023) – Human T-cell Lymphotropic Virus Type-1-associated Adult T-cell Leukemia/Lymphoma (tłum. Białaczka/chłoniak T-komórkowy dorosłych związany z HTLV-1)

6.1.8 Białaczka Komórek T Dorosłych Związana z Ludzkim Wirusem HTLV-1 Komórek T

Co To Jest Białaczka Komórek T Dorosłych Związana z Ludzkim Wirusem HTLV-1 Komórek T (ang. Adult T-cell Leukaemia Human T-cell Lymphotropic Virus Type 1-associated) [łac. Lymphoma vel Leucaemia Cellulae T Adulta cum HTLV-1 Cellulae T]

Białaczka komórek T dorosłych (ATL) związana z ludzkim wirusem HTLV-1 to złośliwa i agresywna forma nowotworu rozwijająca się u dorosłych zakażonych wirusem HTLV-1. ATL ma szczególne znaczenie w regionach endemicznych, takich jak Japonia czy Ameryka Łacińska, i charakteryzuje się złymi rokowaniami ze względu na jej szybki rozwój i niską odpowiedź na leczenie.

Przyczyny

• Zakażenie HTLV-1: Wirus HTLV-1 jest czynnikiem sprawczym ATL, a infekcja może trwać bezobjawowo przez dekady zanim dojdzie do transformacji nowotworowej.
• Mutacje genetyczne: Obecność mutacji w genach takich jak Tax i HBZ oraz aktywacja szlaków JAK/STAT i NF-κB sprzyjają proliferacji i przeżyciu komórek nowotworowych.

Objawy

• Hepatosplenomegalia i objawy systemowe: Typowe są powiększenie wątroby i śledziony, wysypka skórna oraz hiperkalcemia prowadząca do zmęczenia i osłabienia.
• Infekcje oportunistyczne: Występuje zwiększona podatność na infekcje bakteryjne i wirusowe z powodu osłabienia układu odpornościowego.

Powikłania

• Wysoka śmiertelność: Choroba ma bardzo szybki przebieg z medianą przeżycia wynoszącą około 8–10 miesięcy dla postaci agresywnych.
• Wielonarządowa niewydolność: Zaawansowane przypadki często prowadzą do niewydolności wielonarządowej.

Zapobieganie

• Monitorowanie transmisji HTLV-1: W regionach endemicznych zaleca się badania przesiewowe, zwłaszcza u kobiet w ciąży oraz unikanie karmienia piersią przez zakażone matki.

Diagnoza

• Immunofenotypowanie i testy na obecność HTLV-1: Diagnozę potwierdza obecność specyficznych markerów CD4, CD25 oraz analiza genetyczna wirusa HTLV-1.
• Badania molekularne: Zastosowanie zaawansowanych metod diagnostycznych, jak sekwencjonowanie nowej generacji, może pomóc w dokładniejszej ocenie choroby.

Leczenie

• Chemioterapia i immunoterapia: Mimo niskiej skuteczności, chemioterapia pozostaje jedną z metod leczenia, a nowoczesne terapie celowane, takie jak przeciwciała monoklonalne (np. mogamulizumab), przynoszą pewne korzyści.
• Przeszczepienie komórek macierzystych: Allogeniczne przeszczepienie komórek macierzystych jest jedną z nielicznych metod umożliwiających długotrwałą remisję.

Rokowania

• Bardzo złe: ATL charakteryzuje się złym rokowaniem, zwłaszcza w formach agresywnych, z niskim wskaźnikiem przeżywalności długoterminowej.

Źródła (Białaczka Komórek T Dorosłych Związana z Ludzkim Wirusem HTLV-1 Komórek T):

• Bangham, C., Ratner, L. (2015) – How does HTLV-1 cause adult T-cell leukaemia/lymphoma (ATL)? (tłum. Jak HTLV-1 wywołuje ATL)
• Soltani, A., Hashemy, S., Avval, F. Z., et al. (2019) – Molecular targeting for treatment of human T-lymphotropic virus type 1 infection (tłum. Molekularne podejścia w leczeniu zakażeń HTLV-1)
• Cook, L., Taylor, G. (2015) – Treatment of adult T-cell leukaemia/lymphoma: is the virus a target? (tłum. Czy wirus jest celem leczenia ATL)
• James, T., Fivenson, D., Cotton, J. (2018) – Human T-lymphotropic virus 1 associated with adult T-cell leukemia/lymphoma (tłum. Wirus HTLV-1 związany z ATL)
• Zhang, L., Wei, J., Wang, L., Huang, S., Chen, J. (2017) – Human T-cell lymphotropic virus type 1 and its oncogenesis (tłum. Wirus HTLV-1 i jego rola w onkogenezie)

6.1.9 Chłoniak lub Białaczka T-komórkowa Dorosłych Związane z Ludzkim Wirusem HTLV-1

Co To Są Chłoniak lub Białaczka T-komórkowa Dorosłych Związane z Ludzkim Wirusem HTLV-1 (ang. Adult T-cell Lymphoma or Leukaemia, Human T-cell Lymphotropic Virus Type 1-associated) [łac. Lymphoma vel Leucaemia Cellulae T Adulta cum HTLV-1]

Chłoniak lub białaczka T-komórkowa dorosłych (ATL) związane z wirusem HTLV-1 to złośliwe nowotwory, które rozwijają się u osób zakażonych ludzkim wirusem limfotropowym typu 1 (HTLV-1). ATL występuje głównie w regionach endemicznych, takich jak Japonia i Ameryka Łacińska, i jest znany z agresywnego przebiegu oraz wysokiej oporności na leczenie.

Przyczyny

• Zakażenie HTLV-1: HTLV-1 jest główną przyczyną ATL i prowadzi do transformacji nowotworowej limfocytów T poprzez mutacje w szlakach sygnałowych.
• Genetyczne i molekularne zmiany: Mutacje w szlakach JAK/STAT i NF-κB oraz inne genetyczne nieprawidłowości sprzyjają szybkiemu wzrostowi komórek ATL.

Objawy

• Objawy skórne i hepatosplenomegalia: Chorzy mogą doświadczać wysypki, zmian skórnych oraz powiększenia wątroby i śledziony.
• Hiperkalcemia: Często występująca hiperkalcemia powoduje zmęczenie, osłabienie i może prowadzić do niewydolności wielonarządowej.

Powikłania

• Wysoka śmiertelność: ATL ma bardzo złe rokowania, szczególnie dla postaci agresywnych, z medianą przeżycia wynoszącą około 8–10 miesięcy.
• Infekcje oportunistyczne: Wysoka podatność na infekcje bakteryjne i wirusowe ze względu na osłabienie układu immunologicznego.

Zapobieganie

• Monitorowanie transmisji HTLV-1: Zalecane są badania przesiewowe u osób z regionów endemicznych, zwłaszcza wśród kobiet w ciąży.

Diagnoza

• Immunofenotypowanie i badania na obecność HTLV-1: Diagnostyka ATL opiera się na badaniach serologicznych i obecności specyficznych markerów komórkowych, jak CD4 i CD25.
• Analiza genetyczna: Badania molekularne pozwalają na dokładniejsze rozpoznanie i klasyfikację podtypów ATL.

Leczenie

• Chemioterapia i immunoterapia: Chemioterapia często jest nieskuteczna, a terapie celowane, takie jak mogamulizumab (anty-CCR4), wykazują pewne korzyści.
• Przeszczepienie komórek macierzystych: Allogeniczne przeszczepienie szpiku jest jedną z nielicznych metod o potencjale trwałej remisji.

Rokowania

• Bardzo złe: Rokowania dla ATL są na ogół niekorzystne, z krótkim czasem przeżycia, zwłaszcza dla pacjentów z nawrotową lub oporną chorobą.

Źródła (Chłoniak lub Białaczka T-komórkowa Dorosłych Związane z Ludzkim Wirusem HTLV-1):

• Khanlari, M., Ramos, J., Sanchez, S., Cho-Vega, J. H., Amador, A., et al. (2018) – Adult T-cell leukemia/lymphoma (tłum. Białaczka/chłoniak T-komórkowy dorosłych)
• Cook, L., Phillips, A. (2020) – How I treat Adult T-cell leukemia/lymphoma (tłum. Leczenie białaczki/chłoniaka T-komórkowego dorosłych)
• James, T., Fivenson, D., Cotton, J. (2018) – Human T-lymphotropic virus 1 associated with adult T-cell leukemia/lymphoma (tłum. Wirus HTLV-1 związany z ATL)
• Bangham, C., Ratner, L. (2015) – How does HTLV-1 cause adult T-cell leukaemia/lymphoma (ATL)? (tłum. Jak HTLV-1 wywołuje ATL)
• Soltani, A., Hashemy, S., Avval, F. Z., et al. (2019) – Molecular targeting for treatment of HTLV-1 infection (tłum. Molekularne podejścia w leczeniu zakażeń HTLV-1)

6.1.10 Pozawęzłowy Chłoniak NK/T-komórkowy Typu Nosowego

Co To Jest Pozawęzłowy Chłoniak NK/T-komórkowy Typu Nosowego (ang. Extranodal NK/T-cell Lymphoma, Nasal Type) [łac. Lymphoma Cellulae NK/T Extranodale, Typi Nasi]

Pozawęzłowy chłoniak NK/T-komórkowy typu nosowego (ENKTL-NT) to rzadki, agresywny nowotwór związany z infekcją wirusem Epsteina-Barr (EBV). Choroba ta występuje głównie w nosogardle, ale może obejmować również inne obszary poza jamą nosową, w tym skórę i przewód pokarmowy.

Przyczyny

• Infekcja EBV: EBV jest kluczowym czynnikiem w rozwoju ENKTL-NT, odgrywając rolę w transformacji nowotworowej komórek NK i T.
• Zmiany genetyczne: Wykryto liczne mutacje, m.in. w szlakach JAK/STAT, które wpływają na wzrost i przeżycie komórek nowotworowych.

Objawy

• Lokalizacja i objawy destrukcyjne: Zmiany obejmują nosogardło, powodując niedrożność nosa, krwawienia oraz zmiany martwicze.
• Angioinwazja i naciekanie tkanek: Angioinwazyjny charakter nowotworu prowadzi do szybkiego niszczenia tkanek, często z towarzyszącą martwicą.

Powikłania

• Szybka progresja i zła prognoza: ENKTL-NT ma tendencję do agresywnego przebiegu i niską przeżywalność, szczególnie w zaawansowanych przypadkach.
• Wielonarządowe zajęcie: W bardziej zaawansowanych stadiach może obejmować inne organy, takie jak skóra, przewód pokarmowy i ślinianki.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Prewencja jest trudna ze względu na mało poznane przyczyny i brak powszechnego badania przesiewowego na obecność EBV w tej grupie pacjentów.

Diagnoza

• Badania immunohistochemiczne: Nowotwór charakteryzuje się ekspresją markerów CD2, CD3 oraz CD56, a także obecnością EBV RNA.
• Monitorowanie poziomu DNA EBV: Poziom DNA EBV w surowicy jest przydatny w ocenie obciążenia nowotworowego i odpowiedzi na terapię.

Leczenie

• Kombinacja chemio- i radioterapii: Dla lokalnych przypadków (stadium I/II) stosuje się radioterapię w połączeniu z chemioterapią.
• Nowoczesne terapie celowane: Inhibitory immunologiczne oraz terapie celowane z wykorzystaniem inhibitorów punktów kontrolnych są w fazie badań jako alternatywne metody leczenia.

Rokowania

• Niska przeżywalność: W zaawansowanych przypadkach przeżywalność jest niska, jednak u pacjentów z chorobą we wczesnym stadium stosowanie agresywnej terapii może poprawić wyniki.

Źródła (Pozawęzłowy Chłoniak NK/T-komórkowy Typu Nosowego):

• Jhuang, J., Chang, S., Weng, S., et al. (2015) – Extranodal natural killer/T-cell lymphoma, nasal type in Taiwan: a relatively higher frequency of T-cell lineage and poor survival for extranasal tumors (tłum. Pozawęzłowy chłoniak NK/T-komórkowy typu nosowego w Tajwanie)
• Sánchez-Romero, C., Bologna-Molina, R., Paes de Almeida, O., et al. (2021) – Extranodal NK/T cell lymphoma, nasal type: an updated overview (tłum. Pozawęzłowy chłoniak NK/T-komórkowy typu nosowego: aktualizacja)
• Tse, E., Kwong, Y. (2016) – Diagnosis and management of extranodal NK/T cell lymphoma nasal type (tłum. Diagnostyka i zarządzanie ENKTL typu nosowego)
• Takahara, M., Kumai, T., Kishibe, K., et al. (2021) – Extranodal NK/T-Cell Lymphoma, Nasal Type: Genetic, Biologic, and Clinical Aspects with a Central Focus on Epstein–Barr Virus Relation (tłum. Pozawęzłowy chłoniak NK/T-komórkowy typu nosowego: aspekty genetyczne, biologiczne i kliniczne)
• Haverkos, B., Pan, Z., Gru, A., et al. (2016) – Extranodal NK/T-Cell Lymphoma, Nasal Type: An Update on Epidemiology, Clinical Presentation, and Natural History in North American and European Cases (tłum. ENKTL typu nosowego: aktualizacja epidemiologii, prezentacji klinicznej i historii naturalnej w przypadkach północnoamerykańskich i europejskich)

6.1.11 Chłoniak T-komórkowy Związany z Enteropatią

Co To Jest Chłoniak T-komórkowy Związany z Enteropatią (ang. Enteropathy Associated T-cell Lymphoma) [łac. Lymphoma Cellulae T Enteropathiae Associatum]

Chłoniak T-komórkowy związany z enteropatią (EATL) to rzadki, agresywny nowotwór jelitowy, często związany z celiakią. Wyróżnia się dwa typy EATL: typ I, związany bezpośrednio z celiakią, oraz typ II, występujący głównie w Azji i niepowiązany z celiakią. Choroba charakteryzuje się wysoką śmiertelnością i skomplikowanym leczeniem.

Przyczyny

• Celiakia: Typ I EATL występuje najczęściej u osób z zaawansowaną lub nieleczoną celiakią, co prowadzi do przewlekłego zapalenia jelit.
• Mutacje genetyczne: Typ II EATL często wiąże się z mutacjami w genach, takich jak JAK/STAT i TP53, co sprzyja wzrostowi nowotworu.

Objawy

• Problemy jelitowe: Objawy obejmują bóle brzucha, biegunkę, utratę wagi i objawy malabsorpcji.
• Ostre powikłania: W zaawansowanych przypadkach mogą wystąpić perforacje jelit i krwawienia, wymagające interwencji chirurgicznej.

Powikłania

• Złe rokowania: W większości przypadków EATL prowadzi do zgonu w ciągu kilku miesięcy od diagnozy.
• Wysokie ryzyko infekcji: Pacjenci są bardziej podatni na infekcje z powodu osłabienia układu odpornościowego.

Zapobieganie

• Dieta bezglutenowa: Wczesne rozpoznanie i leczenie celiakii poprzez ścisłą dietę bezglutenową może zapobiegać rozwojowi EATL.

Diagnoza

• Badania histopatologiczne i immunohistochemiczne: EATL diagnozuje się na podstawie obecności charakterystycznych markerów komórkowych, takich jak CD3 i CD30, oraz zmian patologicznych w biopsji jelita.
• Poziom EBV DNA i badania genetyczne: Badania molekularne i pomiary DNA wirusa EBV mogą wspierać diagnozę.

Leczenie

• Kombinacja chirurgii i chemioterapii: Wczesna resekcja chirurgiczna wraz z chemioterapią może poprawić rokowania, choć skuteczność jest ograniczona.
• Przeszczepienie komórek macierzystych: W niektórych przypadkach autologiczne przeszczepienie szpiku może prowadzić do remisji.

Rokowania

• Bardzo niska przeżywalność: EATL charakteryzuje się krótkim czasem przeżycia, nawet przy intensywnym leczeniu, co podkreśla potrzebę nowych metod terapeutycznych.

Źródła (Chłoniak T-komórkowy Związany z Enteropatią):

• Wright, D. (2021) – Enteropathy-Associated T-Cell Lymphoma (tłum. Chłoniak T-komórkowy związany z enteropatią)
• Roberti, A., et al. (2016) – Type II enteropathy-associated T-cell lymphoma features a unique genomic profile (tłum. Profil genetyczny typu II EATL)
• Chuah, Y., et al. (2020) – Enteropathy-associated T-cell Lymphoma with intracranial metastasis (tłum. EATL z przerzutami wewnątrzczaszkowymi)
• Teja, S., Mehta-Shah, N. (2019) – Enteropathy-Associated T-Cell Lymphomas (tłum. EATL i chłoniak monomorficzny epitelotropowy jelitowy)
• Moffitt, A., et al. (2017) – Enteropathy-associated T cell lymphoma subtypes characterized by loss of function of SETD2 (tłum. Utrata funkcji SETD2 w podtypach EATL)

6.1.12 Chłoniak T-komórkowy Wątrobowo-Śledzionowy

Co To Jest Chłoniak T-komórkowy Wątrobowo-Śledzionowy (ang. Hepatosplenic T-cell Lymphoma) [łac. Lymphoma Cellulae T Hepatosplenicum]

Chłoniak T-komórkowy wątrobowo-śledzionowy (HSTCL) to rzadki, agresywny nowotwór komórek T, który dotyka głównie wątroby, śledziony oraz szpiku kostnego. Występuje przeważnie u młodych dorosłych, zwłaszcza u osób z osłabionym układem odpornościowym, i często charakteryzuje się szybkim, niekorzystnym przebiegiem.

Przyczyny

• Zaburzenia immunologiczne: Choroba często występuje u osób poddanych długotrwałej immunosupresji lub z immunologicznymi zaburzeniami.
• Mutacje genetyczne: Mutacje w genach takich jak STAT3, STAT5B oraz zmiany w SETD2 i chromosomie 7q są typowe i wpływają na agresywność nowotworu.

Objawy

• Hepatosplenomegalia i objawy systemowe: Typowe objawy obejmują powiększenie wątroby i śledziony, gorączkę, osłabienie oraz cytopenię.
• Brak powiększenia węzłów chłonnych: Niekonwencjonalna prezentacja bez powiększonych węzłów chłonnych może utrudniać diagnozę.

Powikłania

• Zła prognoza: HSTCL charakteryzuje się wysoką śmiertelnością i opornością na leczenie.
• Zespół hemofagocytarny: W niektórych przypadkach może prowadzić do zespołu hemofagocytarnego, co dodatkowo komplikuje leczenie.

Zapobieganie

• Ograniczenie immunosupresji: Unikanie długotrwałego stosowania immunosupresji może zmniejszyć ryzyko rozwoju HSTCL.

Diagnoza

• Badania histopatologiczne i immunohistochemiczne: HSTCL jest diagnozowany na podstawie wyników badań szpiku kostnego oraz immunofenotypu komórek.
• Mutacje genetyczne: Wykrywanie mutacji w genach STAT3, STAT5B oraz obecność izochromosomu 7q wspomagają diagnozę.

Leczenie

• Chemioterapia i przeszczepienie komórek macierzystych: Chociaż chemioterapia jest nieskuteczna, przeszczepienie komórek macierzystych daje szanse na dłuższą remisję.
• Terapie celowane: Innowacyjne terapie celowane, które wpływają na zmiany genetyczne i szlaki sygnałowe, są nadal w fazie badań.

Rokowania

• Bardzo niekorzystne: Rokowania są zwykle złe, a większość pacjentów przeżywa mniej niż rok od diagnozy.

Źródła (Chłoniak T-komórkowy Wątrobowo-Śledzionowy):

• Yabe, M., Miranda, R., Medeiros, L. (2018) – Hepatosplenic T-cell Lymphoma: a review of clinicopathologic features, pathogenesis, and prognostic factors (tłum. Przegląd kliniczno-patologicznych cech HSTCL)
• Pro, B., Allen, P. B., Behdad, A. (2020) – Hepatosplenic T-cell lymphoma: A rare but challenging entity (tłum. Rzadka, ale trudna jednostka HSTCL)
• McKinney, M., et al. (2017) – The Genetic Basis of Hepatosplenic T-cell Lymphoma (tłum. Genetyczne podstawy HSTCL)
• Gowda, L., Foss, F. (2018) – Hepatosplenic T-Cell Lymphomas (tłum. HSTCL)
• Tham, Y. B., et al. (2023) – Case Series of Hepatosplenic T-Cell Lymphoma: A Rare and Aggressive Disease (tłum. Przypadki HSTCL: rzadka i agresywna choroba)

6.1.13 Chłoniak T-komórkowy Autoimmunoblastyczny

Co To Jest Chłoniak T-komórkowy Autoimmunoblastyczny (ang. Angioimmunoblastic T-cell Lymphoma) [łac. Lymphoma Cellulae T Angioimmunoblasticum]

Chłoniak T-komórkowy autoimmunoblastyczny (AITL) to rzadki, agresywny nowotwór wywodzący się z komórek T pomocniczych pęcherzykowych, charakteryzujący się specyficznymi zmianami histologicznymi i molekularnymi. Choroba ta występuje przeważnie u osób starszych, a jej obraz kliniczny obejmuje rozlaną limfadenopatię oraz objawy ogólnoustrojowe, które często utrudniają diagnozę.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Charakterystyczne mutacje obejmują RHOA (G17V), TET2 oraz DNMT3A, które sprzyjają transformacji nowotworowej komórek T.
• Aktywacja szlaku NF-κB: Szlak ten odgrywa kluczową rolę w proliferacji komórek nowotworowych w AITL.

Objawy

• Limfadenopatia i objawy ogólnoustrojowe: Typowe objawy obejmują powiększenie węzłów chłonnych, gorączkę, nocne poty oraz utratę masy ciała.
• Objawy skórne: U 50-80% pacjentów występują zmiany skórne, które mogą być cennym wskaźnikiem diagnostycznym.

Powikłania

• Zła prognoza: Choroba ma skłonność do nawrotów i oporności na leczenie, co wpływa na złe rokowania.
• Infekcje i niedokrwistość hemolityczna: AITL jest często związany z osłabioną odpornością oraz zaburzeniami autoimmunologicznymi.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na rzadkość występowania oraz mało poznane przyczyny, prewencja nie jest możliwa.

Diagnoza

• Badania histopatologiczne i immunohistochemiczne: Charakterystyczne markery to CD3, CD4, PD-1 oraz obecność naczyń z wysokim śródbłonkiem.
• Badania molekularne: Analiza mutacji RHOA oraz ekspresji TET2 i DNMT3A wspiera rozpoznanie i określa zasięg choroby.

Leczenie

• Chemioterapia i przeszczepienie komórek macierzystych: Standardowe terapie obejmują CHOP oraz autologiczne przeszczepienie komórek macierzystych w pierwszej remisji.
• Nowoczesne terapie celowane: W badaniach znajdują się nowe środki, takie jak inhibitory PD-1, które mogą zwiększyć skuteczność terapii.

Rokowania

• Niepewne rokowania: Ze względu na agresywny charakter i tendencję do nawrotów, prognozy są na ogół niekorzystne.

Źródła (Chłoniak T-komórkowy Autoimmunoblastyczny):

• Broccoli, A., Zinzani, P. (2017) – Angioimmunoblastic T-Cell Lymphoma (tłum. Chłoniak T-komórkowy autoimmunoblastyczny)
• Advani, R., et al. (2021) – Outcomes and prognostic factors in angioimmunoblastic T-cell lymphoma (tłum. Wyniki i czynniki prognostyczne w AITL)
• Rai, M., Bedi, P., Marinas, E. B. (2018) – Angioimmunoblastic T‐cell lymphoma: a rare subtype of peripheral T‐cell lymphoma (tłum. AITL: rzadki podtyp chłoniaka T-komórkowego obwodowego)
• Fukumoto, K., Chiba, S. (2017) – Review of the biologic and clinical significance of genetic mutations in angioimmunoblastic T‐cell lymphoma (tłum. Przegląd znaczenia mutacji genetycznych w AITL)
• Que, F., et al. (2022) – RHOA G17V induces T follicular helper cell specification and involves angioimmunoblastic T-cell lymphoma (tłum. Mutacja RHOA G17V i jej rola w AITL)

6.1.14 Chłoniak Anaplastyczny Dużych Komórek ALK-dodatni

Co To Jest Chłoniak Anaplastyczny Dużych Komórek ALK-dodatni (ang. Anaplastic Large Cell Lymphoma, ALK-positive) [łac. Lymphoma Cellulae Magna Anaplasticum, ALK-positivum]

Chłoniak anaplastyczny dużych komórek ALK-dodatni (ALCL, ALK+) to rzadki, agresywny nowotwór z grupy chłoniaków nieziarniczych, charakteryzujący się ekspresją kinazy chłoniaka anaplastycznego (ALK). Często występuje u osób młodszych i wykazuje bardziej korzystne rokowania niż ALCL ALK-ujemny, dzięki specyficznym opcjom leczenia.

Przyczyny

• Rearanżacje genu ALK: Mutacje w genie ALK na chromosomie 2 są kluczowe dla rozwoju tego chłoniaka, prowadząc do niekontrolowanej proliferacji komórek nowotworowych.
• Rola czynników genetycznych: Partnerzy fuzyjni genu ALK, tacy jak NPM1, wpływają na aktywację i lokalizację białka chimerowego ALK.

Objawy

• Nacieki w węzłach chłonnych i narządach pozawęzłowych: Zmiany mogą obejmować skórę, tkanki miękkie, płuca, a rzadziej kości.
• Objawy ogólnoustrojowe: Gorączka, utrata masy ciała i nocne poty są częste, zwłaszcza w zaawansowanych stadiach choroby.

Powikłania

• Oporność na leczenie i nawroty: Oporność na inhibitory ALK jest znanym problemem, co często prowadzi do nawrotów, zwłaszcza po zakończeniu chemioterapii.
• Zajęcie wielonarządowe: Zaawansowane przypadki mogą prowadzić do wielonarządowych komplikacji.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Brak możliwości zapobiegania ze względu na specyficzne, genetyczne przyczyny nowotworu.

Diagnoza

• Badania molekularne i immunohistochemiczne: ALCL, ALK+ diagnozuje się poprzez obecność markera CD30 oraz specyficznych rearanżacji genu ALK.
• Obrazowanie i biopsje: Tomografia komputerowa i biopsje pomagają w ocenie zaawansowania i lokalizacji choroby.

Leczenie

• Chemioterapia: Standardem jest chemioterapia z użyciem CHOP lub CHOEP, czasem wzbogacona o przeciwciała monoklonalne (brentuksymab vedotin).
• Inhibitory ALK: Terapie celowane, takie jak krizotynib, a także nowsze inhibitory ALK, są skuteczne w opornych przypadkach.

Rokowania

• Dobre rokowania: W porównaniu do ALCL ALK-ujemnego, ALCL ALK+ ma korzystniejsze rokowania, z 5-letnim wskaźnikiem przeżycia wynoszącym 70–90%.

Źródła (Chłoniak Anaplastyczny Dużych Komórek ALK-dodatni):

• van der Krogt, J., et al. (2017) – Anaplastic lymphoma kinase-positive anaplastic large cell lymphoma (tłum. ALK+ chłoniak anaplastyczny dużych komórek)
• Chiattone, C., et al. (2022) – Characteristics and clinical outcomes of ALK-positive anaplastic large cell lymphoma (tłum. Cechy i wyniki kliniczne ALK+ ALCL)
• Gromowsky, M., et al. (2023) – ALK-positive anaplastic large cell lymphoma in adults (tłum. ALK+ chłoniak anaplastyczny u dorosłych)
• Stadler, S., et al. (2018) – Immune Response against ALK in children with ALK-positive anaplastic large cell lymphoma (tłum. Odpowiedź immunologiczna przeciwko ALK)
• Sibon, D., et al. (2019) – ALK-positive anaplastic large-cell lymphoma: pooled analysis (tłum. Analiza zbiorcza pacjentów z ALK+ ALCL)

6.1.15 Chłoniak Anaplastyczny Dużych Komórek ALK-ujemny

Co To Jest Chłoniak Anaplastyczny Dużych Komórek ALK-ujemny (ang. Anaplastic Large Cell Lymphoma, ALK-negative) [łac. Lymphoma Cellulae Magna Anaplasticum, ALK-negativum]

Chłoniak anaplastyczny dużych komórek ALK-ujemny (ALCL ALK−) to rzadki, agresywny nowotwór z grupy chłoniaków T-komórkowych, charakteryzujący się brakiem ekspresji kinazy chłoniaka anaplastycznego (ALK). Często diagnozowany u osób dorosłych, ma tendencję do bardziej niekorzystnego przebiegu w porównaniu do ALCL ALK-dodatniego.

Przyczyny

• Rearanżacje i mutacje genetyczne: Mutacje w genach DUSP22 i TP63 są związane z różnymi wynikami klinicznymi, wpływając na agresywność nowotworu.
• Zaburzenia szlaku JAK/STAT: Mutacje aktywujące szlak JAK/STAT występują w niektórych przypadkach, sprzyjając proliferacji komórek nowotworowych.

Objawy

• Limfadenopatia i objawy ogólnoustrojowe: Typowe objawy obejmują powiększenie węzłów chłonnych, gorączkę, nocne poty i utratę masy ciała.
• Zajęcie pozawęzłowe: Często występują zmiany w różnych narządach, takich jak płuca i kości.

Powikłania

• Oporność na leczenie i nawroty: ALCL ALK-ujemny jest często oporny na standardowe terapie, co prowadzi do nawrotów.
• Krótsza przeżywalność: Ze względu na bardziej agresywny charakter i częstą oporność na leczenie, rokowania są na ogół gorsze.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na mało poznane przyczyny i rzadkość występowania, prewencja jest trudna.

Diagnoza

• Immunohistochemia: Charakterystyczna ekspresja markera CD30 jest kluczowa dla diagnozy ALCL.
• Badania molekularne: Wykrywanie mutacji w genach, takich jak DUSP22 i TP63, wspomaga diagnozę i określenie podtypu choroby.

Leczenie

• Chemioterapia i przeszczepy komórek macierzystych: Standardowa chemioterapia (CHOP) jest stosowana, ale często jest nieskuteczna w dłuższej perspektywie, dlatego stosuje się przeszczepienie komórek macierzystych.
• Terapie celowane: Brentuksymab vedotin, przeciwciało monoklonalne, jest skuteczne w przypadkach nawrotowych lub opornych.

Rokowania

• Niepewne rokowania: W porównaniu do ALCL ALK-dodatniego, ALCL ALK-ujemny ma mniej korzystne prognozy, z niskim wskaźnikiem przeżycia długoterminowego.

Źródła (Chłoniak Anaplastyczny Dużych Komórek ALK-ujemny):

• Shustov, A., et al. (2021) – ALK-negative anaplastic large cell lymphoma: features and outcomes of 235 patients (tłum. Charakterystyka i wyniki ALCL ALK-ujemny u 235 pacjentów)
• Fratoni, S., et al. (2019) – ALK-negative anaplastic large cell lymphoma with „Hodgkin-like” cytomorphology (tłum. ALCL ALK-ujemny o morfologii podobnej do Hodgkina)
• Piña-Oviedo, S., et al. (2021) – ALK-Negative Anaplastic Large Cell Lymphoma: Current Concepts and Molecular Pathogenesis (tłum. Koncepcje i patogeneza ALCL ALK-ujemnego)
• Qiu, L., et al. (2021) – The Leukemic Phase of ALK-Negative Anaplastic Large Cell Lymphoma (tłum. Faza białaczkowa ALCL ALK-ujemny)
• Luchtel, R. A., et al. (2018) – Molecular profiling reveals immunogenic cues in anaplastic large cell lymphomas with DUSP22 rearrangements (tłum. Profilowanie molekularne wskazuje immunogenne cechy w ALCL ALK-ujemnym)

6.2 Dojrzałe Chłoniaki Komórek T lub NK i Zaburzenia Limfoproliferacyjne Określone Typy Skórne

Co To Są Dojrzale Chłoniaki Komórek T lub NK i Zaburzenia Limfoproliferacyjne Określone Typy Skórne (ang. Mature T-cell or NK-cell Lymphomas and Lymphoproliferative Disorders Primary Cutaneous Specified Types) [łac. Lymphomata Cellulae T vel NK Matura et Morbi Lymphoproliferativi, Typi Cutanei Primarii Definiti]

Dojrzałe chłoniaki komórek T i NK oraz pierwotne zaburzenia limfoproliferacyjne są rzadkimi nowotworami skóry, które wywodzą się z dojrzałych komórek T lub NK. Mają one różnorodne podtypy, które wykazują specyficzne cechy kliniczne, histopatologiczne i molekularne. Przebieg choroby może być agresywny lub bardziej łagodny, zależnie od podtypu.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Często występują zmiany w genach związanych z szlakami sygnałowymi JAK/STAT i NF-κB, które są kluczowe dla wzrostu nowotworowego.
• Infekcje wirusowe: Niektóre podtypy, zwłaszcza te związane z wirusem Epsteina-Barr (EBV), są bardziej agresywne i mają gorsze rokowania.

Objawy

• Zmiany skórne: Objawy mogą obejmować rumieniowate plamy, guzki, owrzodzenia lub zmiany o charakterze martwiczym na skórze.
• Objawy ogólnoustrojowe: Gorączka, utrata masy ciała i poty nocne są częste w zaawansowanych przypadkach.

Powikłania

• Wysoka śmiertelność w podtypach agresywnych: Choroby te charakteryzują się wysoką śmiertelnością, zwłaszcza w podtypach związanych z EBV.
• Przerzuty do węzłów chłonnych: Część przypadków może obejmować węzły chłonne, co komplikuje leczenie.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na rzadkość występowania oraz niewielką wiedzę na temat etiologii, prewencja jest ograniczona.

Diagnoza

• Badania histopatologiczne i immunohistochemiczne: Diagnoza opiera się na badaniu biopsji skóry z użyciem markerów takich jak CD30, CD56 oraz wykrywaniu mutacji genowych.
• Analiza genetyczna: Wykrywanie mutacji w genach JAK, STAT lub elementów NF-κB wspiera dokładniejsze określenie typu choroby.

Leczenie

• Chemioterapia i radioterapia: W zależności od agresywności stosowane są chemioterapia lub radioterapia.
• Terapie celowane: Leki celujące w szlak JAK/STAT lub NF-κB są testowane w badaniach klinicznych i mogą okazać się obiecującą opcją.

Rokowania

• Zależne od podtypu: Rokowania zależą od podtypu, przy czym bardziej agresywne formy mają gorsze prognozy.

Źródła (Dojrzale Chłoniaki Komórek T lub NK i Zaburzenia Limfoproliferacyjne Określone Typy Skórne):

• Lewis, N., Zhou, T., Dogan, A. (2023) – Biology and genetics of extranodal mature T-cell and NK-cell lymphomas and lymphoproliferative disorders (tłum. Biologia i genetyka dojrzałych chłoniaków komórek T i NK oraz zaburzeń limfoproliferacyjnych)
• Geller, S., Myskowski, P., Pulitzer, M. (2018) – NK/T-cell lymphoma, nasal type, γδ T-cell lymphoma, and CD8-positive epidermotropic T-cell lymphoma-clinical and histopathologic features (tłum. NK/T chłoniaki typu nosowego i γδ chłoniaki komórek T)
• Gallardo, F., Pujol, R. (2022) – Genetics Abnormalities with Clinical Impact in Primary Cutaneous Lymphomas (tłum. Zaburzenia genetyczne i ich wpływ kliniczny na pierwotne chłoniaki skórne)
• Fujii, K., Hamada, T., Shimauchi, T., et al. (2020) – Cutaneous lymphoma in Japan, 2012-2017: A nationwide study (tłum. Chłoniak skórny w Japonii, badanie ogólnokrajowe)
• Kharfan-Dabaja, M., Kumar, A., Ayala, E., et al. (2017) – Clinical Practice Recommendations on Indication and Timing of Hematopoietic Cell Transplantation in Mature T Cell and NK/T Cell Lymphomas (tłum. Zalecenia dotyczące przeszczepienia komórek hematopoetycznych w dojrzałych chłoniakach komórek T i NK)

6.2.1 Chłoniak T-komórkowy Skórny Podobny do Zapalenia Tkanki Tłuszczowej

Co To Jest Chłoniak T-komórkowy Skórny Podobny do Zapalenia Tkanki Tłuszczowej (ang. Subcutaneous Panniculitis-like T-cell Lymphoma) [łac. Lymphoma Cellulae T Cutaneum Panniculiti Simile]

Chłoniak T-komórkowy skórny podobny do zapalenia tkanki tłuszczowej (SPTCL) to rzadki nowotwór skórny, który występuje głównie w tkance podskórnej i często imituje stan zapalny tkanki tłuszczowej. Charakteryzuje się naciekiem komórek T z charakterystycznym rymowaniem adipocytów przez atypowe limfocyty.

Przyczyny

• Zaburzenia immunologiczne: SPTCL jest często związany z chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak toczeń.
• Mutacje genetyczne: W niektórych przypadkach stwierdzono mutacje w genie HAVCR2, co może prowadzić do zwiększonego ryzyka choroby.

Objawy

• Bolące guzki skórne: Objawy obejmują obecność bolesnych guzków i zmian skórnych, głównie na kończynach.
• Zespół hemofagocytarny: U niektórych pacjentów rozwija się powikłanie hemofagocytarne, co może prowadzić do gorączki i pancytopenii.

Powikłania

• Zespół hemofagocytarny: Zespół hemofagocytarny występuje u około 15-20% przypadków i zwiększa ryzyko niepowodzenia terapii.
• Nawrót choroby: W przypadku niewłaściwego leczenia istnieje ryzyko nawrotu.

Zapobieganie

• Wczesna diagnoza i leczenie: Wczesna identyfikacja SPTCL oraz skuteczne leczenie immunosupresyjne mogą zmniejszyć ryzyko powikłań.

Diagnoza

• Badania histopatologiczne: Diagnoza SPTCL wymaga badania histopatologicznego z użyciem markerów, takich jak CD3, CD8 oraz TIA1.
• Analiza molekularna: Wykrywanie mutacji HAVCR2 może wspierać dokładniejszą ocenę i klasyfikację choroby.

Leczenie

• Immunosupresja: Leczenie pierwszej linii obejmuje immunosupresyjne leki, takie jak metotreksat i kortykosteroidy.
• Chemioterapia: W cięższych przypadkach stosuje się chemioterapię, jednak wyniki są zmienne.

Rokowania

• Dobre rokowania przy odpowiednim leczeniu: SPTCL zazwyczaj dobrze odpowiada na terapię immunosupresyjną, ze wskaźnikiem przeżycia wynoszącym około 85%.

Źródła (Chłoniak T-komórkowy Skórny Podobny do Zapalenia Tkanki Tłuszczowej):

• Michonneau, D., et al. (2017) – Subcutaneous Panniculitis-like T-cell Lymphoma: Immunosuppressive Drugs Induce Better Response than Polychemotherapy (tłum. Immunosupresyjne leki jako pierwsza linia w SPTCL)
• López-Lerma, I., et al. (2018) – Subcutaneous panniculitis‐like T‐cell lymphoma: Clinical features, therapeutic approach, and outcome in a case series of 16 patients (tłum. Kliniczne cechy i wyniki leczenia u pacjentów z SPTCL)
• Yamamoto, Y., et al. (2022) – Subcutaneous Panniculitis-Like T-Cell Lymphoma with a HAVCR2 Mutation (tłum. SPTCL z mutacją HAVCR2)
• Sirka, C., et al. (2019) – Hemophagocytic lymphohistiocytosis: A rare, potentially fatal complication in SPTCL (tłum. Zespół hemofagocytarny jako powikłanie SPTCL)
• Nourbakhsh, S., et al. (2022) – SPTCL in a young girl presenting with periorbital edema and fever (tłum. SPTCL u młodej dziewczynki z obrzękiem okołogałkowym)

6.2.2 Ziarniak Grzybiasty

Co To Jest Ziarniak Grzybiasty (ang. Mycosis Fungoides) [łac. Mycosis Fungoides]

Ziarniak grzybiasty (mycosis fungoides) to najczęstszy pierwotny chłoniak T-komórkowy skóry, który charakteryzuje się powolnym przebiegiem oraz różnorodnymi zmianami skórnymi. Początkowo choroba może objawiać się jako łagodnie wyglądające zmiany skórne, które z czasem przechodzą przez różne etapy rozwoju.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Wykryto liczne mutacje, w tym w szlaku JAK/STAT oraz w genach TP53 i MS4A1, które przyczyniają się do proliferacji komórek nowotworowych.
• Długotrwałe procesy zapalne: Przewlekłe zapalenie skóry może prowadzić do rozwoju mycosis fungoides poprzez stymulację komórek T.

Objawy

• Zmiany skórne: Ziarniak grzybiasty najczęściej rozwija się etapowo, zaczynając od rumieniowatych plam, które z czasem mogą przekształcić się w płytki i guzki.
• Swędzenie i podrażnienia: Swędzenie jest częstym objawem, zwłaszcza na zaawansowanych etapach choroby.

Powikłania

• Transformacja do chłoniaka o dużych komórkach: W niektórych przypadkach może dojść do transformacji ziarniaka grzybiastego do bardziej agresywnej formy chłoniaka o dużych komórkach, co pogarsza rokowanie.
• Rozprzestrzenienie poza skórę: W zaawansowanych stadiach możliwe jest zajęcie węzłów chłonnych i innych narządów.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na złożone przyczyny, profilaktyka mycosis fungoides jest trudna.

Diagnoza

• Biopsja i badania histopatologiczne: Diagnoza opiera się na analizie histopatologicznej skóry z użyciem markerów CD3, CD4 oraz CD45RO.
• Badania molekularne: Mutacje w szlaku JAK/STAT mogą być wskaźnikiem zaawansowania choroby i potencjalnej odpowiedzi na leczenie.

Leczenie

• Fototerapia i miejscowe leki: Fototerapia (np. PUVA) oraz leki miejscowe, takie jak kortykosteroidy, są stosowane na początkowych etapach.
• Chemioterapia i radioterapia: W zaawansowanych przypadkach stosuje się chemioterapię, radioterapię oraz terapię elektronową całego ciała.

Rokowania

• Zmienność przebiegu: Rokowania zależą od zaawansowania; w początkowych stadiach przeżywalność jest wysoka, ale zaawansowane etapy mogą prowadzić do rozprzestrzenienia nowotworu.

Źródła (Ziarniak Grzybiasty):

• Ojeaburu, L., & Larsen, T. (2023) – Mycosis Fungoides (tłum. Ziarniak Grzybiasty)
• Alsayyah, A. (2020) – Is it mycosis fungoides? A comprehensive guide to reaching the diagnosis and avoiding common pitfalls (tłum. Czy to ziarniak grzybiasty? Przewodnik diagnostyczny)
• Hodak, E., & Amitay-Laish, I. (2019) – Mycosis fungoides: A great imitator (tłum. Ziarniak grzybiasty: wielki imitator)
• Nielsen, P. R., et al. (2021) – Role of B-cells in Mycosis Fungoides (tłum. Rola komórek B w ziarniaku grzybiastym)
• Eklund, Y., Aronsson, A., Schmidtchen, A., & Relander, T. (2016) – Mycosis Fungoides: A Retrospective Study of 44 Swedish Cases (tłum. Ziarniak grzybiasty: Retrospektywne badanie 44 przypadków szwedzkich)

6.2.3 Zespół Sézary’ego

Co To Jest Zespół Sézary’ego (ang. Sézary Syndrome) [łac. Syndroma Sézary]

Zespół Sézary’ego (Sézary syndrome) to agresywny, białaczkowy podtyp chłoniaka skóry wywodzący się z komórek T. Charakteryzuje się obecnością atypowych komórek T we krwi, skórze i węzłach chłonnych. Choroba ta jest rzadka, a jej głównym objawem jest erytrodermia, która często towarzyszy uogólnionemu świądowi i powiększeniu węzłów chłonnych.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Występują liczne mutacje, w tym w genach JAK/STAT, TP53 oraz CARD11, które prowadzą do niekontrolowanej proliferacji komórek nowotworowych.
• Zaburzenia szlaków sygnałowych: Dysfunkcje w szlakach NF-kB oraz MAPK wspierają rozwój nowotworu i jego oporność na leczenie.

Objawy

• Erytrodermia i swędzenie: Charakterystyczne dla zespołu Sézary’ego są intensywne zaczerwienienia skóry oraz świąd.
• Obecność komórek Sézary’ego: W badaniu krwi można znaleźć specyficzne komórki o jądrach w kształcie „mózgowych zwojów” (cerebriform).

Powikłania

• Oporność na leczenie: Ze względu na agresywny przebieg, Sézary syndrome jest często oporny na standardowe terapie.
• Niska przeżywalność: Średnie przeżycie wynosi około 2–4 lat, a 5-letnie przeżycie to około 30%.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na złożony mechanizm genetyczny nie istnieją efektywne metody prewencji.

Diagnoza

• Analiza molekularna i badania cytometryczne: Diagnostyka opiera się na identyfikacji markerów, takich jak CD4+CD26-, oraz mutacji genetycznych w kluczowych szlakach, jak JAK/STAT.
• Histopatologia i ocena krwi: Badania histopatologiczne skóry i krwi pomagają w ustaleniu obecności komórek Sézary’ego.

Leczenie

• Fotofereza pozaustrojowa i retinoidy: Fotofereza oraz retinoidy są preferowane w mniej zaawansowanych stadiach.
• Inhibitory JAK/STAT i immunoterapia: W badaniach klinicznych oceniane są inhibitory szlaków JAK/STAT oraz immunoterapia skierowana na CD158k i PD-1.

Rokowania

• Niepewne prognozy: Rokowania są na ogół niekorzystne, zwłaszcza w zaawansowanych stadiach, z wysoką tendencją do nawrotów.

Źródła (Zespół Sézary’ego):

• Wang, L., et al. (2015) – Genomic profiling of Sézary syndrome identifies alterations of key T cell signaling and differentiation genes (tłum. Profilowanie genomowe zespołu Sézary’ego)
• Almeida, A. D. S., et al. (2015) – The mutational landscape of cutaneous T cell lymphoma and Sézary syndrome (tłum. Mutacyjny krajobraz zespołu Sézary’ego)
• Miyashiro, D., et al. (2022) – The Role of Tumor Microenvironment in the Pathogenesis of Sézary Syndrome (tłum. Rola mikrośrodowiska guza w patogenezie zespołu Sézary’ego)
• Mirza, A., et al. (2020) – New Insights Into the Complex Mutational Landscape of Sézary Syndrome (tłum. Nowe spostrzeżenia na temat złożonego krajobrazu mutacyjnego zespołu Sézary’ego)
• Novelli, M., et al. (2015) – Blood flow cytometry in Sézary syndrome: new insights on prognostic relevance and immunophenotypic changes during follow-up (tłum. Cytometria przepływowa krwi w zespole Sézary’ego)

6.2.4 Pierwotne Zaburzenia Skórne CD30-dodatnie T-komórkowe Limfoproliferacyjne

Co To Są Pierwotne Zaburzenia Skórne CD30-dodatnie T-komórkowe Limfoproliferacyjne (ang. Primary Cutaneous CD30-positive T-cell Lymphoproliferative Disorders) [łac. Morbi Lymphoproliferativi Cellulae T Cutanei Primarii CD30-positivi]

Pierwotne zaburzenia skórne CD30-dodatnie T-komórkowe limfoproliferacyjne to druga najczęstsza grupa chłoniaków T-komórkowych skóry, obejmująca limfomatoid papulosis (LyP) oraz pierwotnego skórnego anaplastycznego dużego chłoniaka komórek T (pcALCL). Charakteryzują się ekspresją CD30, co ułatwia ich diagnozowanie i wpływa na możliwość stosowania terapii celowanych.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Zidentyfikowano mutacje w genach takich jak DUSP22, które mają wpływ na rozwój choroby.
• Zaburzenia w szlakach sygnałowych: Dysfunkcje w szlakach NF-kB i JAK/STAT mogą przyczyniać się do proliferacji komórek T z ekspresją CD30.

Objawy

• Nodularne i guzkowate zmiany skórne: Objawy obejmują pojawianie się guzków, które mogą samoistnie znikać, charakterystyczne dla LyP, lub pozostawać jako zmiany stałe, typowe dla pcALCL.
• Łagodny przebieg z nawrotami: W większości przypadków choroba ma powolny przebieg, choć nawracające zmiany są częste.

Powikłania

• Przerzuty węzłów chłonnych: W rzadkich przypadkach pcALCL może dawać przerzuty do węzłów chłonnych.
• Trudności diagnostyczne: Podobieństwa z innymi chorobami zapalnymi skóry mogą komplikować diagnozę.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na złożone podłoże genetyczne i mało poznane przyczyny, profilaktyka jest ograniczona.

Diagnoza

• Immunohistochemia: Obecność CD30 jest markerem kluczowym dla diagnostyki, w połączeniu z markerami takimi jak CD4.
• Badania molekularne: Wykrycie mutacji takich jak DUSP22 wspiera diagnozę i rokowania.

Leczenie

• Terapia miejscowa: W mniej zaawansowanych przypadkach stosuje się fototerapię lub miejscowe kortykosteroidy.
• Terapie celowane: Przeciwciała skierowane przeciwko CD30, takie jak brentuksymab vedotin, są skuteczne w leczeniu LyP i pcALCL.

Rokowania

• Dobre rokowania: Zwykle zaburzenia CD30-dodatnie mają korzystny przebieg, z wysoką przeżywalnością i niskim ryzykiem rozprzestrzeniania poza skórę.

Źródła (Pierwotne Zaburzenia Skórne CD30-dodatnie T-komórkowe Limfoproliferacyjne):

• Wieser, I., et al. (2016) – Primary cutaneous CD30+ lymphoproliferative disorders (tłum. Pierwotne skórne CD30+ zaburzenia limfoproliferacyjne) 
• Prieto-Torres, L., et al. (2019) – CD30-positive primary cutaneous lymphoproliferative disorders: molecular alterations and targeted therapies (tłum. CD30+ zaburzenia limfoproliferacyjne skóry)
• Nikolaenko, L., et al. (2018) – CD30-Positive Lymphoproliferative Disorders (tłum. Zaburzenia limfoproliferacyjne CD30+)
• Kempf, W. (2017) – A new era for cutaneous CD30-positive T-cell lymphoproliferative disorders (tłum. Nowa era dla zaburzeń limfoproliferacyjnych CD30+)
• Martin, J. M., et al. (2019) – CD30+ T-cell lymphoproliferative disorders (tłum. Zaburzenia limfoproliferacyjne komórek T CD30+)

6.2.5 Pierwotny Duży Chłoniak Skórny CD30-dodatni T-komórkowy Anaplastyczny

Co To Jest Pierwotny Duży Chłoniak Skórny CD30-dodatni T-komórkowy Anaplastyczny (ang. Primary Cutaneous CD30-positive Anaplastic Large Cell Lymphoma) [łac. Lymphoma Cellulae T Cutaneum Primarium CD30-positivum Anaplasticum Magnum]

Pierwotny duży chłoniak skórny CD30-dodatni T-komórkowy anaplastyczny (pcALCL) to rzadka forma chłoniaka skóry z ekspresją CD30, charakteryzująca się obecnością pojedynczych lub licznych guzów na skórze. Ten typ chłoniaka ma na ogół dobre rokowania, mimo że zmiany mogą nawracać po leczeniu.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Zidentyfikowano mutacje w genach, takich jak DUSP22, które mogą wpływać na rozwój tego typu chłoniaka.
• Ekspresja CD30: Marker CD30 jest kluczowy dla rozwoju tego nowotworu i jest również celem dla terapii.

Objawy

• Guzki i zmiany skórne: Występują pojedyncze lub liczne guzki na skórze, które mogą mieć kolor od czerwonego po fioletowy i często są bezobjawowe.
• Częste nawroty: Choć zmiany zazwyczaj nie rozprzestrzeniają się poza skórę, mogą powracać po leczeniu.

Powikłania

• Nawrót zmian: Pomimo dobrej odpowiedzi na leczenie, zmiany skórne mogą nawracać, co wymaga dalszej terapii.
• Rzadkie przerzuty do węzłów chłonnych: W niektórych przypadkach pcALCL może rozprzestrzenić się do węzłów chłonnych.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na rzadkość i złożoność tego nowotworu, brak specyficznych metod zapobiegania.

Diagnoza

• Immunohistochemia: Ekspresja CD30 jest kluczowa dla diagnozy, uzupełniana markerami T-komórkowymi, jak CD4.
• Badania genetyczne: Wykrycie mutacji DUSP22 może wspierać diagnozę i przewidywać reakcję na leczenie.

Leczenie

• Radioterapia i chirurgia: W przypadku pojedynczych zmian stosuje się lokalną radioterapię lub wycięcie chirurgiczne.
• Terapie celowane: Brentuksymab vedotin, przeciwciało skierowane przeciwko CD30, jest stosowane w leczeniu przypadków opornych lub nawracających.

Rokowania

• Dobre rokowania: pcALCL na ogół ma dobre rokowania z wysokim wskaźnikiem przeżywalności 5-letniej, przy czym zmiany zazwyczaj pozostają ograniczone do skóry.

Źródła (Pierwotny Duży Chłoniak Skórny CD30-dodatni T-komórkowy Anaplastyczny):

• Manole, I., et al. (2020) – Primary Cutaneous CD30+ Anaplastic Large Cell Lymphoma: A Rare Association With Large Plaque Parapsoriasis (tłum. Rzadka asocjacja z parapsoriasis)
• Subtil, A. (2019) – Primary Cutaneous CD30+ Lymphoproliferative Disorders: Cutaneous Anaplastic Large Cell Lymphoma (tłum. pcALCL w zaburzeniach CD30+)
• Kreuter, A., et al. (2018) – CD30‐positive primary cutaneous anaplastic large cell lymphoma with coexistent pseudocarcinomatous hyperplasia (tłum. pcALCL z pseudohyperplazją raka)
• Dobos, G., et al. (2019) – Challenges in the diagnosis of primary cutaneous CD30+ anaplastic large‐cell lymphoma (tłum. Wyzwania diagnostyczne pcALCL)
• Lyu, W., et al. (2021) – A case report of aggressive course of CD30+ primary cutaneous anaplastic large cell lymphoma (tłum. Agresywny przebieg pcALCL)

6.2.6 Papuloza Limfomatoidalna

Co To Jest Papuloza Limfomatoidalna (ang. Lymphomatoid Papulosis) [łac. Papulosis Lymphomatoides]

Papuloza limfomatoidalna (LyP) to rzadka, przewlekła i samoistnie ustępująca choroba skóry z grupy CD30-dodatnich zaburzeń limfoproliferacyjnych. Charakteryzuje się nawracającymi, czerwono-brązowymi guzkami i plamami, które pojawiają się na skórze, a następnie ustępują. Mimo agresywnego obrazu histopatologicznego, choroba zazwyczaj ma łagodny przebieg.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: U niektórych pacjentów występują zmiany genetyczne, takie jak translokacja DUSP22-IRF4, która wpływa na rozwój LyP.
• Ekspresja CD30: Obecność CD30 jest kluczowa dla diagnozy i klasyfikacji LyP.

Objawy

• Papulonodularne zmiany skórne: Objawy obejmują czerwono-brązowe guzki, które mogą mieć charakter martwiczy lub owrzodziały, pojawiające się najczęściej na tułowiu i kończynach.
• Nawracające wykwity: Zmiany skórne zazwyczaj samoistnie ustępują po kilku tygodniach, pozostawiając przebarwienia lub blizny.

Powikłania

• Ryzyko rozwoju chłoniaka: U pacjentów z LyP może wzrosnąć ryzyko rozwoju chłoniaków, takich jak mycosis fungoides czy chłoniak Hodgkina.
• Trudności diagnostyczne: Ze względu na różnorodność kliniczną i histologiczną LyP może być mylona z innymi nowotworami skóry.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Profilaktyka jest ograniczona, a pacjenci wymagają monitorowania na wypadek pojawienia się nowotworów wtórnych.

Diagnoza

• Immunohistochemia: Obecność CD30 oraz badania histopatologiczne pomagają w potwierdzeniu diagnozy.
• Korelacja kliniczna i histologiczna: Ważna jest analiza obrazu klinicznego i wyników histopatologii, aby wykluczyć inne choroby.

Leczenie

• Strategia „czekaj i obserwuj”: W większości przypadków nie wymaga leczenia, jeśli zmiany są bezobjawowe i ustępują samoistnie.
• Fototerapia i leki immunosupresyjne: W przypadkach z nasilonymi objawami stosuje się fototerapię (np. PUVA) lub niskie dawki metotreksatu.

Rokowania

• Dobre prognozy: Choroba ma na ogół łagodny przebieg i niskie ryzyko progresji, choć nawracające zmiany są częste.

Źródła (Papuloza Limfomatoidalna):

• Martinez-Cabriales, S., et al. (2020) – Lymphomatoid papulosis: an update and review (tłum. Papuloza limfomatoidalna: aktualizacja i przegląd)
• Wagner, G., et al. (2020) – Lymphomatoid papulosis (tłum. Papuloza limfomatoidalna)
• Sica, A., et al. (2020) – Lymphomatoid papulosis: overview (tłum. Przegląd papulozy limfomatoidalnej)
• Wiznia, L., et al. (2018) – Lymphomatoid papulosis (tłum. Papuloza limfomatoidalna)
• Killoran, E., et al. (2020) – Lymphomatoid Papulosis (tłum. Papuloza limfomatoidalna)

7. Chłoniak Hodgkina

Co To Jest Chłoniak Hodgkina (ang. Hodgkin Lymphoma) [łac. Lymphoma Hodgkini]

Chłoniak Hodgkina (HL) to nowotwór układu limfatycznego, którego cechą charakterystyczną są komórki nowotworowe Reed-Sternberga w otoczeniu licznych komórek immunologicznych. HL najczęściej dotyka młodych dorosłych i ma bardzo wysokie wskaźniki wyleczeń dzięki nowoczesnym metodom terapii.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Wykryto zmiany w genach szlaków sygnałowych JAK/STAT i NF-κB, które przyczyniają się do proliferacji nowotworowych komórek Reed-Sternberga.
• Wirus Epsteina-Barr (EBV): Infekcja EBV jest związana z rozwojem chłoniaka Hodgkina w niektórych przypadkach.

Objawy

• Obrzęk węzłów chłonnych: Najczęściej pojawia się w okolicach szyi, pach oraz pachwin.
• Objawy ogólnoustrojowe: Gorączka, utrata masy ciała i poty nocne, tzw. objawy B, są powszechne w zaawansowanych stadiach.

Powikłania

• Oporność na leczenie: U części pacjentów może dojść do oporności na standardowe leczenie, co wymaga zastosowania bardziej intensywnych metod.
• Długoterminowe skutki uboczne terapii: Chemioterapia i radioterapia mogą powodować późniejsze problemy zdrowotne, takie jak drugie nowotwory czy choroby serca.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Profilaktyka opiera się głównie na monitorowaniu zdrowia oraz wczesnej diagnostyce u osób z podwyższonym ryzykiem.

Diagnoza

• Biopsja węzła chłonnego: Badanie histopatologiczne i analiza immunohistochemiczna tkanki limfatycznej są niezbędne do postawienia diagnozy.
• Badania obrazowe: PET-CT jest wykorzystywany do oceny zaawansowania i reakcji na leczenie.

Leczenie

• Chemoterapia i radioterapia: Standardem leczenia jest kombinacja chemioterapii (np. schemat ABVD) oraz radioterapii w przypadku wcześniejszych stadiów.
• Terapie celowane i immunoterapia: Brentuksymab vedotin oraz inhibitory PD-1, takie jak nivolumab i pembrolizumab, są skuteczne w przypadkach opornych na leczenie.

Rokowania

• Wysoki wskaźnik wyleczeń: Przy odpowiednim leczeniu ponad 80% pacjentów osiąga długoterminowe przeżycie, nawet w zaawansowanych stadiach.

Źródła (Chłoniak Hodgkina):

• Shanbhag, S., Ambinder, R. (2018) – Hodgkin lymphoma: A review and update on recent progress (tłum. Przegląd i aktualizacja postępów w leczeniu chłoniaka Hodgkina)
• Connors, J., et al. (2020) – Hodgkin lymphoma (tłum. Chłoniak Hodgkina)
• Wang, H. W., et al. (2018) – Diagnosis of Hodgkin lymphoma in the modern era (tłum. Diagnostyka chłoniaka Hodgkina we współczesnych czasach)
• Momotow, J., et al. (2021) – Hodgkin Lymphoma—Review on Pathogenesis, Diagnosis, Current and Future Treatment Approaches (tłum. Przegląd patogenezy, diagnozy i terapii chłoniaka Hodgkina)
• Weniger, M., Küppers, R. (2021) – Molecular biology of Hodgkin lymphoma (tłum. Biologia molekularna chłoniaka Hodgkina)

7.1 Chłoniak Hodgkina z Przewagą Limfocytów

Co To Jest Chłoniak Hodgkina z Przewagą Limfocytów (ang. Nodular Lymphocyte Predominant Hodgkin Lymphoma) [łac. Lymphoma Hodgkini Predominantia Lymphocytica Nodularis]

Chłoniak Hodgkina z przewagą limfocytów (NLPHL) jest rzadkim, powolnie rozwijającym się typem chłoniaka Hodgkina, który różni się od klasycznych podtypów HL. W NLPHL komórki nowotworowe wykazują ekspresję markerów CD20, lecz brak im markerów CD30 i CD15, co wpływa na rozpoznanie oraz dobór terapii.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Zidentyfikowano mutacje w komórkach B pochodzących z ośrodków rozmnażania, które prowadzą do powstawania komórek limfocytarnych o dominującym fenotypie.
• Ekspresja CD20: Jest kluczowym markerem diagnostycznym NLPHL i pozwala odróżnić go od klasycznego chłoniaka Hodgkina.

Objawy

• Obrzęk węzłów chłonnych: Najczęściej pojawia się jako pojedynczy lub mnogi guz w węzłach chłonnych na szyi, w pachach lub pachwinach.
• Brak objawów ogólnoustrojowych: W wielu przypadkach brak typowych objawów chłoniakowych, takich jak gorączka czy utrata masy ciała.

Powikłania

• Nawrót choroby: NLPHL ma tendencję do nawracania, ale ogólnie rokowania pozostają dobre.
• Przemiana w chłoniaka o dużych komórkach B: Czasem może dojść do transformacji w bardziej agresywną formę chłoniaka.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Z uwagi na nieznane przyczyny i rzadkość występowania, profilaktyka jest ograniczona.

Diagnoza

• Badania histopatologiczne i immunohistochemiczne: Kluczowe są badania na obecność komórek CD20+, które wskazują na NLPHL.
• Biopsja węzła chłonnego: Wykonywana w celu analizy histopatologicznej i potwierdzenia obecności komórek LP (limfocytów dominujących).

Leczenie

• Radioterapia i immunoterapia: W przypadku wczesnych stadiów NLPHL stosuje się radioterapię lub leczenie z użyciem przeciwciał anty-CD20, takich jak rituksymab.
• Chemoterapia: W zaawansowanych przypadkach stosuje się chemioterapię w połączeniu z immunoterapią, aby zwiększyć skuteczność leczenia.

Rokowania

• Dobre rokowania: NLPHL charakteryzuje się wysoką przeżywalnością, szczególnie przy odpowiednio wczesnym leczeniu.

Źródła (Chłoniak Hodgkina z Przewagą Limfocytów):

• Hartmann, S., & Eichenauer, D. (2019) – Nodular lymphocyte predominant Hodgkin lymphoma: pathology, clinical course and relation to T-cell/histiocyte rich large B-cell lymphoma (tłum. Patologia i przebieg kliniczny NLPHL)
• Eichenauer, D., & Engert, A. (2017) – Nodular lymphocyte-predominant Hodgkin lymphoma: a unique disease deserving unique management (tłum. NLPHL: choroba wymagająca specyficznego podejścia terapeutycznego)
• Visser, L., et al. (2016) – Characterization of the Microenvironment of Nodular Lymphocyte Predominant Hodgkin Lymphoma (tłum. Charakterystyka mikrośrodowiska NLPHL)
• Akhtar, S., et al. (2021) – Nodular lymphocyte predominant Hodgkin lymphoma characteristics, management of primary and relapsed/refractory disease and outcome analysis (tłum. Charakterystyka i zarządzanie NLPHL)
• Gemici, A., et al. (2018) – Nodular lymphocyte predominant Hodgkin’s lymphoma in daily practice: A multicenter experience (tłum. NLPHL w praktyce klinicznej)

7.2 Klasyczny Chłoniak Hodgkina

Co To Jest Klasyczny Chłoniak Hodgkina (ang. Classical Hodgkin Lymphoma) [łac. Lymphoma Hodgkini Classicum]

Klasyczny chłoniak Hodgkina (cHL) to nowotwór wywodzący się z limfocytów B, charakteryzujący się obecnością komórek Reed-Sternberga otoczonych rozległym naciekiem zapalnym. Jest to jedna z najczęstszych i jednocześnie najbardziej uleczalnych form chłoniaka, jednak wciąż istnieje ryzyko nawrotów oraz długoterminowych skutków ubocznych leczenia.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: W cHL wykryto mutacje w szlaku JAK-STAT, które wspierają proliferację komórek nowotworowych.
• Zaburzenia mikrośrodowiska: Komórki nowotworowe Reed-Sternberga oddziałują z komórkami układu odpornościowego, co sprzyja ich przetrwaniu i ucieczce immunologicznej.

Objawy

• Obrzęk węzłów chłonnych: Najczęściej występuje na szyi, w pachwinach lub pod pachami.
• Objawy ogólnoustrojowe: Gorączka, nocne poty i utrata masy ciała, znane jako „objawy B”, są typowe dla zaawansowanych stadiów choroby.

Powikłania

• Nawrót choroby: Około 15-20% pacjentów doświadcza nawrotu cHL po wstępnym leczeniu.
• Długoterminowe skutki terapii: Radioterapia i chemioterapia mogą prowadzić do późnych komplikacji, takich jak drugie nowotwory czy choroby serca.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ponieważ przyczyny są w dużej mierze genetyczne, profilaktyka jest ograniczona.

Diagnoza

• Biopsja węzła chłonnego: Wymagana do identyfikacji komórek Reed-Sternberga i potwierdzenia diagnozy.
• Badania obrazowe: PET-CT jest kluczowe dla oceny stadium i skuteczności leczenia.

Leczenie

• Chemioterapia i radioterapia: Standardowo stosowane są schematy oparte na ABVD lub BEACOPP, a radioterapia jest stosowana w przypadku wczesnych stadiów.
• Terapie celowane i immunoterapia: Brentuksymab vedotin i inhibitory PD-1, takie jak nivolumab i pembrolizumab, są skuteczne w przypadkach opornych na leczenie.

Rokowania

• Wysoki wskaźnik wyleczeń: Około 80-90% pacjentów osiąga długoterminowe przeżycie dzięki nowoczesnym metodom leczenia.

Źródła (Klasyczny Chłoniak Hodgkina):

• Brice, P., et al. (2021) – Classical Hodgkin lymphoma (tłum. Klasyczny chłoniak Hodgkina)
• Liu, W. R., Shipp, M. (2017) – Signaling pathways and immune evasion mechanisms in classical Hodgkin lymphoma (tłum. Mechanizmy sygnalizacji i unikania immunologicznego w cHL)
• Eichenauer, D., et al. (2018) – Controversies in the Treatment of Classical Hodgkin Lymphoma (tłum. Kontrowersje w leczeniu cHL)
• Vardhana, S., Younes, A. (2016) – The immune microenvironment in Hodgkin lymphoma: T cells, B cells, and immune checkpoints (tłum. Mikrośrodowisko immunologiczne w cHL)
• Reid, J., et al. (2020) – Contemporary treatment options for a classical disease: Advanced Hodgkin lymphoma (tłum. Współczesne opcje leczenia zaawansowanego chłoniaka Hodgkina)

7.2.1 Klasyczny Chłoniak Hodgkina Stwardnienia Guzkowego

Co To Jest Klasyczny Chłoniak Hodgkina Stwardnienia Guzkowego (ang. Nodular Sclerosis Classical Hodgkin Lymphoma) [łac. Lymphoma Hodgkini Classicum cum Sclerosis Nodulari]

Klasyczny chłoniak Hodgkina stwardnienia guzkowego (NS cHL) jest najczęściej występującym podtypem chłoniaka Hodgkina. Charakteryzuje się obecnością guzków otoczonych włóknistymi pasmami i komórek Reed-Sternberga w mikrootoczeniu zapalnym. NS cHL najczęściej diagnozowany jest u młodych dorosłych i ma dobre rokowania, szczególnie w przypadku wczesnych stadiów.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Zidentyfikowano loci genowe, takie jak 3q28 i 6q23.3, które mogą wpływać na rozwój NS cHL.
• Mikrośrodowisko fibroblastów: Włókniste pasma w otoczeniu guzków NS cHL są tworzone przez fibroblasty o specyficznym fenotypie, wspomagające przetrwanie komórek nowotworowych.

Objawy

• Obrzęk węzłów chłonnych: Najczęściej dotyczy węzłów śródpiersiowych, co może powodować ucisk i trudności w oddychaniu.
• Objawy ogólnoustrojowe: Gorączka, nocne poty i utrata masy ciała są częstymi objawami w zaawansowanych stadiach choroby.

Powikłania

• Nawrót choroby: NS cHL charakteryzuje się ryzykiem nawrotu, choć rokowania ogólnie pozostają korzystne.
• Długoterminowe skutki uboczne terapii: Chemioterapia i radioterapia mogą prowadzić do późniejszych komplikacji, takich jak nowotwory wtórne czy choroby serca.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na genetyczny charakter NS cHL profilaktyka jest ograniczona.

Diagnoza

• Biopsja węzła chłonnego: Badanie histopatologiczne z identyfikacją komórek Reed-Sternberga jest kluczowe dla rozpoznania.
• PET-CT: Stosowane do oceny zaawansowania oraz monitorowania reakcji na leczenie.

Leczenie

• Chemoterapia i radioterapia: Standardem leczenia są schematy takie jak ABVD, a radioterapia jest stosowana przy ograniczonej chorobie.
• Terapie celowane: Brentuksymab vedotin i immunoterapia, szczególnie w przypadkach opornych, mogą zwiększyć skuteczność leczenia.

Rokowania

• Dobre rokowania: NS cHL ma wysoką przeżywalność pięcioletnią, szczególnie przy odpowiednim leczeniu.

Źródła (Klasyczny Chłoniak Hodgkina Stwardnienia Guzkowego):

• Wang, W., et al. (2021) – Syncytial Variant of Nodular Sclerosis Hodgkin Lymphoma: An Under-emphasized Variant (tłum. Wariant syncytialny NS cHL)
• Bankov, K., et al. (2019) – Fibroblasts in Nodular Sclerosing Classical Hodgkin Lymphoma (tłum. Rola fibroblastów w NS cHL)
• Piña‐Oviedo, S., Moran, C. (2016) – Primary Mediastinal Classical Hodgkin Lymphoma (tłum. NS cHL w śródpiersiu)
• Sud, A., et al. (2017) – Genome-wide association study of classical Hodgkin lymphoma (tłum. Badania genomowe w NS cHL)
• Ribatti, D., et al. (2022) – Inflammatory microenvironment in classical Hodgkin’s lymphoma (tłum. Mikrośrodowisko zapalne w NS cHL)

7.2.2 Klasyczny Chłoniak Hodgkina Bogaty w Limfocyty

Co To Jest Klasyczny Chłoniak Hodgkina Bogaty w Limfocyty (ang. Lymphocyte-rich Classical Hodgkin Lymphoma) [łac. Lymphoma Hodgkini Classicum Lymphocytis Dives]

Klasyczny chłoniak Hodgkina bogaty w limfocyty (LRCHL) jest rzadkim podtypem klasycznego chłoniaka Hodgkina, który charakteryzuje się obfitym naciekiem limfocytarnym. Chociaż jego obraz mikroskopowy może przypominać chłoniaka Hodgkina z przewagą limfocytów, różni się profilem immunohistochemicznym oraz klinicznym przebiegiem.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne i mikrośrodowisko: Obecność komórek Reed-Sternberga w otoczeniu limfocytów jest charakterystyczna. Ekspresja CD30 i brak ekspresji CD20 są kluczowe dla diagnostyki.
• Czynniki immunologiczne: Uważa się, że unikanie immunologicznej odpowiedzi przez komórki nowotworowe może przyczyniać się do rozwoju choroby.

Objawy

• Obrzęk węzłów chłonnych: Najczęściej występuje w szyi, pachach i pachwinach.
• Częsty brak objawów ogólnoustrojowych: W przeciwieństwie do innych podtypów HL, objawy ogólnoustrojowe, takie jak gorączka czy nocne poty, występują rzadziej.

Powikłania

• Ryzyko nawrotu: LRCHL może wykazywać tendencję do nawrotu, choć rokowania są dobre.
• Zróżnicowanie diagnostyczne: Różnice immunohistochemiczne mogą komplikować rozpoznanie i wymagać dodatkowych badań.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Profilaktyka jest ograniczona z uwagi na złożone podłoże choroby.

Diagnoza

• Immunohistochemia: Ekspresja markerów, takich jak CD30 oraz brak CD15, są kluczowe dla diagnozy LRCHL.
• Analiza histopatologiczna: Badanie mikroskopowe oraz szczegółowa ocena immunohistochemiczna odgrywają istotną rolę w odróżnieniu LRCHL od innych chłoniaków.

Leczenie

• Chemioterapia i radioterapia: W większości przypadków stosuje się standardowe schematy leczenia, takie jak ABVD.
• Terapia ratunkowa: W przypadku nawrotów stosuje się chemioterapię ratunkową lub przeszczepienie komórek macierzystych.

Rokowania

Dobre rokowania: LRCHL charakteryzuje się stosunkowo korzystnym przebiegiem i wysokim wskaźnikiem przeżywalności.

Źródła (Klasyczny Chłoniak Hodgkina Bogaty w Limfocyty):

• Gloghini, A., & Carbone, A. (2018) – Lymphocyte-rich classical Hodgkin lymphoma (tłum. Chłoniak Hodgkina bogaty w limfocyty)
• Ichikawa, S., et al. (2016) – Advanced lymphocyte-rich classical Hodgkin lymphoma with hemophagocytic syndrome (tłum. Zaawansowany LRCHL z zespołem hemofagocytarnym)
• Sakai, J., et al. (2015) – Lymphocyte-rich classical Hodgkin lymphoma with challenging differential diagnosis (tłum. Wyzwania diagnostyczne w LRCHL)
• Liu, W. R., & Shipp, M. (2017) – Signaling pathways and immune evasion in Hodgkin lymphoma (tłum. Szlaki sygnalizacyjne i unikanie immunologiczne w HL)
• Go, J. (2016) – PD-1 expression in lymphocyte-rich classical Hodgkin lymphoma (tłum. Ekspresja PD-1 w LRCHL)

7.2.3 Klasyczny Chłoniak Hodgkina Komórkowości Mieszanej

Co To Jest Klasyczny Chłoniak Hodgkina Komórkowości Mieszanej (ang. Mixed Cellularity Classical Hodgkin Lymphoma) [łac. Lymphoma Hodgkini Classicum Cellularitate Mixta]

Klasyczny chłoniak Hodgkina komórkowości mieszanej (MC cHL) to podtyp chłoniaka Hodgkina charakteryzujący się obecnością komórek Reed-Sternberga w środowisku różnorodnych komórek zapalnych, takich jak limfocyty, eozynofile, plazmocyty i histiocyty. Jest to drugi co do częstości podtyp cHL, który często dotyka dzieci oraz osoby z osłabionym układem odpornościowym.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Obserwuje się zmiany w obrębie genów wpływających na immunologiczne unikanie oraz szlaki sygnałowe, które sprzyjają przetrwaniu komórek nowotworowych.
• Infekcja wirusem Epstein-Barr (EBV): MC cHL jest częściej związany z obecnością EBV niż inne podtypy, co może przyczyniać się do jego rozwoju.

Objawy

• Obrzęk węzłów chłonnych: Zazwyczaj dotyczy węzłów chłonnych szyjnych, pachowych i pachwinowych.
• Objawy ogólnoustrojowe: Gorączka, poty nocne i utrata masy ciała są częstymi objawami, szczególnie w zaawansowanych stadiach choroby.

Powikłania

• Nawrót choroby: W przypadku MC cHL często dochodzi do nawrotów, jednak dzięki odpowiedniemu leczeniu rokowania są zwykle dobre.
• Transformacja do bardziej agresywnych nowotworów: W rzadkich przypadkach może dojść do transformacji w bardziej agresywną postać nowotworu.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na przyczyny genetyczne i związane z infekcją EBV profilaktyka jest ograniczona.

Diagnoza

• Badania histopatologiczne: Biopsja węzła chłonnego i analiza obecności komórek Reed-Sternberga są kluczowe dla potwierdzenia diagnozy MC cHL.
• Immunohistochemia: Typowe są dodatnie wyniki dla CD30 i CD15 oraz negatywne dla CD20.

Leczenie

• Chemioterapia: Standardowo stosuje się schematy chemioterapeutyczne, takie jak ABVD, które są skuteczne w leczeniu MC cHL.
• Radioterapia: W niektórych przypadkach wczesnych stosuje się radioterapię jako uzupełnienie chemioterapii.

Rokowania

• Dobre rokowania w większości przypadków: Dzięki odpowiedniemu leczeniu MC cHL charakteryzuje się wysokim wskaźnikiem przeżycia, szczególnie przy wczesnej diagnozie i odpowiednim leczeniu.

Źródła (Klasyczny Chłoniak Hodgkina Komórkowości Mieszanej):

• Carbone, A., & Gloghini, A. (2018) – Mixed cellularity classical Hodgkin lymphoma (MCcHL) (tłum. Chłoniak Hodgkina komórkowości mieszanej)
• Miranda, R., Khoury, J., & Medeiros, L. (2021) – Mixed cellularity Hodgkin lymphoma (tłum. Chłoniak Hodgkina komórkowości mieszanej)
• Hou, W., Wei, P., Xie, J., Zheng, Y., & Zhou, X. (2017) – Clinicopathologic characteristics and prognosis of neoplastic cell-rich mixed cellularity classic Hodgkin lymphoma (tłum. Charakterystyka kliniczno-patologiczna MC cHL)
• Wein, F., Weniger, M., & Hartmann, S. (2017) – Complex Immune Evasion Strategies in Classical Hodgkin Lymphoma (tłum. Strategia unikania immunologicznego w cHL)
• Trecourt, A., Donzel, M., Fontaine, J., et al. (2022) – Plasticity in Classical Hodgkin Composite Lymphomas: A Systematic Review (tłum. Plastyczność w chłoniakach kompozytowych Hodgkina)

7.2.4 Klasyczny Chłoniak Hodgkina Ubytku Limfocytów

Co To Jest Klasyczny Chłoniak Hodgkina Ubytku Limfocytów (ang. Lymphocyte Depleted Classical Hodgkin Lymphoma) [łac. Lymphoma Hodgkini Classicum Lymphocytorum Depletum]

Klasyczny chłoniak Hodgkina ubytku limfocytów (LDCHL) to rzadki i bardziej agresywny podtyp klasycznego chłoniaka Hodgkina, który charakteryzuje się dużą liczbą komórek nowotworowych Reed-Sternberga w tle ubogim w limfocyty. Jest on często diagnozowany w bardziej zaawansowanych stadiach choroby i może mieć gorsze rokowania.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Obecność mutacji w szlaku JAK-STAT oraz zaburzenia ekspresji genów mogą wspierać rozwój LDCHL.
• Infekcja wirusem Epstein-Barr (EBV): LDCHL jest często powiązany z infekcją EBV, szczególnie u pacjentów z osłabionym układem odpornościowym, np. osób z HIV.

Objawy

• Obrzęk węzłów chłonnych: Najczęściej dotyczy głębokich węzłów chłonnych, co może powodować ból i ucisk.
• Objawy ogólnoustrojowe: Utrata masy ciała, gorączka oraz poty nocne, znane jako objawy B, są częste w zaawansowanych stadiach.

Powikłania

• Nawrót i oporność na leczenie: LDCHL może wykazywać wysoką tendencję do nawrotów oraz mniejszą wrażliwość na standardowe terapie.
• Rozsiew choroby: Ze względu na agresywny charakter, LDCHL może rozprzestrzeniać się na różne narządy i układy, co utrudnia leczenie.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Profilaktyka jest ograniczona, a diagnostyka koncentruje się na wczesnym wykrywaniu i leczeniu u osób z wysokim ryzykiem.

Diagnoza

• Biopsja węzła chłonnego: Badania histopatologiczne umożliwiają rozpoznanie komórek Reed-Sternberga w tle ubogim w limfocyty.
• Immunohistochemia: Typowy jest brak ekspresji CD20 i obecność CD30, co pomaga odróżnić LDCHL od innych chłoniaków.

Leczenie

• Chemioterapia: Standardowe schematy takie jak ABVD są stosowane, jednak w bardziej agresywnych przypadkach stosuje się bardziej intensywne protokoły.
• Terapie ratunkowe i przeszczepienie komórek macierzystych: W przypadkach nawrotów lub oporności na chemioterapię stosuje się przeszczepienie komórek macierzystych.

Rokowania

Gorsze rokowania: W porównaniu z innymi podtypami klasycznego chłoniaka Hodgkina, LDCHL ma gorsze rokowania, szczególnie w przypadkach zaawansowanych.

Źródła (Klasyczny Chłoniak Hodgkina Ubytku Limfocytów):

• Carbone, A., & Gloghini, A. (2018) – Lymphocyte depletion classical Hodgkin lymphoma (tłum. Chłoniak Hodgkina ubytku limfocytów)
• Parekh, V., & Peker, D. (2015) – EBV-related primary splenic lymphocyte-depleted classical Hodgkin lymphoma (tłum. LDCHL związany z EBV)
• Guss, Z., et al. (2019) – Pediatric Hodgkin Lymphoma (tłum. Pediatryczny chłoniak Hodgkina)
• Kasinathan, G., et al. (2019) – Abdominal Lymphocyte-Depleted Hodgkin Lymphoma: A Rare Presentation (tłum. Rzadka prezentacja LDCHL brzusznego)
• Connors, J., et al. (2020) – Hodgkin lymphoma (tłum. Chłoniak Hodgkina)

8. Nowotwory Komórek Histiocytowych lub Dendrytycznych

Co To Są Nowotwory Komórek Histiocytowych lub Dendrytycznych (ang. Histiocytic or Dendritic Cell Neoplasms) [łac. Neoplasmata Cellulae Histiocyticae vel Dendriticae]

Nowotwory komórek histiocytowych lub dendrytycznych to bardzo rzadkie nowotwory wywodzące się z komórek układu odpornościowego, takich jak histiocyty i komórki dendrytyczne. Charakteryzują się one zróżnicowaną biologią i mogą występować jako agresywne nowotwory z tendencją do przerzutów lub jako łagodniejsze zmiany.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: W nowotworach histiocytowych często występują mutacje w szlakach sygnałowych RAS-RAF-MEK-ERK, szczególnie mutacje BRAFV600E, co wspiera ich rozwój i przetrwanie.
• Rzadkie zmiany molekularne: Nowotwory te mogą wykazywać specyficzne mutacje w genach takich jak CDKN2A i TP53, które wpływają na proliferację i kontrolę wzrostu komórek.

Objawy

• Obrzęk węzłów chłonnych lub tkanek: Nowotwory te mogą manifestować się jako guzy lub masy w węzłach chłonnych, skórze, płucach, kościach i wątrobie.
• Objawy ogólnoustrojowe: Gorączka, zmęczenie oraz utrata masy ciała są częstymi objawami zaawansowanej choroby.

Powikłania

• Rozsiew choroby: Niektóre podtypy mają wysoką tendencję do przerzutowania, co może powodować zaawansowane objawy narządowe.
• Oporność na leczenie: Ze względu na rzadkość tych nowotworów, standardowe terapie są mniej skuteczne, a choroba może nawracać po leczeniu.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na nieznane przyczyny rozwoju oraz rzadkość występowania, profilaktyka jest ograniczona.

Diagnoza

• Badania histopatologiczne i immunohistochemiczne: Wymagane są badania mikroskopowe i immunohistochemiczne do odróżnienia nowotworów histiocytowych od innych nowotworów lub reakcji zapalnych.
• Profilowanie genetyczne: W przypadkach agresywnych można zastosować sekwencjonowanie genetyczne w celu identyfikacji mutacji prowadzących.

Leczenie

• Chemioterapia i immunoterapia: Standardowo stosowana w zaawansowanych stadiach, choć efektywność jest ograniczona.
• Terapie celowane: W niektórych przypadkach, szczególnie przy mutacjach BRAFV600E, stosuje się inhibitory BRAF i MEK, które wykazują skuteczność.

Rokowania

• Zależą od typu nowotworu: Nowotwory histiocytowe i dendrytyczne mogą mieć różne rokowania, od łagodnych zmian po bardzo agresywne nowotwory o niskim wskaźniku przeżycia.

Źródła (Nowotwory Komórek Histiocytowych lub Dendrytycznych):

• Durham, B. (2019) – Molecular characterization of the histiocytoses: Neoplasia of dendritic cells and macrophages (tłum. Charakterystyka molekularna histiocytoz)
• Pan, Z., Xu, M. L. (2019) – Histiocytic and Dendritic Cell Neoplasms (tłum. Nowotwory histiocytowe i dendrytyczne)
• Nasr, M., Perry, A. M., Skrabek, P. (2019) – Histiocytic and Dendritic Neoplasms (tłum. Nowotwory histiocytowe i dendrytyczne)
• Okada, K., et al. (2020) – Histiocytic and dendritic cell neoplasms: Reappraisal of a Japanese series (tłum. Rewizja serii japońskich nowotworów histiocytowych)
• Massoth, L. R., et al. (2021) – Histiocytic and Dendritic Cell Sarcomas of Hematopoietic Origin (tłum. Nowotwory histiocytowe i dendrytyczne pochodzenia hematopoetycznego)

8.1 Mięsak Histiocytowy

Co To Jest Mięsak Histiocytowy (ang. Histiocytic Sarcoma) [łac. Sarcoma Histiocytarium]

Mięsak histiocytowy (HS) jest rzadkim nowotworem złośliwym pochodzenia histiocytowego, wywodzącym się z dojrzałych histiocytów. Charakteryzuje się agresywnym przebiegiem, często występując pozawęzłowo w skórze, tkankach miękkich, płucach oraz wątrobie. Rokowania w przypadku HS są zazwyczaj niekorzystne, szczególnie gdy występuje choroba rozproszona.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: HS jest związany z mutacjami w szlakach RAS/RAF/MAPK oraz w regulatorach chromatyny, co może stanowić potencjalny cel terapeutyczny.
• Transdifferencjacja: Nowotwór ten może powstać na bazie przekształcenia innego nowotworu hematologicznego, jak przewlekła białaczka limfocytowa.

Objawy

• Guzki i obrzęki pozawęzłowe: Zmiany mogą występować na szyi, skórze, kończynach, czasem zajmując narządy wewnętrzne, np. wątrobę czy płuca.
• Objawy ogólnoustrojowe: Gorączka, poty nocne i utrata masy ciała mogą być oznakami zaawansowanej choroby.

Powikłania

• Przerzuty: HS ma dużą tendencję do rozprzestrzeniania się na różne narządy, co znacząco pogarsza rokowania.
• Oporność na leczenie: Ze względu na rzadkość występowania, nie ma standaryzowanych metod leczenia, a choroba może być oporna na tradycyjne terapie.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na rzadkość i agresywny przebieg, zapobieganie nie jest możliwe, a diagnostyka opiera się na wczesnym wykrywaniu.

Diagnoza

• Badania histopatologiczne i immunohistochemiczne: Immunomarkery, takie jak CD68 i CD163, są pomocne w potwierdzeniu diagnozy.
• Profilowanie genetyczne: Wykrycie mutacji w genach, np. BRAF, może pomóc w charakterystyce nowotworu i określeniu potencjalnych terapii celowanych.

Leczenie

• Chemioterapia i immunoterapia: HS reaguje na agresywne schematy chemioterapii, choć odpowiedzi są zmienne.
• Terapie celowane: W przypadkach mutacji BRAF skuteczne mogą być inhibitory BRAF oraz MEK.

Rokowania

• Bardzo niekorzystne: Ze względu na szybki postęp choroby, średnia przeżywalność po diagnozie wynosi ok. sześciu miesięcy.

Źródła (Mięsak Histiocytowy):

• Hung, Y., & Qian, X. (2019) – Histiocytic Sarcoma (tłum. Mięsak histiocytowy)
• Skala, S., et al. (2018) – Histiocytic Sarcoma: Review, Discussion of Transformation From B-Cell Lymphoma (tłum. Przegląd mięsaka histiocytowego i jego transformacja)
• Magro, C., et al. (2018) – Primary cutaneous histiocytic sarcoma: A report of five cases (tłum. Pierwotny skórny mięsak histiocytowy)
• Andersen, K., et al. (2021) – Histiocytic Sarcoma: Challenging Course, Dismal Outcome (tłum. Mięsak histiocytowy: trudny przebieg i niekorzystne rokowania)
• Farris, M., et al. (2019) – Histiocytic Sarcoma Associated With Follicular Lymphoma (tłum. Mięsak histiocytowy związany z chłoniakiem grudkowym)

8.2 Histiocytoza Komórek Langerhansa

Co To Jest Histiocytoza Komórek Langerhansa (ang. Langerhans Cell Histiocytosis) [łac. Histiocytosis Cellulae Langerhans]

Histiocytoza komórek Langerhansa (LCH) to rzadki nowotwór z komórek układu odpornościowego, który charakteryzuje się proliferacją komórek Langerhansa, w normalnych warunkach pełniących funkcję komórek prezentujących antygeny. LCH może dotykać wielu narządów, w tym skóry, kości, płuc, wątroby i mózgu, a jego przebieg kliniczny jest bardzo zróżnicowany – od pojedynczych zmian do zaawansowanej, wielonarządowej choroby.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: W LCH zidentyfikowano mutacje, szczególnie BRAF V600E, które aktywują szlak MAPK/ERK, przyczyniając się do rozwoju choroby.
• Klasyfikacja nowotworowa: LCH jest obecnie uznawana za nowotwór mieloidalny z klonalną proliferacją komórek Langerhansa.

Objawy

• Zmiany skórne: Najczęściej występują w postaci wysypki lub guzków na skórze, szczególnie na skórze głowy i tułowiu.
• Objawy narządowe: Mogą występować zmiany w kościach, płucach i innych narządach, co prowadzi do objawów zależnych od lokalizacji.

Powikłania

• Neurodegeneracja: U pacjentów z LCH mogą wystąpić zmiany neurologiczne, szczególnie w zaawansowanych stadiach.
• Ryzyko nawrotów: LCH charakteryzuje się wysokim ryzykiem nawrotu, zwłaszcza w postaci wielonarządowej.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Z uwagi na niepełne zrozumienie etiologii, zapobieganie jest ograniczone.

Diagnoza

• Badania histopatologiczne i immunohistochemiczne: Wymagane do identyfikacji markerów takich jak CD1a i langerina, które potwierdzają obecność komórek Langerhansa.
• Obrazowanie: W przypadku zajęcia narządów wewnętrznych stosuje się MRI lub CT do oceny rozprzestrzenienia choroby.

Leczenie

• Chemioterapia i kortykosteroidy: Stosowane w przypadkach wielonarządowych; najczęściej wykorzystuje się winblastynę i prednizon.
• Terapie celowane: U pacjentów z mutacją BRAF V600E stosuje się inhibitory BRAF oraz MEK, które mogą zmniejszyć progresję choroby.

Rokowania

• Rokowania zależne od zakresu choroby: Pacjenci bez zajęcia narządów ryzyka mają dobre rokowania, natomiast w przypadkach wielonarządowych z dysfunkcją rokowania są poważniejsze.

Źródła (Histiocytoza Komórek Langerhansa):

• Rodríguez-Galindo, C., Allen, C. (2020) – Langerhans Cell Histiocytosis (tum. Histiocytoza Komórek Langerhansa)
• Kobayashi, M., Tojo, A. (2018) – Langerhans cell histiocytosis in adults (tum. Histiocytoza Komórek Langerhansa u dorosłych)
• Kumar, M., Menon, A. (2018) – Langerhans cell histiocytosis (tum. Histiocytoza Komórek Langerhansa)
• Zinn, D. J., Chakraborty, R., Allen, C. (2016) – Langerhans Cell Histiocytosis (tum. Histiocytoza Komórek Langerhansa)
• Ryan, P., Piper, K., Hughes, F. (2020) – Langerhans Cell Histiocytosis (tum. Histiocytoza Komórek Langerhansa)

8.2.1 Histiocytoza Komórek Langerhansa Zajmująca Skórę

Co To Jest Histiocytoza Komórek Langerhansa Zajmująca Skórę (ang. Langerhans Cell Histiocytosis Involving the Skin) [łac. Histiocytosis Cellulae Langerhans Cutem Involvens]

Histiocytoza komórek Langerhansa (LCH) zajmująca skórę to rzadki nowotwór komórek układu odpornościowego, który w swojej ograniczonej postaci dotyczy głównie skóry. Najczęściej objawia się jako pojedyncze lub mnogie zmiany skórne, które mogą przypominać egzemę lub zapalenie łojotokowe. Chociaż najczęściej ma łagodny przebieg, może również występować jako część bardziej zaawansowanej choroby wielonarządowej.

Przyczyny

• Mutacja BRAF V600E: Wykrywana u wielu pacjentów z LCH, ta mutacja prowadzi do niekontrolowanej proliferacji komórek.
• Mutacje w szlaku MAPK/ERK: Badania sugerują, że LCH jest klonalnym nowotworem mieloidalnym, którego rozwój wspiera aktywacja tego szlaku.

Objawy

• Zmiany skórne: Wysypka lub guzki na skórze, szczególnie na głowie i tułowiu, które mogą przypominać wypryski lub zmiany łojotokowe.
• Brak objawów narządowych: W przypadkach ograniczonych do skóry brak jest zajęcia innych narządów, co różni te przypadki od bardziej zaawansowanych form choroby.

Powikłania

• Możliwość rozszerzenia na inne narządy: W niektórych przypadkach LCH ograniczona do skóry może przejść w wielonarządową postać choroby.
• Ryzyko nawrotu: Nawroty mogą występować, szczególnie jeśli zmiany są trudne do leczenia.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na ograniczone rozumienie etiologii zapobieganie LCH jest ograniczone.

Diagnoza

• Biopsja i immunohistochemia: Diagnozę potwierdzają markery, takie jak CD1a i langerina, które identyfikują komórki Langerhansa.
• Badania genetyczne: Mutacje BRAF V600E są pomocne w identyfikacji oraz prognozowaniu przebiegu choroby.

Leczenie

• Lokalne leczenie: Zazwyczaj stosuje się kortykosteroidy lub takrolimus dla łagodnych zmian skórnych.
• Terapia celowana: W przypadkach z mutacją BRAF można rozważyć inhibitory BRAF jako część terapii.

Rokowania

• Dobre rokowania w przypadkach ograniczonych do skóry: Pacjenci z ograniczonymi zmianami skórnymi mają zazwyczaj dobre rokowania, choć monitorowanie jest zalecane ze względu na ryzyko nawrotu.

Źródła (Histiocytoza Komórek Langerhansa Zajmująca Skórę):

• Krooks, J., Minkov, M., & Weatherall, A. (2018) – Langerhans cell histiocytosis in children: History, classification, pathobiology, clinical manifestations, and prognosis (tłum. Histiocytoza komórek Langerhansa u dzieci)
• Kobayashi, M., & Tojo, A. (2018) – Langerhans cell histiocytosis in adults: Advances in pathophysiology and treatment (tłum. Postępy w leczeniu histiocytozy komórek Langerhansa u dorosłych)
• Crickx, E., et al. (2017) – Clinical Spectrum, Quality of Life, BRAF Mutation Status and Treatment of Skin Involvement in Adult Langerhans Cell Histiocytosis (tłum. Spektrum kliniczne LCH u dorosłych)
• Leung, A., Lam, J., & Leong, K. (2019) – Childhood Langerhans cell histiocytosis: A disease with many faces (tłum. Histiocytoza komórek Langerhansa u dzieci)
• St Claire, K. S., et al. (2020) – Langerhans cell histiocytosis: A great imitator (tłum. Histiocytoza komórek Langerhansa jako imitator chorób skóry)

8.3 Mięsak Komórek Langerhansa

Co To Jest Mięsak Komórek Langerhansa (ang. Langerhans Cell Sarcoma) [łac. Sarcoma Cellulae Langerhans]

Mięsak komórek Langerhansa (LCS) to niezwykle rzadki, złośliwy nowotwór wywodzący się z komórek Langerhansa, wykazujący wysoką agresywność i tendencję do przerzutów. Może występować w skórze, węzłach chłonnych, kościach, wątrobie, śledzionie i płucach. Rokowania dla tego nowotworu są zazwyczaj niekorzystne, szczególnie w przypadku choroby rozproszonej.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Mięsak komórek Langerhansa charakteryzuje się licznymi mutacjami, m.in. w genach CDKN2A i TP53, które prowadzą do złośliwej transformacji komórek Langerhansa.
• Związek z wirusem Epsteina-Barra (EBV): Niektóre przypadki LCS są związane z infekcją wirusem EBV, co sugeruje rolę wirusa w patogenezie nowotworu.

Objawy

• Zmiany skórne i guzki: Może objawiać się w postaci grudek lub guzków skórnych, często obejmując różne narządy i tkanki.
• Objawy ogólnoustrojowe: Gorączka, utrata masy ciała oraz bóle kości w przypadkach zaawansowanych.

Powikłania

• Przerzuty: LCS często przerzutuje do węzłów chłonnych, wątroby, płuc i kości, co dodatkowo pogarsza rokowania.
• Oporność na leczenie: Choroba jest trudna do leczenia, co prowadzi do niskiego wskaźnika przeżycia.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na rzadkość i agresywny charakter, brak jest skutecznych metod zapobiegania.

Diagnoza

• Badania histopatologiczne i immunohistochemiczne: Diagnostyka obejmuje immunomarkery takie jak CD1a, S100 oraz langerina, co pozwala na potwierdzenie LCS.
• Profilowanie genetyczne: W przypadku zaawansowanej choroby przeprowadza się sekwencjonowanie genetyczne, aby ocenić zmiany w genach takich jak TP53.

Leczenie

• Chemioterapia i radioterapia: LCS często wymaga wieloskładnikowej terapii, obejmującej chemioterapię i radioterapię.
• Przeszczep komórek macierzystych: W przypadkach rozproszonych stosuje się autologiczny przeszczep komórek macierzystych jako terapię wspomagającą.

Rokowania

• Niekorzystne: Ze względu na agresywny charakter LCS, średnia przeżywalność jest niska, choć rokowania mogą się poprawić dzięki terapii wieloskładnikowej.

Źródła (Mięsak Komórek Langerhansa):

• Howard, J. E., Dwivedi, R. C., Masterson, L., Jani, P. (2015) – Langerhans cell sarcoma: a systematic review (tłum. Mięsak komórek Langerhansa: systematyczny przegląd)
• Katsuragawa, H., Yamada, Y., Ishida, Y., Kaku, Y., Fujimoto, M., et al. (2020) – A case of Langerhans cell sarcoma on the scalp (tłum. Przypadek mięsaka komórek Langerhansa na skórze głowy)
• Guo, Y., Zhou, S., Cao, Z., Bao, Y., Shen, L.-F., et al. (2022) – Epstein–Barr Virus-Positive Langerhans Cell Sarcoma (tłum. Mięsak z komórek Langerhansa zakażony wirusem Epsteina-Barra)
• Soler, A. P., Miller, M., Smith, T. L. (2017) – Langerhans cell sarcoma of the skin (Mięsak z komórek Langerhansa skóry)
• Schlintl, V., Schlick, K., Russ, G., et al. (2020) – Complete remission of disseminated Langerhans cell sarcoma after stem cell transplantation (tłum. Całkowita remisja rozsianego mięsaka z komórek Langerhansa po przeszczepieniu komórek macierzystych)

8.4 Mięsak Splatających Się Komórek Dendrytycznych

Co To Jest Mięsak Splatających Się Komórek Dendrytycznych (ang. Interdigitating Dendritic Cell Sarcoma) [łac. Sarcoma Cellulae Dendriticae Interdigitantis]

Mięsak Splatających Się Komórek Dendrytycznych (IDCS) to rzadki i agresywny nowotwór wywodzący się z komórek dendrytycznych, które normalnie funkcjonują jako komórki prezentujące antygeny w układzie immunologicznym. Nowotwór ten najczęściej występuje w węzłach chłonnych, lecz może dotyczyć także innych narządów.

Przyczyny

• Mutacje genetyczne: Często wykrywane są mutacje w genach, takich jak TP53, BRAF oraz CDKN2A, co może prowadzić do złośliwego rozrostu komórek dendrytycznych.
• Przebieg wielokierunkowy: IDCS charakteryzuje się heterogennymi mutacjami, co sprawia, że nowotwór wykazuje agresywną i trudną do przewidzenia progresję.

Objawy

• Powiększone węzły chłonne: Często występuje limfadenopatia (powiększenie węzłów), szczególnie w okolicach szyi.
• Objawy systemowe: Gorączka, poty nocne oraz utrata masy ciała są typowymi objawami w bardziej zaawansowanych przypadkach.

Powikłania

• Przerzuty: IDCS charakteryzuje się dużą tendencją do rozprzestrzeniania się na inne narządy, co znacznie obniża rokowania pacjentów.
• Oporność na leczenie: Brak standaryzowanej terapii oraz wysoka oporność na leczenie sprawiają, że choroba jest trudna do kontrolowania.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na rzadkość występowania i brak poznanych czynników ryzyka profilaktyka jest ograniczona.

Diagnoza

• Badania histopatologiczne i immunohistochemiczne: Immunomarkery takie jak S100 i CD68 są często stosowane do potwierdzenia IDCS.
• Profilowanie genetyczne: W przypadkach zaawansowanych stosuje się profilowanie genetyczne w celu lepszego zrozumienia choroby oraz ewentualnego zastosowania terapii celowanej.

Leczenie

• Chirurgia i radioterapia: Chirurgia pozostaje główną metodą leczenia przy lokalnych guzach, a radioterapia jest stosowana w celu redukcji nawrotów.
• Terapie celowane: W przypadku mutacji BRAF stosuje się inhibitory BRAF i MEK, które mogą poprawić wyniki leczenia.

Rokowania

• Niekorzystne rokowania: Ze względu na agresywny przebieg i częste przerzuty IDCS ma zazwyczaj złe rokowania, a długość przeżycia po diagnozie wynosi zazwyczaj mniej niż dwa lata.

Źródła (Mięsak Splatających Się Komórek Dendrytycznych):

• Chen, H.-Z., et al. (2019) – Genomic characterization of metastatic ultra-hypermutated interdigitating dendritic cell sarcoma (tłum. Charakterystyka genetyczna przerzutującego IDCS)
• Royo, D. C., Juárez-Salcedo, L., & Dalia, S. (2019) – Interdigitating Dendritic Cell Sarcoma (tłum. Mięsak Splatających Się Komórek Dendrytycznych)
• Nguyen, C., & Cassarino, D. (2016) – Primary Cutaneous Interdigitating Dendritic Cell Sarcoma (tłum. Pierwotny skórny mięsak komórek dendrytycznych)
• Di Liso, E., et al. (2015) – Braf mutation in interdigitating dendritic cell sarcoma (tłum. Mutacja BRAF w IDCS)
• Muhammed, A., et al. (2019) – New insights inside the interdigitating dendritic cell sarcoma (tłum. Nowe spojrzenie na IDCS)

8.5 Mięsak Komórek Dendrytycznych Pęcherzykowych

Co To Jest Mięsak Komórek Dendrytycznych Pęcherzykowych (ang. Follicular Dendritic Cell Sarcoma) [łac. Sarcoma Cellulae Dendriticae Follicularis]

Mięsak komórek dendrytycznych pęcherzykowych (FDCS) to rzadki nowotwór o niskim do średniego stopniu złośliwości, wywodzący się z komórek dendrytycznych pęcherzykowych, które pełnią rolę pomocniczą w układzie limfatycznym. Nowotwór ten najczęściej występuje w węzłach chłonnych, ale może rozwijać się także w miejscach pozawęzłowych, takich jak śledziona, wątroba, lub skóra.

Przyczyny

• Mutacje molekularne: U pacjentów z FDCS wykrywa się różne zaburzenia genetyczne, m.in. mutacje MDM2 oraz ekspresję SSTR2A, co może wpływać na progresję nowotworu.
• Związek z chorobą Castlemana: U części pacjentów FDCS rozwija się jako powikłanie choroby Castlemana, co sugeruje możliwy związek immunologiczny.

Objawy

• Guzki i powiększenie węzłów chłonnych: Często objawia się jako powiększenie węzłów chłonnych, a także guzki w lokalizacjach pozawęzłowych.
• Objawy ogólne: Gorączka, nocne poty i utrata masy ciała są częstymi objawami u pacjentów z rozległym zajęciem narządów.

Powikłania

• Przerzuty i wznowy: FDCS ma tendencję do wznowy miejscowej i przerzutów, szczególnie do węzłów chłonnych i narządów wewnętrznych.
• Trudności diagnostyczne: Ze względu na podobieństwo do innych nowotworów, FDCS może być błędnie zdiagnozowany, co utrudnia leczenie.

Zapobieganie

• Brak specyficznych metod profilaktyki: Ze względu na rzadkość występowania i niepełne zrozumienie etiologii, profilaktyka FDCS nie jest możliwa.

Diagnoza

• Histopatologia i immunohistochemia: Kluczowe są markery CD21, CD23 oraz CD35, które są charakterystyczne dla FDCS.
• Profilowanie genetyczne: Profilowanie molekularne może być pomocne w potwierdzeniu diagnozy i prognozowaniu przebiegu choroby.

Leczenie

• Chirurgia i radioterapia: Podstawowym leczeniem jest resekcja guza, a radioterapia stosowana jest wspomagająco dla lepszej kontroli lokalnej.
• Chemoterapia: W przypadkach rozsianych stosuje się schematy chemoterapii, np. gemcytabinę i taksany, które mogą zapewnić dłuższe przeżycie.

Rokowania

• Niekorzystne rokowania w zaawansowanych przypadkach: Pacjenci z rozległym zajęciem mają gorsze rokowania, a dłuższe przeżycie osiąga się zazwyczaj w przypadkach, gdzie możliwa była całkowita resekcja guza.

Źródła (Mięsak Komórek Dendrytycznych Pęcherzykowych):

• Chen, T., & Gopal, P. (2017) – Follicular Dendritic Cell Sarcoma (tłum. Mięsak komórek dendrytycznych pęcherzykowych)
• Agaimy, A., Michal, M., Hadravsky, L., Michal, M. (2016) – Follicular dendritic cell sarcoma: clinicopathologic study of 15 cases (tłum. Kliniczno-patologiczne badanie FDCS)
• Jain, P., et al. (2017) – Characteristics, management, and outcomes of patients with follicular dendritic cell sarcoma (tłum. Zarządzanie i wyniki leczenia FDCS)
• Ilonen, I., Meltzer, A., Ellozy, S., Bains, M., Huang, J. (2021) – Follicular Dendritic Cell Sarcoma of the Chest (tłum. FDCS klatki piersiowej)
• Hartmann, S., et al. (2016) – miRNA expression profiling divides follicular dendritic cell sarcomas into two groups (tłum. Profilowanie ekspresji miRNA w FDCS)

INFORMACJA PRAWNA

Artykuły na naszej stronie zostały przygotowane w celach edukacyjnych i mają na celu podniesienie świadomości na temat omawianych schorzeń oraz różnorodności dostępnych metod leczenia, w tym medycyny konwencjonalnej, ajurwedy, medycyny chińskiej oraz innych terapii naturalnych i holistycznych. Informacje na naszej stronie nie mogą zastąpić profesjonalnej porady, diagnozy czy leczenia medycznego. Czytelnik powinien konsultować wszelkie decyzje dotyczące swojego zdrowia i leczenia z kwalifikowanym pracownikiem służby zdrowia. Autorzy oraz właściciele strony internetowej www.encyklopediauzdrawiania.pl nie ponoszą odpowiedzialności za jakiekolwiek działania podjęte na podstawie informacji zawartych w tym artykule, ani za ewentualne skutki takich działań.